Ο ΣΥΡΙΖΑ και το πολωνικό όνειρο

Ηταν ατύχημα. Στο επετειακό βίντεο για τον έναν χρόνο του ΣΥΡΙΖΑ – σε εκείνο το βίντεο που είχε συζητηθεί γιατί στοχοποιούσε δημοσιογράφους της ιδιωτικής τηλεόρασης – είχε εμφιλοχωρήσει ένα πλάνο που έδειχνε όρθιους ευρωβουλευτές να κρατούν πλακάτ που έγραφαν «Οχι» επευφημώντας τον Αλέξη Τσίπρα. Το ατύχημα ήταν ότι οι ευρωβουλευτές αυτοί ανήκαν στην ομάδα της Μαρίν Λεπέν, που εικονιζόταν επίσης όρθια στο πλάνο.

Αυτό το lapsus, όπως κάθε lapsus, αποκαλύπτει και μια γωνία της αλήθειας. Στην περίπτωση του «ανορθόγραφου» βίντεο, έφερε ξανά στην επιφάνεια τη θεωρία που βάζει τον ΣΥΡΙΖΑ στο ίδιο κάδρο με δυνάμεις εντελώς ετερόκλητες, όπως η Λεπέν ή ακόμη και ο Ντόναλντ Τραμπ. Η ανάλυση που τους ταξινομεί μαζί βασίζεται στο σκεπτικό ότι πρόκειται για λαϊκιστικά ρεύματα που, παρά τις διαφορετικές καταβολές τους, συγκλίνουν στη ριζική αμφισβήτηση των παλιών ελίτ. Βασίζονται στην οργή και στην ανασφάλεια και υψώνουν τη σημαία κατά του συστήματος.

Κάν’ το όπως ο Κατσίνσκι

Πρόκειται για στοιχεία που αποτελούν υπαρκτή αλλά ακόμη μακρινή απειλή για τις μεγάλες δημοκρατίες, όπως η ΗΠΑ και η Γαλλία. Βρίσκονται όμως ήδη στα πράγματα στις αδύναμες δημοκρατίες της ευρωπαϊκής περιφέρειας. Στην Ουγγαρία του Ορμπαν. Και στην Πολωνία του σκιώδους ηγέτη Κατσίνσκι, για την οποία η Κομισιόν κίνησε τη διαδικασία ελέγχου για το αν τηρούνται οι εγγυήσεις του κράτους δικαίου.

Μπορεί να συγκρίνει κανείς την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ με αυτές τις οριακές περιπτώσεις; Η καταφατική απάντηση βρίσκει τις ομοιότητες στον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση Τσίπρα χρησιμοποιεί ως πολιτικό εργαλείο τις ποινικές υποθέσεις. Ολη η κυβερνητική ενέργεια στο εσωτερικό έχει επενδυθεί σε μια ατζέντα εισαγγελικού τύπου που, όταν δεν περνάει από τα κανάλια της Δικαιοσύνης, παίρνει τη μορφή χύμα σκανδαλολογίας. Στην ατζέντα αυτή εγγράφονται και η σταυροφορία κατά των συστημικών ΜΜΕ και το εγχείρημα αναχάραξης του τηλεοπτικού χάρτη. Πρόκειται για ένα μείγμα διακυβέρνησης που τουλάχιστον στα εξωτερικά του χαρακτηριστικά ταυτίζεται με τους τρόπους της πολωνικής κυβέρνησης.

Ο συνήθης αντίλογος είναι ότι ο ΣΥΡΙΖΑ δεν κάνει τίποτε περισσότερο από τις προηγούμενες κυβερνήσεις της Μεταπολίτευσης. Διορίζει, όπως διόριζαν όλοι. Πιέζει τους δικαστές, όπως τους πίεζαν όλοι. Και, βεβαίως, καταφεύγει στη βεντέτα με τα media, στην οποία όλοι λίγο – πολύ κάποια στιγμή ενέδωσαν. Γιατί λοιπόν αυτό που ήταν business as usual παρουσιάζεται τώρα ως καθεστωτισμός;

