Επιστρέφουν οι φόβοι για το Αιγαίο

Την αγωνία του ότι η Ελλάδα κινδυνεύει να γίνει «μαύρο κουτί» για πρόσφυγες επανέλαβε πίσω από τις κλειστές πόρτες του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ο Αλέξης Τσίπρας. Σύμφωνα με πληροφορίες, στο δείπνο των ευρωπαίων ηγετών το βράδυ της Πέμπτης ο έλληνας Πρωθυπουργός εξέφρασε επανειλημμένως τον προβληματισμό του για την ανησυχία της κοινής γνώμης για τον εγκλωβισμό προσφύγων, αλλά και μεταναστών από το Μαρόκο και το Πακιστάν στην Ελλάδα και για τις διαστάσεις που αυτή μπορεί να λάβει.

Αυτό που δεν λέγεται δημοσίως και κρύβεται πίσω από την επίσημη τοποθέτηση της Αθήνας υπέρ του σχεδίου για μια Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή (EBCG), πέρα από τα ευαίσθητα θέματα κυριαρχίας που θίγει, είναι ότι η διαβούλευση για το σχέδιο απειλεί να ανοίξει διά της πλαγίας το ζήτημα των κοινών περιπολιών στο Αιγαίο και, εμμέσως πλην σαφώς, των ελληνοτουρκικών διαφορών.

Οι Ολλανδοί. Εξάλλου, μαζί με το νέο έτος έρχεται και η ανάληψη της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ενωσης από την Ολλανδία. Αυτό έχει πολλαπλή σημασία. Οχι μόνο επειδή κύκλοι της ολλανδικής προεδρίας ήταν αυτοί που είχαν ρίξει στο τραπέζι την ιδέα για «μίνι Σένγκεν» (διά στόματος Γερούν Ντεϊσελμπλούμ). Ούτε μόνο επειδή προχθές το βράδυ οι 28 αποφάσισαν ότι μέχρι τον Ιούνιο, δηλαδή επί των ημερών της ολλανδικής προεδρίας, θα υιοθετήσουν το σχέδιο της Κομισιόν για τη δημιουργία Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής. Αλλά και επειδή ο Ολλανδός Φρανς Τίμερμανς, από τα ισχυρότερα πρόσωπα της Επιτροπής Γιούνκερ, έχει αναλάβει το σχέδιο δράσης ΕΕ – Τουρκίας. Δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα δείξει τη δέουσα κατανόηση στις ελληνικές ανησυχίες ότι με την παρούσα μορφή του το σχέδιο για την EBCG επαναφέρει από την πίσω πόρτα το ζήτημα των κοινών περιπολιών Ελλάδας – Τουρκίας στο Αιγαίο, καθώς δίνει το δικαίωμα στη νέα υπηρεσία να προχωρά σε επιχειρήσεις και με «γειτονικές τρίτες χώρες».

Το σχέδιο στην παρούσα μορφή του έχει την πλήρη στήριξη των Γερμανών και των Γάλλων και η Ελλάδα κινδυνεύει βάζοντας προσκόμματα κατά τη διαδικασία διαβούλευσής του να θεωρηθεί «υπερβολικά ευαίσθητη», κατά τους Ευρωπαίους, στο ζήτημα της ελλιπούς φύλαξης των συνόρων, για το οποίο οι ίδιοι ψέγουν την Αθήνα.

Το παιχνίδι της Αγκυρας. Αν η διατύπωση δεν απαλειφθεί από την αρχική πρόταση ή δεν συγκεκριμενοποιηθεί, η Ελλάδα κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε επιχειρησιακές λεπτομέρειες που θα αγγίζουν το ευαίσθητο θέμα της έρευνας και διάσωσης στο Αιγαίο, όπου η Αγκυρα προβάλλει τις δικές τις διεκδικήσεις. Ηδη η γειτονική χώρα επιχειρεί να εμπλέξει τα διμερή στο σχέδιο ΕΕ – Τουρκίας εκμεταλλευόμενη τις τελευταίες συναντήσεις του Αλέξη Τσίπρα με τον Αχμέτ Νταβούτογλου.

Ως είθισται, από την τουρκική πλευρά λίγο μετά την προχθεσινή συνάντηση των δύο Πρωθυπουργών στις Βρυξέλλες διέρρευσε ότι η επόμενη συνεδρίαση του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας Ελλάδας – Τουρκίας θα συγκληθεί στη Σμύρνη στα μέσα Φεβρουαρίου και μάλιστα υπογραμμίστηκε με νόημα ότι η νέα συνάντηση των δύο Πρωθυπουργών θα πραγματοποιηθεί πριν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 18ης Φεβρουαρίου, στο οποίο θα επαναξιολογηθεί η πρόοδος των δύο χωρών στο Προσφυγικό.

Αυτός ήταν άλλωστε και ο φόβος όσων είχαν ενστάσεις για την επίσκεψη του έλληνα Πρωθυπουργού στην Αγκυρα τον περασμένο Νοέμβριο: ότι θα δοθεί η εντύπωση στους Τούρκους και στους Ευρωπαίους πως η Ελλάδα χειρίζεται το Προσφυγικό σαν να ήταν διμερές θέμα. Οι ανησυχίες επιβεβαιώθηκαν από τη σπουδή του Νταβούτογλου να ανακοινώσει τότε ότι θα γινόταν τριμερής σύνοδος Ελλάδας – Τουρκίας – Γερμανίας για το Προσφυγικό. Η ελληνική πλευρά αντέδρασε αμήχανα, ενώ φαίνεται ότι τώρα ξανασκέπτεται τη σκοπιμότητα μιας τριμερούς, καθώς επί της ουσίας ενέχει τον κίνδυνο να μετατρέψει σε τριμερές ένα ζήτημα που είναι ευρωπαϊκό. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Αθήνα δεν βιάζεται για την εν λόγω συνάντηση, αναζητώντας στο μεταξύ ευρωπαϊκό μανδύα (είτε της Επιτροπής είτε του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου) ώστε να είναι καλυμμένη θεσμικά.

Δεδομένου ότι σε αυτή τη συγκυρία κανένας στις Βρυξέλλες δεν έχει διάθεση να επικρίνει την Τουρκία, την οποία θεωρεί κλειδί για τη μείωση των προσφυγικών ροών, διπλωματικές πηγές θεωρούν βέβαιο ότι θα ανοίξει η συζήτηση για τις ελληνοτουρκικές διαφορές και η Αθήνα θα βρεθεί προ διλημμάτων.

Το Κυπριακό. Στην εξίσωση βρίσκεται ούτως ή άλλως το Κυπριακό, καθώς τόσο οι Ευρωπαίοι όσο και οι Αμερικανοί επιδιώκουν επίλυση μέχρι την άνοιξη. Υπό αυτό το πρίσμα, δεν πρέπει να θεωρούνται τυχαίες οι διαρροές που φέρουν τον Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ να έχει δεσμευθεί στην τουρκική πλευρά ότι εντός του πρώτου τριμήνου του 2016 θα έχει γίνει η προπαρασκευαστική δουλειά για το άνοιγμα πέντε ενταξιακών κεφαλαίων, συμπεριλαμβανομένου αυτού της Ενέργειας, το οποίο έχει μπλοκάρει η Κυπριακή Δημοκρατία.