Το καμπανάκι χτύπησε πρώτη φορά

Είναι κράτος δικαίου η Πολωνία; Το ερώτημα δεν καλείται να απαντήσει η ίδια η χώρα ούτε πολιτειολόγοι και ιστορικοί σε κάποιο επιστημονικό συνέδριο, αλλά η Ευρωπαϊκή Ενωση που άνοιξε χθες τη σχετική διαδικασία ελέγχου με αφορμή τις αλλαγές της πολωνικής κυβέρνησης στο Συνταγματικό Δικαστήριο και τα κρατικά μέσα ενημέρωσης. Η απόφαση στις Βρυξέλλες ελήφθη έπειτα από μια συνεδρίαση που χαρακτηρίστηκε «ασυνήθιστα παρατεταμένη».

«Σήμερα αποφασίσαμε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα προχωρήσει σε μια προκαταρκτική διερεύνηση του ζητήματος με βάση το πλαίσιο για τη διασφάλιση του κράτους δικαίου στην ΕΕ» ανακοίνωσε μετά το τέλος της συνεδρίασης ο πρώτος αντιπρόεδρος της Κομισιόν Φρανς Τίμερμανς.

Η διαδικασία ελέγχου υιοθετήθηκε το 2014 από τα κράτη – μέλη της ΕΕ και είναι η πρώτη φορά που ενεργοποιείται. Η αιτία τότε ήταν η Ουγγαρία ή μάλλον η «ανελεύθερη δημοκρατία» του Βίκτορ Ορμπαν όπου οι εξουσίες του Ανώτατου Δικαστηρίου έχουν ψαλιδιστεί, τα μέσα ενημέρωσης έχουν τεθεί υπό ασφυκτικό έλεγχο, οι μη ουγγρικές επιχειρήσεις και τράπεζες φορολογούνται επιπλέον και οι πρόσφυγες αντιμετωπίζονται με ωμότητα.

Μετά τις πολωνικές εκλογές του περασμένου Οκτωβρίου, η Ευρώπη απέκτησε ένα δεύτερο μαύρο πρόβατο. Η Πολωνία της Μπεάτα Ζίντλο ακολουθεί ακριβώς τον ίδιο δρόμο προς την «ανελεύθερη δημοκρατία». Και όπως και στην περίπτωση του  Ορμπαν, η νέα κυβέρνηση αρνείται να κάνει πίσω.

Η ανησυχία της Ευρωπαϊκής Ενωσης είναι πλέον έκδηλη. Και το ερώτημα που προκύπτει είναι πόσο μακριά μπορεί να φτάσει: υπάρχει περίπτωση να επιβάλει κυρώσεις στη Βαρσοβία; Τίποτε δεν είναι λιγότερο βέβαιο. Ενας λόγος, ελάσσων, είναι ότι ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου προέρχεται από την Πολωνία και κινείται προσεκτικά: «Δεν θα ήθελα οι επικρίσεις που προέρχονται από τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, τα όργανα της ΕΕ, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να εκληφθούν ως επίθεση στην Πολωνία και τους Πολωνούς» δήλωσε ο Ντόναλντ Τουσκ. Εξίσου προσεκτικά κινείται και ο πρόεδρος της Κομισιόν Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ. «Εχουμε φιλικές σχέσεις με την Πολωνία.

Η Πολωνία είναι ένα σημαντικό και πλήρες μέλος της ΕΕ. Είμαστε στην αρχή μιας διαδικασίας. Βρισκόμαστε σε συζητήσεις με την πολωνική κυβέρνηση και δεν θέλω να πω οτιδήποτε για ενδεχόμενες συνέπειες. Δε νομίζω ότι θα φτάσουμε μέχρις εκεί» ήταν το δικό του σχόλιο.

Αν πάντως η ΕΕ είναι με δεμένα τα χέρια, είναι επειδή – τουλάχιστον έως σήμερα – ο πρώτος διδάξας παραμένει ατιμώρητος. Η Ουγγαρία δεν έχει πληρώσει κανένα τίμημα για την αυταρχική της στροφή, ενώ κανείς δεν ξεχνά στις Βρυξέλλες ότι η Πολωνία είναι μια πολύ μεγαλύτερη χώρα με ειδικό βάρος στην εξωτερική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Επιπλέον είναι μέλος του ΝΑΤΟ σε μια από τις δύσκολες φάσεις τις μεταψυχροπολεμικής περιόδου. Είναι άγνωστο, επομένως, πού μπορεί να φτάσει αυτή η διελκυστίνδα ανάμεσα στην Πολωνία και τις Βρυξέλλες. Πάντως το καμπανάκι χτύπησε.