Ο κύκλος των χαμένων δικαστών

«Υπάρχουν στοιχεία που συνιστούν μεγάλη οπισθοχώρηση. Δεν είναι τόσο η έφοδος ημετέρων στη Δημόσια Διοίκηση. Είναι κυρίως η Δικαιοσύνη» λέει έμπειρος παρατηρητής που δεν ανήκει στο κομματικό σύστημα. Σύμφωνα με την ανάλυσή του, το επίπεδο της Δικαιοσύνης είναι από τα πιο εύθραυστα επιτεύγματα του μεταπολιτευτικού κεκτημένου. Πριν από το ’74 το δικαστικό Σώμα ήταν μονοπαραταξιακό, ομοιογενώς συντηρητικό. Σταδιακά, υπό την επίδραση της δημοκρατίας, κατάφερε να αναδείξει προοδευτικά, εκσυγχρονιστικά στοιχεία, τα οποία όμως δεν εκπροσωπούνται στη σημερινή ηγεσία του Σώματος.

Ολες οι κυβερνήσεις είχαν μπει στον πειρασμό να δοκιμάσουν τα όρια της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης. Τους τελευταίους μήνες, ωστόσο, συμβαίνουν μία σειρά από ασυνήθιστα πράγματα. Κυβερνητικοί βουλευτές καταθέτουν ερωτήσεις για τους δικονομικούς χειρισμούς συγκεκριμένων δικαστικών λειτουργών. Τα μέλη της κυβέρνησης και ο ίδιος ο Πρωθυπουργός προαναγγέλλουν από το βήμα της Βουλής ποινικές διώξεις. Και ο καθ’ ύλην αρμόδιος αναπληρωτής υπουργός παραδέχεται ότι συναντά εισαγγελείς για να μοιραστεί μαζί τους τις νομικές του απόψεις επί υποθέσεων που βρίσκονται στο στάδιο της προανάκρισης.

Θέλουν, αλλά δεν μπορούν

Το ερώτημα είναι αν το άθροισμα αυτών των ενεργειών κατατείνει σε αυτό που καταγγέλλεται ως «καθεστωτισμός». Απειλεί πραγματικά ο ΣΥΡΙΖΑ την ελευθερία του Τύπου ή την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης;

Ως προς τα ΜΜΕ, η απάντηση που δίνει πρώην υπουργός που έχει χειριστεί το ζήτημα στο παρελθόν είναι ότι, ακόμη κι αυτοί που πιστεύουν στη ρύθμιση του τηλεοπτικού τοπίου δεν μπορούν να μη δουν ότι το εγχείρημα του ΣΥΡΙΖΑ είναι ανεφάρμοστο. «Πώς θα εφαρμόσουν τον νόμο που ψήφισαν; Θα πρέπει να κλείσουν τέσσερα κανάλια. Θα προκαλέσουν κύμα προσφυγών για προσωρινή αναστολή των αποφάσεων. Ο νόμος θα έχει παγώσει και εν τω μεταξύ τα παλιά κανάλια θα εκπέμπουν μαζί με τα νέα. Μέχρι βέβαια να εκδηλωθεί η αντίδραση της Ευρώπης» λέει.

Η στενή ευρωπαϊκή εποπτεία είναι ένα από τα αντίβαρα στην κυβέρνηση. Οι περιορισμοί όμως δεν είναι μόνο νομικοί. Σύμφωνα με άλλη πηγή, είναι υπερβολικό να λέγεται ότι ο ΣΥΡΙΖΑ εγκαθιστά καθεστώς. «Οχι επειδή δεν θέλει, αλλά επειδή δεν μπορεί. Ενα κόμμα του 35% – ακόμη κι αν δεν υπολογίσει κανείς τη μετεκλογική φθορά του – δεν έχει τα ερείσματα για να επιχειρήσει καθεστωτική μετάλλαξη. Είναι πιθανότερο να ακολουθήσει τη μοίρα των προηγούμενων μνημονιακών κυβερνήσεων, προτού προλάβει να προκαλέσει μόνιμη βλάβη στους θεσμούς».

Ακόμη κι αν αυτή η εκτίμηση περί περιορισμένης πολιτικής ισχύος είναι σωστή, δεν σημαίνει ότι η κυβέρνηση Τσίπρα θα υπαναχωρήσει από την αξίωση ελέγχου των εξουσιών τις οποίες αντιλαμβάνεται ως ανταγωνιστικές. Κάθε άλλο. Η πρόβλεψη είναι ότι θα γίνεται ολοένα και περισσότερο επιθετική όσο θα πιέζεται. Οσο θα μεγαλώνει το στρες της από τις δημοσκοπήσεις.