Διχασμός, Εμφύλιος και ντοκουμέντα των Ναζί

Joachim Fest

Οχι εγώ

Ο ναζισμός μέσα από
τα μάτια ενός παιδιού

Μτφ. Αλεξάνδρα Παύλου

Εκδ. Μεταίχμιο, 2015, Σελ. 400

Τιμή: 16,60 ευρώ

Η εισαγωγική πρόταση του βιβλίου μπορεί να σταθεί και ως συμπύκνωση της συλλογικής έρευνας των γερμανών ιστορικών μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο όσο η πατρίδα τους βάδιζε στον «δρόμο προς την κανονικότητα»: «Εχω αναθέσει ένα καθήκον στον εαυτό μου που λέγεται μνήμη». Ο Γιόαχιμ Φεστ (1926-2006), με δημοσιογραφική θητεία στην «Frankfurter Allgemeine», ανασυστήνει την προσωπική ιστορία του ως γιου ενός αρνητή του ναζισμού. («Ακόμη κι αν όλοι, όχι εγώ» είναι η προσωπική διαθήκη του πατέρα προς τον νεαρό Γιόαχιμ το 1936).

Yuval Noah Harari

Sapiens

Σύντομη ιστορία του ανθρώπινου είδους

Μτφ. Μιχάλης Λαλιώτης

Εκδ. Αλεξάνδρεια, 2015, Σελ. 458

Τιμή: 26,50 ευρώ

Η εξέλιξη του ανθρώπινου είδους σαν ένα παραμύθι για μεγάλους από τον 39χρονο ισραηλινό ιστορικό Γιουβάλ Νόα Χαράρι. Από τις στέπες των προϊστορικών ανθρώπων – «ήταν ασήμαντα ζώα που δεν ασκούσαν μεγαλύτερη επίδραση στο περιβάλλον τους απ’ ό,τι οι γορίλες, οι πυγολαμπίδες ή οι μέδουσες» – ώς τα πειράματα της βιολογικής μηχανικής. Στο ενδιάμεσο χωράνε όλα τα επεισόδια της νοητικής, της αγροτικής και της επιστημονικής επανάστασης (ανάμεσα σε αυτά χωρά και η Ελληνική Επανάσταση του 1821 όπου αναδεικνύεται η Ναυμαχία του Ναυαρίνου ως κομβικό σημείο της ευρωπαϊκής Ιστορίας).  

Σωτήρης Ριζάς

Το τέλος της Μεγάλης Ιδέας

Εκδ. Καστανιώτη, 2015, Σελ. 368

Τιμή: 20 ευρώ

Ο διευθυντής ερευνών στο Κέντρο Ερευνας της Ιστορίας του Νεώτερου Ελληνισμού (Ακαδημία Αθηνών) αναλύει τη διαμόρφωση της ελληνικής πολιτικής για τη Μικρά Ασία στην περίοδο 1914-1922. Στο πεδίο αυτό αναλύει τον ρόλο των Μεγάλων Δυνάμεων αλλά κυρίως της Ελλάδας και της οθωμανικής διοίκησης. Το πρίσμα που επιλέγει για την ανάλυσή του δεν είναι άλλο από εκείνο του Εθνικού Διχασμού όπως αυτός εκφράστηκε από τις πρωτοβουλίες Βενιζέλου και τις κινήσεις του αντιβενιζελισμού. Μοιραία η αφήγηση φτάνει ώς την αναζήτηση εξιλαστήριων θυμάτων και την εκτέλεση των Εξι.

Charlotte Beradt

Τα όνειρα στο Τρίτο Ράιχ

Μτφ. Γιάννης Καλιφατίδης

Εκδ. Αγρα, 2015, Σελ. 256

Τιμή: 16 ευρώ

Ονειρα γιατρών, δικηγόρων, μοδιστρών, οικιακών βοηθών, πωλητών και άλλων ομάδων τα οποία κατέγραψε η δημοσιογράφος Σαρλότε Μπέραντ από το 1933 ώς το 1939, τα κρυπτογράφησε και τα ταχυδρόμησε στο εξωτερικό, απ’ όπου τα περισυνέλεξε μετά το 1939. Μέσα από τον σχολιασμό τους η Μπέραντ ανατρέπει αυτό που είχε δηλώσει ο Ναζί Ρόμπερτ Λέι ότι «ο μοναδικός άνθρωπος που εξακολουθεί να έχει ιδιωτική ζωή στη Γερμανία είναι εκείνος που κοιμάται». Η καθημερινή αυθαιρεσία του ολοκληρωτισμού, μοιάζει να λέει η συγγραφέας, οδήγησε στην κατεδάφιση του εγώ, που βρίσκεται μονίμως υπό (αυτο)διωγμό.

