Ωτοβλεψίες

Ο αλτρουισμός των τάπερ
Δεν αντιστέκομαι στην απόλαυση να απευθυνθώ σε γερούς, μα πολύ γερούς λύτες, με ένα κουίζ: σε ποια κυρία των γραμμάτων μας, με θεατρικά πλοκάμια, έκοψαν τον καθημερινό αλτρουισμό – με τάπερ έμφορτα σπιτικού φαγητού, ώς το κτίριο του Φεστιβάλ Αθηνών (υπέρ της μέχρι τούδε διεύθυνσής του) – το πόρισμα των ελεγκτών δημόσιας διοίκησης και οι ποινικές διώξεις;

Σεξ!  Ή μήπως όχι; Σύμφωνα με μια παλιά ρήση, τα πάντα έχουν να κάνουν με το σεξ εκτός από το ίδιο το σεξ. Και ο Δον Ζουάν; Ασωτος ίσως και σεξομανής γυναικοκατακτητής; Αν ο Μολιέρος, στην πιο δύσκολη περίοδο της ζωής του άδραξε το πιο προσφιλές τότε θέμα – παίζονταν παράλληλα στο Παρίσι άλλοι τρεις «Δον Ζουάν», ένας ήρωας για τον οποίο υπάρχουν τουλάχιστον 60 εκδοχές έργων – για τον θίασό του, για να μιλήσει τελικά για την υποκρισία και το κούνημα του δακτύλου από «ευσεβείς», μάλλον ο Δον Ζουάν σε αυτή τουλάχιστον την εκδοχή ήταν κάτι παραπάνω. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν ότι ο Χρήστος Σουγάρης, βοηθός σκηνοθέτη του Στάθη Λιβαθινού στον «Βασιλιά Ληρ» και ηθοποιός του στην «Ιλιάδα» και στον «Γάμο του Φίγκαρο», για την πρώτη του ολοκληρωμένη σκηνοθετική δουλειά διάλεξε – απείρακτο – αυτόν τον «Δον Ζουάν», με υπότιτλο «Η πέτρινη ευωχία». Αλλωστε τον δουλεύει από τα χρόνια της Σχολής, από το 1994 και μόλις πέρυσι και για 12 μόνον παραστάσεις παρέδωσε την πρώτη του, αρχική, εκδοχή. Προχωρώντας τώρα στη δεύτερη, πιο δουλεμένη που τείνει όλο και περισσότερο στην αφαίρεση, εκδοχή στο Faust, για το πιο πολιτικό, όπως λέει ο ίδιος, έργο του Μολιέρου. Στον θεατρικό μηχανισμό εστίασε ο Χρήστος Σουγάρης, στήνοντας την ιστορία σε φόντο Μεσοπολέμου και με μόνο σκηνικό το φωτισμένο από λαμπτήρες μπουντουάρ ενός ηθοποιού, μαζί με 8 κύβους – κιβώτια που περιλαμβάνουν όλο το ενδυματολογικό και φροντιστηριακό υλικό ώστε να αποδώσουν οι ηθοποιοί (με τον ίδιο ως Δον Ζουάν και τον Ομηρο Πουλάκη ως Σγαναρέλο, ρόλο που πρωτοείχε ερμηνεύσει ο ίδιος ο Μολιέρος) όλους τους ρόλους, παρόντες πάντα στη σκηνή. Οι δύο δραματουργικοί άξονές του; Η ζωντανή μουσική, βασισμένη σε μοτίβα που – από την εποχή του Μότσαρτ – «έντυσαν» τον Δον Ζουάν και η γέφυρα που στήνει το πιο πολιτικό μολιερικό έργο με τον πολιτικό Μπρεχτ, του οποίου ποιήματα εμφορούν την παράσταση.

Σημείο-κλειδί για τον Μολιέρο; Ο μονόλογος της υποκρισίας, όταν ο Δον Ζουάν δηλώνει «θα ασπαστώ την υποκρισία και θα γίνω ένας απ’ όλους», υποδεικνύοντας την περιρρέουσα υποκρισία των «χρηστών» πολιτών που κουνάνε το δάχτυλο. Απογοητευμένος απ’ όλους; Ο Μολιέρος, ύστερα από το άρον άρον κατέβασμα του «Ταρτούφου» του (τον οποίο από Φεβρουάριο θα ανεβάσει, σε σκηνοθεσία δική του και του Μανώλη Δούνια, ο Αιμίλιος Χειλάκης στο Κιβωτός, παρέα με τους Αθηνά Μαξίμου, Φωτεινή Μπαξεβάνη, Ράνια Οικονομίδου κ.ά.), όπου ο θεός βασιλιάς απέδιδε τιμωρία, άφησε απ’ έξω τον βασιλιά – μου εξηγεί ο Χρήστος Σουγάρης – στον «Δον Ζουάν» εισάγοντας μια θεία (;) παρέμβαση από αγάλματα που κινούνται και φάσματα. Αυτά καταδεικνύει ο σκηνοθέτης σε «μια εποχή που ζούμε την απόλυτη ευρωπαϊκή υποκρισία, με την εκπεφρασμένη αλληλεγγύη προς τον ελληνικό λαό στην κρίση, την ώρα που τον απομυζούν». Αυτό ίσως είναι τελικά το ζητούμενο: Τι σημαίνει σήμερα για μας υποκρισία. Ή…

