«Πλέον τρώμε γάτες και φύλλα»

Αυτή είναι μία από τις μαρτυρίες που συνέλεξαν μέλη ανθρωπιστικών οργανώσεων και δημοσιογράφοι στη Μαντάγια, μικρή συριακή πόλη 40.000 κατοίκων: «Η κατάστασή μας είναι πολύ δύσκολη. Τα παιδιά μας πεθαίνουν από την πείνα και τα κορμιά μας τρέμουν. Αρχίσαμε να λιποθυμάμε από την έλλειψη τροφής. Υποφέρουμε από αναιμία και πολλές ασθένειες. Δεν έχουμε τρόφιμα, δεν έχουμε ψωμί, δεν υπάρχει νερό, ηλεκτρικό, θέρμανση. Τα παιδιά μας κλαίνε όλη νύχτα και μας είναι αδύνατο να βρούμε κάτι να τα ταΐσουμε».

Αυτή είναι ακόμα μία: «Ξέρω κάποιον που έπιανε γάτες, τις στραγγάλιζε και τις έδινε στη μητέρα του προσποιούμενος πως είναι κουνέλια. Γνωρίζω άλλους που μάζευαν ό,τι έβρισκαν στα σκουπίδια ή έτρωγαν φύλλα».

Και αυτή είναι η μαρτυρία του Πάβελ Κριζίσιεκ, από τη Διεθνή Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού, μέλους του πρώτου ανθρωπιστικού κομβόι που έφτασε στη Μαντάγια έπειτα από έξι μήνες πολιορκίας: «Ο κόσμος συγκεντρώθηκε στην αγορά. Πολλοί έδειχναν προφανώς υποσιτισμένοι. Ηταν σκελετωμένοι, εξαντλημένοι. Κανείς δεν χαμογελούσε. Αλλες εικόνες βλέπεις συνήθως όταν φτάνεις με ένα ανθρωπιστικό κομβόι. Τα παιδιά μού έλεγαν πως δεν έχουν δύναμη να παίξουν». Σύμφωνα με τον Κριζίσιεκ, τουλάχιστον 400 κάτοικοι της Μαντάγια χρειάζονται κατεπειγόντως ιατρική βοήθεια και πρέπει να μεταφερθούν αλλού για νοσηλεία». Αλλά έπρεπε πρώτα να δώσει άδεια η Δαμασκός.  

Η πολιορκία της Μαντάγια ξεκίνησε τον περασμένο Ιούλιο. Ο συριακός στρατός και οι σύμμαχοί του από τη λιβανική Χεζμπολάχ προσπαθούσαν την περίοδο εκείνη να εκδιώξουν τους αντάρτες, με επικεφαλής τους σαλαφιστές της Αχράρ αλ-Σαμ, από τη γειτονική πόλη Ζαμπαντάνι. Το Ζαμπαντάνι βρίσκεται κοντά στα σύνορα με τον Λίβανο, σε ένα σημείο που θεωρείται στρατηγικής σημασίας τόσο από τη Χεζμπολάχ όσο και από τη Δαμασκό, σε απόσταση μικρότερη της μιας ώρας οδικώς. Η επίθεση, επισημαίνει ο Λικ Ματιέ στη «Liberation», συνδυάζεται με μια πολιορκία της Μαντάγια. Απλώνονται συρματοπλέγματα, τοποθετούνται νάρκες, αναπτύσσονται σνάιπερ. «Από αυστηρά στρατιωτική σκοπιά», εξηγεί ο Τομά Πιερέ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, «η πολιορκία της Μαντάγια δεν δικαιολογείται: αντίθετα με το Ζαμπαντάνι, στην πόλη αυτή δεν υπάρχει ισχυρή παρουσία ανταρτών. Περισσότερο είναι ένα μέσο πίεσης για την ανάκτηση του Ζαμπαντάνι».

