Από δω το Μνημόνιο, από κει το αίσθημά μου

Ερχεται και επανέρχεται στον δημόσιο λόγο και στις κουβέντες της παρέας το ερώτημα «πόσο θα κρατήσει αυτή η κυβέρνηση;». Οι απαντήσεις ποικίλλουν, μπορεί να συνοδεύονται από ενδιαφέρουσες αναλύσεις, πλην όμως εξ ορισμού όλες κατατάσσονται στην κατηγορία της μαντείας, της διαίσθησης ή απλώς της επιθυμίας. Και σε αυτή την περίοδο δεν μπορεί να είναι αλλιώς – πολλοί άγνωστοι παράγοντες υπάρχουν ακόμα στο παιχνίδι. Γι’ αυτό είναι σχεδόν αυτοϋπονομευτικό όταν τα κόμματα της αντιπολίτευσης αναλώνονται σε εικοτολογίες τέτοιου είδους, πόσω μάλλον όταν διχάζονται σε «σκληρούς», σε «συναινετικούς», σε «αντιτσίπρες», σε «δυνάμει συμμάχους», σε «αιώνιους αντιπάλους» κ.λπ. Απλώς επιβεβαιώνουν την επιρροή που ασκεί ακόμα επάνω τους ο Τσίπρας και ο ΣΥΡΙΖΑ. Και προτρέχουν να τοποθετηθούν για κυβερνητικές κρίσεις που δεν έχουν συμβεί, για νομοσχέδια που δεν έχουν δει, για συμμαχίες που δεν έχουν προκύψει. Δουλειά των κομμάτων της αντιπολίτευσης είναι να ανασυνταχθούν προγραμματικά και οργανωτικά, να ασκήσουν τον ρόλο τους, άλλοτε εποικοδομητικά και άλλοτε επιθετικά, αναλόγως της συγκυρίας.

Από την άλλη, βέβαια, πίσω από αυτή την αίσθηση κυβερνητικής αστάθειας υπάρχει το βίωμα της αλλοπρόσαλλης πορείας της «πρώτη φορά Αριστεράς» στη διάρκεια του έτους που σε λίγο κλείνει. Από την ελπίδα που είχαν γεννήσει οι ψεύτικες υποσχέσεις τον Ιανουάριο, στον πανικό του Ιουλίου με την άτακτη υποχώρηση, και από εκεί στη βαθιά απογοήτευση του σήμερα. Το 2015 θα μπορούσε να χαρακτηριστεί το έτος της πολιτικής μανιοκατάθλιψης. Από τα ύψη στα βάθη. Από την υποτιθέμενη πρωτοπορία μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής αλλαγής, πίσω πάλι στην αρνητική ελληνική ιδιαιτερότητα. Από την ανεδαφική ευφορία, τη λογόρροια και το αίσθημα μεγαλομανίας της πρώτης φάσης της «σκληρής διαπραγμάτευσης», στη μελαγχολία, στον εκνευρισμό και την επιθετικότητα του τρίτου Μνημονίου, των προαπαιτούμενων, των ισοδύναμων. Ηταν όλο αυτό προσγείωση στον ρεαλισμό; Αν ρεαλισμός είναι ότι ο Τσίπρας τελικά δεν μας έριξε στα βράχια, τότε πράγματι ήταν ένα βήμα προς τον ρεαλισμό. Αλλά αρκεί αυτό για να ανασυγκροτηθεί η Ελλάδα;

Εκτοτε, ο ΣΥΡΙΖΑ έχει μπει για τα καλά στην τροχιά των Μνημονίων. Και σιγά σιγά ξεκαθαρίζει ποιος είναι ο τρόπος διακυβέρνησης και η γραμμή που θα κινηθεί. Είναι μια γραμμή δισυπόστατη. Βασίζεται σε έναν διαχωρισμό μεταξύ των υποχρεώσεων του Μνημονίου και της «παράλληλης» κυβερνητικής πρακτικής που ακολουθεί όπου και όσο τον παίρνει. Από δω, ο επιμελής μαθητής που υπογράφει χωρίς πολλά πολλά ό,τι του δίνουν. Από κει, μια παλαιοκομματική και οπισθοδρομική κυβερνητική πρακτική, η οποία όμως ανταποκρίνεται περισσότερο στην «ψυχή» του. Αποτέλεσμα είναι οι όποιες εκσυγχρονιστικές ωθήσεις να προέρχονται μόνο από το Μνημόνιο, στο μέτρο τουλάχιστον που αυτό έχει τέτοια δυναμική και υπό την προϋπόθεση ότι εφαρμόζεται. Σαν η Ελλάδα του ΣΥΡΙΖΑ να έχει αναθέσει στην τρόικα το εκσυγχρονιστικό σκέλος της πολιτικής και η κυβέρνηση να αναλαμβάνει με ευχαρίστηση το πελατειακό – λαϊκιστικό. Πρόκειται για παράδοξη πρωτοτυπία, η οποία αντιστοιχεί στη φυσιογνωμία του ΣΥΡΙΖΑ. Πρωτοτυπία, γιατί στη μεταπολιτευτική περίοδο η διαλεκτική εκσυγχρονισμού – λαϊκισμού διεξαγόταν στο εσωτερικό καθεμίας από τις ιστορικές παρατάξεις, στο καθένα από τα μεγάλα κόμματα. Και σε αυτά, ο εκσυγχρονιστικός πόλος είχε υπολογίσιμη ενδογενή ισχύ. Ο ΣΥΡΙΖΑ, αντιθέτως, δεν έχει ισχυρό εσωτερικό εκσυγχρονιστικό πόλο ούτε νοιάζεται ιδιαίτερα να τον διαμορφώσει, ενώ παράλληλα φαίνεται πολύ απασχολημένος να ασκήσει την εξουσία με παλαιά εργαλεία και πρακτικές.