Ή τι σημαίνει φόβος. Οπως τον φέρνει στη σκηνή, με όχημα το ομότιτλο έργο του Στέφαν Τσβάιχ, η Ελενα Πέγκα (φωτογραφία) – από τις 21 Ιανουαρίου, στο Βασιλάκου. Φωτίζοντας «μια παραβίαση των ορίων των συμβάσεων», ή τη στάση απέναντι στις απαγορευμένες επιθυμίες μας. Με τέσσερα πρόσωπα (αναγνωρίσιμα στην καθημερινότητά μας, που τα ενσαρκώνουν οι Διαμαντής Καραναστάσης, Κατερίνα Μισιχρόνη, Κατερίνα Μαούτσου, Παναγιώτης Σούλης) τα οποία φοβούνται τόσο που κάνουν κεντρικό πρωταγωνιστή, όχι τον Δον Ζουάν ή την Αννα Καρένινα, αλλά – χάρη και στην επιρροή στον Τσβάιχ από τον φίλο του, πατέρα της ψυχανάλυσης Ζίγκμουντ Φρόιντ – τον «Φόβο». Και δεν μιλάμε για φόβο ζώου ή ενστίκτου, αλλά για φόβους κατασκευασμένους, για το τι είναι ανήθικο, τι αποκλείει από την κοινωνική αποδοχή. «Μικρή ή μεγάλη, η τιμωρία είναι πάντα καλύτερη από το αβέβαιο, το ατελείωτο μαρτύριο του φόβου» επιμένει ο αυστριακός συγγραφέας. Ή, αν θέλετε, ο φόβος είναι η μεγαλύτερη τιμωρία, όπως θυμίζει εν προκειμένω η Ελενα Πέγκα, για το θεατρικό / σκηνοθετικό έργο τής οποίας ετοιμάζεται τόμος της Ουρανίας Αναγνώστου από την Κάππα Εκδοτική.

Μαθήματα για εγκληματίες ατιμώρητους
Τι παράξενο. Πολύς ντόρος για πολύφερνες παραστάσεις του Εθνικού που παίζουν με είκοσι θεατές και ελάχιστος για το ντοστογεφσκικό «Εγκλημα και τιμωρία» στην απόδοση του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, κατά Σωτήρη Χατζάκη, για το οποίο – διαπίστωσα ιδίοις όμμασι – ελάχιστα εισιτήρια έχουν απομείνει μέχρι 14 Φεβρουαρίου! Παράσταση με κινηματογραφική ταχύτητα (και γοητεία) που σε κρατάει ακάματο στη θέση σου και 210 λεπτά μετά με τον καταιγιστικό ρυθμό εικόνων και λόγου. Καλό θα ήταν να τη δουν και όσοι φερόμενοι ως «εγκληματίες» πάσχιζαν να κρατήσουν καρέκλες και αξιώματα «ατιμώρητοι». Ισως έπαιρναν μαθήματα από τις ατάκες-επιταγές του Παπαδιαμάντη, όπως την παραίνεση του Ανακριτή προς τον εγκληματία, κόντρα στη χυδαιότητα και τη διαφθορά, «Γενοίτε ήλιος κι όλος ο κόσμος θα σας ιδεί» ή την αποστροφή της Δούνια «Το καταχθόνιον ομιλεί με το γελοίον». Ισως έπαιρναν μαθήματα και από την ενέργεια – ιδρωμένη, κυλισμένη στο δάπεδο, ασθμαίνουσα, ακάματη, σπρωγμένη σαν λάμψη στα μάτια ή στο διδακτικό δάχτυλο – ενός 23χρονου ηθοποιού, συνομήλικου του ήρωα δολοφόνου Ροδίων Ρωμάνοβιτς Ρασκολνικώφ, του Γιάννη Νιάρρου (φωτογραφία), δεινού πρωταγωνιστή και στον «Νοτιά» του Τάσου Μπουλμέτη. Ισως και από τα ρεσιτάλ των επίσης νέων Μελισσάνθης Μάχουτ, Δανάης Σκιάδη και των Θέμη Πάνου, Βασίλη Ρίσβα, Πέρη Μιχαηλίδη, Ταμίλας Κουλίεβα, Γεωργιάννας Νταλάρα κ.ά.