Ως αντίποινα, οι αντάρτες της Αχράρ αλ Σαμ σφίγγουν τον κλοιό γύρω από δύο σιιτικά χωριά, το Φουά και το Κεφραγιά, σε απόσταση εκατοντάδων χιλιομέτρων, στην επαρχία Ιντλίμπ. Είναι μία επίθεση εναντίον της Χεζμπολάχ: οι κάτοικοι του Φουά και του Κεφραγιά δεν είναι αλεβίτες, η σιιτική μειονότητα στην οποία ανήκει και ο Μπασάρ αλ Ασαντ, αλλά ορθόδοξοι σιίτες.

Πριν ακόμα τελειώσει το καλοκαίρι, ξεκινούν διαπραγματεύσεις με τον ΟΗΕ διαμεσολαβητή. Αποφασίζεται εξάμηνη ανακωχή. Η συμφωνία είναι περίπλοκη, υποτίθεται όμως πως θα χρησιμεύσει ως πρότυπο και σε άλλα σημεία της Συρίας. Στο Ζαμπαντάνι, το Φουά και το Κεφραγιά, η μία κατάπαυση πυρός διαδέχεται την άλλη. Τέλη Δεκεμβρίου επιτρέπεται σε περίπου 400 τραυματισμένους μαχητές και άμαχους να εγκαταλείψουν τις τρεις περιοχές. Αλλά η πολιορκία της Μαντάγια συνεχίζεται. Η συριακή αντιπολίτευση καταγγέλλει τη Χεζμπολάχ ότι θέλει να επιβάλει «ανταλλαγή πληθυσμών» ανάμεσα στα χωριά Ζαμπαντάνι και Μαντάγια από τη μια και Φουά και Κεφραγιά από την άλλη.

Στη Μαντάγια τα αποθέματα τροφίμων εξαντλούνται και οι τιμές εκτοξεύονται. Σύμφωνα με τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα, από την 1η Δεκεμβρίου έχουν πεθάνει από την πείνα 28 κάτοικοι. Οι γιατροί δεν είχαν πια φάρμακα και αναγκάζονταν να δίνουν στους ασθενείς απλώς νερό με αλάτι. Αρχές του χειμώνα, σύροι ακτιβιστές ξεκίνησαν μια εκστρατεία στα κοινωνικά δίκτυα, ανεβάζοντας φωτογραφίες λιπόσαρκων παιδιών και γερόντων. Το συριακό καθεστώς αρνούνταν τα πάντα, υποστήριζε πως επρόκειτο για φωτομοντάζ. Αλλά οι μαρτυρίες πολλαπλασιάζονταν.  

Την ώρα που μια νέα συνάντηση ανάμεσα σε εκπροσώπους του καθεστώτος και της αντιπολίτευσης προγραμματίζεται για τις 25 Ιανουαρίου στη Γενεύη, ο ΟΗΕ, που διακινδυνεύει την αξιοπιστία του, επανεκκινεί τις διαπραγματεύσεις μεταξύ Δαμασκού και ανταρτών. «Πρόκειται για μία μεγάλη και δύσκολη επιχείρηση διότι πρέπει να συγχρονιστεί ανάμεσα στη Μαντάγια, το Κεφραγιά και το Φουά», εξηγούσε την περασμένη Παρασκευή ο Πάβελ Κρίζισιεκ. Τα ανθρωπιστικά κομβόι έφτασαν τελικά ταυτόχρονα, προχθές, και στις τρεις αυτές πόλεις.

400.000
Σύροι ζουν σήμερα, σύμφωνα με τον ΟΗΕ, πολιορκημένοι. Η πλειονότητα πολιορκείται από τζιχαντιστές στην Aνατολική Συρία, λίγο λιγότεροι από 200.000 πολιορκούνται από τις καθεστωτικές δυνάμεις και περίπου 12.000 από αντάρτες, κυρίως της Αχράρ αλ Σαμ, σε πόλεις της Βόρειας Συρίας.