Ετσι, ο τρόπος διακυβέρνησης γίνεται όλο και πιο ανάγλυφος. Το δείχνει η επικαιρότητα. Πελατειακές παροχές με σκοπό να ικανοποιήσει και να σταθεροποιήσει τμήματα της εκλογικής του βάσης. Η πλέον χαρακτηριστική και προκλητική εκδήλωση ήταν οι αυξήσεις προς τους δημοσίους υπαλλήλους εν μέσω κρίσης και μαζικής ανεργίας του ατυχούς ιδιωτικού τομέα. Φαινόμενα νεποτισμού με το βόλεμα των συγγενών. Κομματικοί διορισμοί και συστηματική προσπάθεια κατάληψης του κράτους. Τελευταίο αλλά εκκωφαντικό κρούσμα η ύπουλη καταδίωξη του Γιώργου Λούκου, του ανθρώπου που ανέδειξε διεθνώς το Φεστιβάλ Αθηνών και αναβάθμισε την πολιτιστική δραστηριότητα αυτής της χώρας τα τελευταία χρόνια. Προσπάθειες ελέγχου των νευραλγικών κρατικών μηχανισμών, όπως η Δικαιοσύνη. Η εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Ευτέρπη Κουτζαμάνη έδειξε με το δάχτυλο χωρίς να ονομάσει. Πολλοί μιλούν για ένα επίφοβο σύμπλεγμα συριζαϊκής, καραμανλικής και με ολίγη από καμμένους σύνθεσης. Είναι υποχρέωση των αντιπολιτεύσεων να αντιδράσουν και να συμπαρασταθούν στους έντιμους δικαστές που αρνούνται να γίνουν υποχείρια των πολιτικών κυκλωμάτων. Εξίσου σημαντικό ζήτημα είναι η Προεδρία της Δημοκρατίας να πείθει για τον υπερκομματικό της ρόλο. Τέλος, όπου κυριαρχούν η διπλή γλώσσα και η διπλή πρακτική, ο πολιτικός λόγος γίνεται αναγκαστικά σχιζοφρενικός και ταυτόχρονα κωμικός. Ο Χρήστος Σπίρτζης μίλησε εκ μέρους όλης της κυβέρνησης. Κλασική περίπτωση αυτού που μπορεί να ονομαστεί λεβεντοραγιαδισμός, στάση με βαθιές ιστορικές καταβολές. Προσκυνώ αφέντη, αλλά η ψυχή μου πονά. Ιδιες συμπεριφορές και στην Κοινοβουλευτική Ομάδα των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ. «Κλαψοκούκης» και «κλαψοκούκα», τους ονόμασε ο ιδιοφυής γελοιογράφος Δημήτρης Χαντζόπουλος, «άτομο που γκρινιάζει διαρκώς για τα νομοσχέδια που ψηφίζει» («Η Καθημερινή», 16/12/2015).

Είναι προφανές ότι αυτή η δισυπόστατη τακτική του ΣΥΡΙΖΑ έχει τη δική της στόχευση και λογική. Η εφαρμογή του Μνημονίου και η υπηρεσία που η κυβέρνηση προσφέρει στους δανειστές ενσωματώνοντας σε αυτό το πάλαι ποτέ αντιμνημονιακό μπλοκ, μπορεί να δημιουργήσει συνθήκες ανάκαμψης της οικονομίας. Αυτή, με τη σειρά της, θα προσφέρει πολιτικό όφελος και έσοδα ώστε ο ΣΥΡΙΖΑ να σταθεροποιήσει την εκλογική του βάση. Δεν αποκλείεται το σχέδιο να λειτουργήσει. Εξίσου όμως μπορεί να αποδειχθεί άσκηση επί χάρτου, γιατί είναι εγγενώς αντιφατικό. Η παλαιοκομματική διαχείριση της εξουσίας, η εκτελεστική ανεπάρκεια και η πολωτική τακτική μειώνουν τις πιθανότητες μιας έγκαιρης ανάκαμψης. Η διχασμένη τακτική καταλήγει στη στασιμότητα και την περιθωριοποίηση. Δεν είναι όμως αυτό το ζητούμενο για τη χώρα. Η Ελλάδα εξακολουθεί να χρειάζεται ένα εθνικό σχέδιο αναγέννησης στο οποίο να ενταχθεί το Μνημόνιο. Αντιθέτως, ο ΣΥΡΙΖΑ εντάσσει το Μνημόνιο με μια οπισθοδρομική κομματική διακυβέρνηση. Τα κόμματα της αντιπολίτευσης θα πρέπει να αντιμετωπίσουν την κυβέρνηση από την ευρύτερη σκοπιά  της εθνικής αναγέννησης. Το καθένα από τη μεριά του και τη θέση του. Ο ρόλος τους δεν είναι να αναρωτιούνται «πόσο θα κρατήσει αυτή η κυβέρνηση» ούτε να αγωνιούν για την εκπαίδευση «του μικρού Αλέξη». Στόχος τους είναι να αλλάξουν το πολιτικό κλίμα και το εθνικό αφήγημα για το μέλλον της χώρας. Σε αυτή την κίνηση θα προκαλέσουν και θα οξύνουν εσωτερικές διαφοροποιήσεις στον ΣΥΡΙΖΑ.

Ο Γιάννης Βούλγαρης είναι καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου