Ωτοβλεψίες

Ας μιλήσουν και οι αδικημένοι!
Καταπιεσμένοι, αδικημένοι, προλετάριοι; Μιλάμε για διευθυντή δημόσιου καλλιτεχνικού οργανισμού που αποφάσισε ωραία και υπέγραψε αύξηση στον εαυτό του και εκφέρει άποψη για οικονομικές διώξεις σε άλλους οργανισμούς; Οχι. Οχι. Μιλάμε για τον επικείμενο (29 Ιανουαρίου) «Βόιτσεκ» του Μπίχνερ, κατά ΚΘΒΕ και Σταύρο Τσακίρη. Που θα παρουσιαστεί πλήρης, με μουσική και τραγούδια του Μίνωα Μάτσα και δραματουργία / στίχους από τη δημοσιογράφο Λουίζα Αρκουμανέα. Εκπληξη!

Το 2016 μέσα από την κάμερα; Κάπως έτσι θέλουμε να βλέπουμε τη ζωή και την τέχνη; Κινηματογραφικά; Πάντως, μια κινηματογραφική επίγευση έχουμε ήδη στα θεατρικά του 2016. Με πρώτη μια κινηματογραφική… παρεξήγηση. Στον πολυχώρο Vault του Δημήτρη Καρατζιά, ο οποίος χρόνια σκεφτόταν να ανεβάσει το «Marvin’s Room» (θυμάστε την ταινία του Τζέρι Ζακς, με τους Ρόμπερτ ντε Νίρο, Μέριλ Στριπ, Νταϊάν Κίτον και τον 22χρονο τότε Λεονάρντο ντι Κάπριο, το 1996;) και να που ήρθε το πλήρωμα του χρόνου, για πρώτη φορά στα μέρη μας από 8 Ιανουαρίου, στη χρονιά που και το Σικάγο γιορτάζει με επιτυχία τα 25χρονα από το πρώτο θεατρικό ανέβασμα του έργου, που ήταν αρχικά θεατρικό. Στη σκηνή το είδε ο Ντε Νίρο και ζήτησε από τον συγγραφέα του Σκοτ ΜακΦίρσον να το μεταγράψει σε κινηματογραφικό σενάριο. Ο τελευταίος, που είχε βασίσει τη – θεατρική – ιστορία σε εκείνη του συντρόφου του και ακτιβιστή στον αγώνα κατά του AIDS Ντανιέλ Σοτομαγιόρ, δεν πρόλαβε να δει την ταινία καθώς το 1992, στα 33 του, έχασε τη μάχη με τον HIV. Με – θεατρικό – φόντο ένα νοσοκομείο (καθώς ο ΜακΦίρσον «καυτηριάζει και το ιατρικό σύστημα»), ένα ψυχιατρείο, ένα σπίτι και ένα γηροκομείο και τη μουσική του νέου και ταλαντούχου Μάνου Αντωνιάδη (εξαιρετικά τα τραγούδια του στις επιτυχημένες «Μικρές ιστορίες φόνων», που οσονούπω θα επανέλθουν στο Vault με ανανεωμένη διανομή) ο σκηνοθέτης στήνει το έργο που «αφορά και χτυπάει τον θεσμό της οικογένειας και ταυτόχρονα τον εξυψώνει», με άξονα δύο αδελφές που έχουν να μιλήσουν χρόνια και μια αρρώστια τις ενώνει ξανά.

Στα δύσκολα φαίνεσαι. Αυτό είναι και το μήνυμα του δικού του «Marvin’s Room» (με τον καλό Ιωσήφ Ιωσηφίδη και τις Αθηνά Τσιλύρα και Αλεξάνδρα Παλαιολόγου), όπως μου εξηγεί ο Δημήτρης Καρατζιάς: «Στα δύσκολα, ό,τι κι αν γίνει, η οικογένεια θα βρεθεί τελικά στο πλευρό σου – μήνυμα πολύ σημαντικό, σήμερα, στα δύσκολα». Η έκπληξη είναι η υπογραφή στην απόδοση, ελληνιστί, του «Marvin’s Room»: της νέας, ωραίας και ταλαντούχας Μελισσάνθης Μάχουτ (φωτογραφία), της «Πνιγμονής», πέρυσι στο Vault. Πρωταγωνίστρια στη νέα ταινία του Τάσου Μπουλμέτη «Νοτιάς», αλλά και Σόνια στο ντοστογεφσκικό και παπαδιαμαντικό «Εγκλημα και τιμωρία» κατά Σωτήρη Χατζάκη στο Εθνικό (παράσταση που, όπως μαθαίνω, προσφέρει ανάσα ανάκαμψης στην πρώτη κρατική σκηνή, μαζί με τον «Γαλιλαίο»). Λέω να προσπεράσω το επίσης κινηματογραφικό «Dogville» του Λαρς φον Τρίερ κατά Εφη Γούση, στο Ακροπόλ (όπου ανάμεσα σε αρκετά υποβλητικά εικαστικά σκηνοθετικά τρικ, η μετάβαση της Γκρέις από θύμα σε τιμωρό κρατάει δεν κρατάει ένα λεπτό, με την πολύ καλή και πάλι Ιωάννα Κολιοπούλου, των «Παρασίτων» στο Θέατρο του Νέου Κόσμου, να – μου επιτραπεί να παρατηρήσω ότι – ξεπερνάει κατά πολύ την πρωταγωνίστρια Γιούλικα Σκαφιδά), αλλά και την επανάληψη του γνωστού από την ταινία του Στάνλεϊ Κιούμπρικ «Κουρδιστού πορτοκαλιού» του Αντονι Μπέρτζες, κατά Γιάννη Κακλέα, στο Κιβωτός (με τον έμπειρο Κωνσταντίνο Ασπιώτη να σκίζει, σκιάζοντας κατά πολύ τον περυσινό Αλεξ – Αρη Σερβετάλη) και το επικείμενο – στο Εθνικό, από 21 Ιανουαρίου – «Δαμάζοντας τα κύματα» του Λαρς φον Τρίερ επίσης, κατά Ρούλα Πατεράκη.

