[Επιφυλλίδα] Από τον Πατέρα Βασίλειο στη Μελίνα Μερκούρη

Στον γιατρό Μανώλη Βαβουρανάκη

Μας κατηγορούν συχνά (από τον αλησμόνητο Μένη Κουμανταρέα ώς τη Μαρίνα Καραγάτση, χαριτωμένα βέβαια) ότι συνηθίζουμε στις συζητήσεις μας να επαναλαμβάνουμε κουβέντες που έχουμε ακούσει να τις λένε άνθρωποι σημαντικοί, και έχουνε οι περισσότεροι φύγει από τη ζωή. Είναι κάτι που δεν γίνεται τυχαία και αν υπάρχει μια «εκπαιδευτική» πρόθεση, συνίσταται στο γεγονός πως πρόκειται για κουβέντες ανθρώπων που, αν και κατά κόσμον σημαντικοί, δεν θα τους φανταζόταν κανείς ποτέ τόσο βαθείς και ουσιαστικούς. Αυτή η αντίθεση ανάμεσα στην εικόνα που διατηρούμε συνήθως για έναν άνθρωπο του θεάματος – συχνά μάλιστα του όχι ιδιαίτερα ποιοτικού – και σε κάτι που έχει πει απλό, καίριο αλλά και σπάνιο, δημιουργεί έναν σπινθήρα τόσο αποκαλυπτικό όσο καμιά ρήση και κανένα απόφθεγμα ενός γεννημένου στοχαστή ή φιλοσόφου μπορεί να παραγάγει.

Σαφώς δεν ανήκει στην κατηγορία αυτή η Μελίνα Μερκούρη, αμφισβητούμενη όμως ως μεγάλη ηθοποιός και πολύ περισσότερο ως πολιτικός, αν και αναγνωρισμένης εμβέλειας προσωπικότητα, το μόνο που δεν θα περίμενες θα ήταν να την ακούσεις να μιλάει με το ύφος μιας λυτρωτικής χειροποίητης φιλοσοφίας, όπως με έναν άλλο τρόπο θα το έκανε ο Πατέρας Βασίλειος ή ο Χρήστος Γιανναράς. Με το επιπλέον πλεονέκτημα ότι η δική της κουβέντα διατηρούσε την υψηλή θερμοκρασία μιας γνήσιας, ατόφιας συγκίνησης, κάθε άλλο παρά ίδιον μιας σταρ αλλά και ενός φιλοσόφου. Θυμόμαστε κυρίως αυτό που είχε πει παραμονή της εγχείρησής της, που γινόταν στη Νέα Υόρκη, στην επίσης αλησμόνητη Ελένη Καραπαναγιώτη όταν της τηλεφώνησε για να της ευχηθεί «καλή επιτυχία και γρήγορα κοντά μας».

Η Μερκούρη γνώριζε την τροπή που ήταν σχεδόν βέβαιο ότι θα έπαιρναν τα πράγματα και ψύχραιμα της είπε: «Ελένη μου, η ζωή μάς έδωσε φίλους, έρωτες, ταξίδια, δόξα, και προπαντός κάναμε κάτι που το θέλαμε και μας άρεσε. Τώρα ήρθε η ώρα να της δώσουμε κάτι κι εμείς». Ενώ φαίνεται μια κουβέντα εγωιστική και να αποκλείει κάθε άνθρωπο που, επειδή έζησε στερημένος, έχει κάθε λόγο να φοβάται τον θάνατο, είναι στην πραγματικότητα ένας λόγος παρηγορητικός για τον καθένα με οποιονδήποτε τρόπο και αν έχει ζήσει. Κανείς δεν μπορεί να ξέρει τι είναι αυτό που μετράει για τον καθένα περισσότερο ώστε να το προτάσσει ως αντιστάθμισμα στον φόβο του θανάτου.

Σημασία έχει πως αναγνωρίζεται η ζωή ως κάτι που χρειάζεται να ανταλλαγεί με τον θάνατο ώστε να μεταβληθεί αυτός σε πραγματική επιβράβευση. Οπως ακριβώς το έλεγε ο Γιάννης Τσαρούχης: «Η ζωή που είναι τόσο σημαντική ώστε ανταμοιβή της να είναι το μυστήριο του θανάτου».