Το μέλλον δεν έχει μετρητά

Οι ενορίτες στέλνουν ηλεκτρονικά τις δωρεές στις εκκλησίες τους. Οι άστεγοι μικροπωλητές στον δρόμο έχουν μαζί τους φορητά μηχανήματα για πιστωτικές κάρτες. Ακόμα και το Μουσείο AΒΒΑ, του συγκροτήματος που γνώρισε διεθνή επιτυχία με το τραγούδι «Money, money, money» θεωρεί τα μετρητά μια τόσο απαρχαιωμένη συνήθεια, ώστε δεν δέχεται πλέον χαρτονομίσματα ή κέρματα.

Λίγα μέρη στον κόσμο οδεύουν με τέτοια ταχύτητα σε ένα μέλλον χωρίς μετρητά όπως η Σουηδία, καθώς όλο και περισσότεροι πολίτες της φαίνεται να προτιμούν να πληρώνουν μέσω εφαρμογών στα smartphones ή με πλαστικό χρήμα.

Σε αυτή τη χώρα της Σκανδιναβίας, πατρίδα της υπηρεσίας streaming μουσικής Spotify και των παιχνιδιών για τα κινητά Candy Crush, οι καινοτομίες που κάνουν πιο εύκολες τις ψηφιακές πληρωμές γνωρίζουν μεγάλη απήχηση. Το θέμα έχει και την πρακτική του πλευρά, καθώς οι περισσότερες σουηδικές τράπεζες δεν δέχονται πλέον μετρητά.

Στο Μουσείο AΒΒΑ «δεν θέλουμε να είμαστε οπισθοδρομικοί την ώρα που τα μετρητά πεθαίνουν», λέει ο ένας εκ των μελών του διάσημου συγκροτήματος Μπιορν Ουλβέους, που έχει μετατρέψει τη φήμη των AΒΒΑ σε μια επιχειρηματική αυτοκρατορία, μέρος της οποίας αποτελεί και το μουσείο.

Βέβαια δεν επικροτούν όλοι αυτή την αλλαγή. Η υιοθέτηση των ηλεκτρονικών πληρωμών ανησυχεί τις οργανώσεις καταναλωτών, ενώ δεν είναι λίγοι εκείνοι που προειδοποιούν ότι με τους χάκερ να εξελίσσουν όλο και περισσότερο τις διαδικτυακές κλοπές, κινδυνεύουν σημαντικά τα προσωπικά δεδομένα των πολιτών. Πέρσι, οι υποθέσεις ηλεκτρονικής απάτης ξεπέρασαν τις 140.000, αριθμός διπλάσιος σε σύγκριση με 10 χρόνια πριν, σύμφωνα με το υπουργείο Δικαιοσύνης της Σουηδίας.

Ηλικιωμένοι και πρόσφυγες στη Σουηδία που χρησιμοποιούν μετρητά μπορεί να βρεθούν στο περιθώριο, προειδοποιούν κάποιοι. Και οι νέοι που χρησιμοποιούν εφαρμογές για να πληρώσουν τα πάντα ή παίρνουν δάνεια μέσω των κινητών τους κινδυνεύουν να βρεθούν υπερβολικά χρεωμένοι.

«Ισως είναι της μόδας» λέει ο Μπιορν Ερικσον, πρώην διευθυντής της σουηδικής αστυνομίας και πρώην επικεφαλής της Interpol. «Ομως υπάρχουν πολλών ειδών κίνδυνοι όταν μια κοινωνία ουσιαστικά καταργεί τα μετρητά». Από την άλλη, υποστηρικτές της νέας τάσης όπως ο Ολβέους επικαλούνται την προσωπική ασφάλεια ως λόγο για τον οποίο οι χώρες πρέπει να σταματήσουν τη χρήση μετρητών. Εκείνος χρησιμοποιεί μόνο κάρτες και ηλεκτρονικές πληρωμές από τότε που έγιναν επανειλημμένες διαρρήξεις στο διαμέρισμα του γιου του στη Στοκχόλμη πριν από μερικά χρόνια. «Νιώθαμε μεγάλη ανασφάλεια» λέει ο Ουλβέους, που πλέον δεν έχει ποτέ πάνω του μετρητά. «Με έκανε να σκεφτώ: Τι θα συμβεί εάν γίνουμε μια κοινωνία χωρίς μετρητά και οι κλέφτες δεν μπορούν να πουλήσουν ό,τι κλέβουν;».

Τα χαρτονομίσματα και τα κέρματα αντιπροσωπεύουν πλέον μόνο το 2% της σουηδικής οικονομίας, σε σύγκριση με 7,7% στις ΗΠΑ και 10% στην ευρωζώνη. Φέτος, μόνο το 20% των καταναλωτικών πληρωμών στη Σουηδία έγιναν με μετρητά, σε σύγκριση με έναν μέσο όρο 75% στον υπόλοιπο κόσμο, σύμφωνα με το Euromonitor. Οσον αφορά τις κάρτες, το 2013 πραγματοποιήθηκαν στη Σουηδία 2,4 δισεκατομμύρια πιστωτικές και χρεωστικές συναλλαγές, σε σύγκριση με 213 εκατομμύρια πριν από 15 χρόνια. Ομως και το πλαστικό χρήμα αντιμετωπίζει ανταγωνισμό, καθώς όλο και περισσότεροι Σουηδοί χρησιμοποιούν apps για καθημερινές συναλλαγές.

Σε περισσότερα από τα μισά παραρτήματα των μεγαλύτερων τραπεζών της χώρας – μεταξύ των οποίων οι SEB, Swedbank, Nordea Bank και άλλες – δεν γίνονται δεκτές καταθέσεις μετρητών ούτε υπάρχουν μετρητά στο χρηματοκιβώτιο. Οι υπεύθυνοι λένε ότι έτσι μπορούν να γλιτώσουν χρήματα από την ασφάλεια, καθώς οι ληστές δεν έχουν κανένα κίνητρο για να ληστέψουν τις τράπεζες.

Πέρυσι, στα χρηματοκιβώτια των τραπεζών της Σουηδίας υπήρχαν 3,6 δισ. κορόνες σε χαρτονομίσματα και κέρματα, σε σύγκριση με 8,7 δισ. το 2010. Τα μηχανήματα ανάληψης μετρητών, που ελέγχονται από ένα κονσόρτσιουμ σουηδικών τραπεζών, καταργούνται κατά εκατοντάδες ιδιαίτερα σε αγροτικές περιοχές.

Η κυβέρνηση της Στοκχόλμης δεν σκοπεύει να βάλει εμπόδια στο, άνευ μετρητών, μέλλον. Αλλωστε επωφελείται, καθώς η τάση διευκολύνει την συλλογή φόρων, επειδή οι ηλεκτρονικές συναλλαγές εντοπίζονται πάντα.

Για είκοσι ακόμη χρόνια
Τα μετρητά έχουν λίγο χρόνο ζωής. Η Κεντρική Τράπεζα της Σουηδίας υπολογίζει ότι θα κυκλοφορούν ακόμη στα επόμενα 20 χρόνια. Διαπιστώνει όμως ταυτόχρονα ότι για έναν ολοένα αυξανόμενο αριθμό καταναλωτών τα χαρτονομίσματα και τα κέρματα δεν αποτελούν πλέον συνήθεια