Τα επιτεύγματα

Βασική πτυχή της ανάλυσης του Νίκου Αλιβιζάτου είναι η εναντίωσή του στην «απαξίωση, με κάθε τρόπο, της αστικής παράδοσης στη νεότερη και σύγχρονη Ελλάδα». Λέει χαρακτηριστικά στον πρόλογο του πρώτου μέρους:

«Σύμφωνα με την αντίληψη αυτή, στην Ελλάδα, όχι μόνο δεν έγινε ποτέ αστική επανάσταση που να επιβάλει τους κανόνες της νεωτερικότητας σε έναν καθυστερημένο κοινωνικό σχηματισμό, αλλά το κράτος των κοτζαμπάσηδων του 19ου αιώνα διαδέχθηκε με τον Ελευθέριο Βενιζέλο ένας κομπραδόρικος καπιταλισμός που εμπόδισε τον εκσυγχρονισμό της χώρας. Τι άλλο εξέφραζαν, κατά την ίδια πάντοτε σχολή σκέψης, η ευρύτατη λαϊκή αποδοχή του Στέμματος και η μακροημέρευση της βασιλείας, παρότι αυτή δεν είχε κοινωνικά ερείσματα συγκρίσιμα με εκείνα των άλλων ευρωπαϊκών μοναρχιών; Ηταν ως εκ τούτου επόμενο η Ελλάδα να βιώσει τραυματικά την ένταξή της στην Ευρώπη και τον “εκ των άνω” εκσυγχρονισμό της. Μοιραία, με την πρώτη μεγάλη κρίση, το οικοδόμημα κατέρρευσε και οδηγηθήκαμε στα πρόθυρα της χρεοκοπίας, γιατί κανείς δεν τόλμησε να κάνει τις αναγκαίες τομές (…) ».

Ο συγγραφέας συνεχίζει επισημαίνοντας την ευρύτητα του πολιτικού φάσματος στο οποίο ανήκουν οι υποστηρικτές αυτής της θέσης (από το ΚΚΕ του Μεσοπολέμου και κομμάτι του πρώιμου ΠΑΣΟΚ μέχρι την εθνικιστική Δεξιά και Ακροδεξιά) με κοινό χαρακτηριστικό «τον αντιδυτικισμό, τον αντιευρωπαϊσμό και έναν δύσκολα αποκρυπτόμενο αντικοινοβουλευτισμό». Για να καταλήξει: «Το παρόν Α’ Μέρος του βιβλίου αντικρούει τη θεωρία αυτή, επιχειρώντας να αναδείξει, μέσα από το έργο που άφησαν, ορισμένες από τις κορυφαίες φυσιογνωμίες της αστικής παράδοσης. Και τούτο από τη σκοπιά του Συντάγματος και της κοινοβουλευτικής μας ιστορίας, η οποία σε λίγα χρόνια συμπληρώνει ζωή δύο αιώνων. Την τελευταία, οι αρνητές της αστικής παράδοσης την αγνοούν επιδεικτικά, είτε την κατακεραυνώνουν αναδεικνύοντας καθ’ υπερβολή την πελατειακή πτυχή της, η οποία όμως, όπως έχει δείξει ο Γκούναρ Χέρινγκ, δεν διέφερε πολύ από τις αντίστοιχες άλλων ευρωπαϊκών χωρών, κατά τεκμήριο πιο προηγμένων. Οι ίδιοι αγνοούν όμως και γιγαντιαία επιτεύγματα, όπως το ανορθωτικό έργο του βενιζελισμού της πρώτης περιόδου, τον διπλασιασμό της χώρας σε έκταση και σε πληθυσμό με τους Βαλκανικούς Πολέμους, την επιτυχημένη ενσωμάτωση ενάμισι εκατομμυρίου προσφύγων μετά το 1922, την ανάπτυξη της πρώτης μεταπολεμικής εικοσαετίας, την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ενωση ως πλήρους μέλους νωρίτερα από τους άμεσους ανταγωνιστές της και, τέλος, την είσοδο στη ζώνη του ευρώ, δηλαδή στο κλαμπ των πιο προηγμένων χωρών της περιοχής αυτής του κόσμου».