Γροθιά στο στομάχι. Θα μείνω, όμως, στο επίσης κινηματογραφικό του 1998, κατά Τόμας Βίντερμπεργκ, «Festen» ή «Οικογενειακή γιορτή», που ο Μιχάλης Πανάδης (φωτογραφία), γνωστός για το «ντίλινγκ» από το έργο «Στη μοναξιά των κάμπων με βαμβάκι» του Κολτές, κατάφερε δουλεύοντας επί οκτώ χρόνια στα ελληνικά την απόδοση – για τη βρετανική σκηνή – από τον Ντέιβιντ Ελντριτζ να την φέρει στη σκηνή του Baumstrasse (από 18 Ιανουαρίου). Με μουσικές της νέας Μαρίζας Ρίζου. Χρόνια μετά την εκδοχή της Αλίκης Δανέζη – Knutsen στο Θησείον, που τον είχε ενθουσιάσει. Ο ίδιος επισημαίνει πως «μέσα από τον ρεαλισμό βγαίνει μια βαθιά ποιητικότητα», επίτευγμα π.χ. ενός Ιψεν. Και για έργο που «αφορά, όπως όλα τα μεγάλα, την εποχή, δίχως να λαϊκίζει με φτηνή επίκληση στο συναίσθημα». Και κάτι εντυπωσιακό, κόντρα στην εποχή: «Θέλαμε να το ανεβάσουμε όπως είναι, δίχως να του φορέσουμε μια σκηνοθετική ιδέα». Ναι, το διάβασαν. Ευτυχώς, υπάρχει κι αυτό…

Και όμως, κινείται
Το τρανζιστοράκι παίζει ρώσικα τραγούδια. Ο βαφιάς χρωματίζει τον τοίχο. Ενώπιον των θεατών. Σε σκηνικό ρεαλιστικό, όσο και απόκοσμο. Στρωμένο με νάιλον για τις πιτσιλιές. Με τους ηθοποιούς να σηκώνονται από την πρώτη σειρά. Στο έργο του Μαξίμ Γκόρκι για τους (δήθεν ή μη) διανοούμενους, που στα δύσκολα είναι στην κοσμάρα τους. Κι έξω να θερίζει η χολέρα… Κάπως έτσι διάβασε (ναι, τα διάβασε κόντρα σε ένα θέατρο που προτιμά τρικ από την ουσία) ο Νίκος Μαστοράκης τα «Παιδιά του ήλιου» (που νομίζουν ότι είναι ηλιάτορες, αλλά δεν είναι παρά σκιές) στο Υπόγειο του Τέχνης. Τόσο σύγχρονα, τόσο απλά, με πέραση στο κοινό, στο σκηνικό του Βασίλη Παπατσαρούχα. Με καλά διδαγμένες ερμηνείες από τους Χάρη Φραγκούλη, Γιάννη Κότσιφα, Κωνσταντίνα Τάκαλου, Φωτεινή Μπαξεβάνη κ.ά. Και πλέον – μετά τον Μάκη Παπαδημητρίου – την αποκάλυψη του Κλέωνα Γρηγοριάδη (φωτογραφία). Μια και μιλάμε για σκηνικό, από τα καλύτερα της σεζόν δεν θα μπορούσε να λείπει εκείνο του «Γαλιλαίου» του Μπέρτολτ Μπρεχτ, που έστησε (επίσης με διάβασμα, όχι με τρικ) στο Εθνικό ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος, με τη συνδρομή της Ελλης Παπαγεωργακοπούλου και με τραγούδια – αφηγήσεις του Νίκου Κυπουργού. Σκηνικό κυκλωτικό και ημικυκλικό, περιστρεφόμενο και δεσποτικό, σαν το Σύμπαν και την επιστημονική ενόραση του Γαλιλαίου.