Mark Mazower

Το μαγεμένο παλάτι των εθνών

Μτφ.: Κώστας Κουρεμένος

Εκδ. Αλεξάνδρεια, 2015, Σελ. 236

Τιμή: 16 ευρώ

Ο άγγλος ιστορικός διερευνά τον σχεδιασμό του ΟΗΕ ως μιας διεθνούς οργάνωσης που θα προστάτευε τα συμφέροντα των αυτοκρατοριών της εποχής και της φυλετικής ιεραρχίας. Γι’ αυτό και η εκκίνηση γίνεται με τον νοτιοαφρικανό πολιτικό Γιαν Σματς, ο οποίος έβλεπε στον ΟΗΕ την ευκαιρία της «λευκής φυλής» και της Βρετανικής Αυτοκρατορίας να συνεχίσουν το «εκπολιτιστικό έργο» τους.

Emmanuel Carrère

το βασιλειο

Μτφ. Γιώργος Καράμπελας

Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, 2015, Σελ. 520

Τιμή: 21,20 ευρώ

Ο 58χρονος Καρέρ, μοιρασμένος ανάμεσα στη μυθοπλασία, στο ρεπορτάζ και τις αυτοβιογραφικές περιγραφές, αποκαλύπτει ότι αυτή τη φορά έναυσμα για το βιβλίο του ήταν η τριετής «μεταστροφή» του στη χριστιανική παράδοση. Εξού και η επί 490 σελίδες σύνοψη της προσωπικής σχέσης του με τον χριστιανισμό. Ακούγεται «δύσπεπτο», αλλά είναι γραμμένο με τη χάρη ενός αμφισβητία πρώην καθολικού. Τα απομνημονεύματα του Καζανόβα, η Σιμόν Βέιλ, ο Νίτσε, οι αναφορές στον παγκόσμιο κινηματογράφο είναι το ελάχιστο που μπορούμε να αποκαλύψουμε για το ύφος του ταλαντούχου Γάλλου που βραβεύτηκε το 2011 με το Ρενοντό για το «Λιμόνοφ», μονογραφία που ετοιμάζεται από τις εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου.

Νίκος Κ. Αλιβιζάτος

Πραγματιστές, δημαγωγοί και ονειροπόλοι

Εκδ. Πόλις, 2015, Σελ. 578

Τιμή: 26 ευρώ

Μια κατηγοριοποίηση των σημαντικότερων πολιτικών της νεότερης και σύγχρονης Ιστορίας (από τον Καποδίστρια και τον Τρικούπη ώς τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και τον Ανδρέα Παπανδρέου) με το προσωπικό ύφος του πάντοτε παρεμβατικού καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου. Το βασικό κριτήριο διαφοροποίησης δηλώνεται ήδη στον τίτλο, αλλά στην περιφέρεια των κεντρικών παικτών ο Αλιβιζάτος εντάσσει διανοούμενους, καλλιτέχνες και δημιουργούς (Μίκης Θεοδωράκης, Ρόδης Ρούφος, Γιώργος Θεοτοκάς, Αννα Φραγκουδάκη) που ανήκουν ο καθένας με τον τρόπο του στο πνεύμα της εποχής. Από τα τελευταία σημειώματα με ειδικό ενδιαφέρον «Η Ευρώπη του Αλέξη Τσίπρα».

Jacques Julliard

Οι Αριστερές της Γαλλίας

Μτφ. Χριστιάννα Σαμαρά

Εκδ. Πόλις, 2015, Σελ. 946

Τιμή: 33 ευρώ

Είμαστε με την Αριστερά του Σαρτρ ή του Καμί; Του Κλεμανσό ή του Ζορές; Ακόμη κι αν οι ερωτήσεις ακούγονται απλοϊκές απηχούν την πολυδιάστατη ιστορία των κινημάτων και των τάσεων που αναπτύχθηκαν εντός της Γαλλίας, από τα πρωτοπόρα εργαστήρια  αριστερών ιδεών. Ο τόμος αναφοράς του 82χρονου ιστορικού και δημοσιογράφου έρχεται στο κατάλληλο timing – αν έλειψε ποτέ αυτό -, περιγράφοντας διεξοδικά πρόσωπα και ιστορικά επεισόδια από τέσσερις εκδοχές: τη φιλελεύθερη, την ιακωβίνικη, την κολεκτιβιστική και την ελευθεριακή Αριστερά.  

Στάθης Ν. Καλύβας

Καταστροφές και θρίαμβοι

Μτφ. Νίκος Ρούσσος

Εκδ. Παπαδόπουλος, 2015, Σελ. 328

Τιμή: 15,40 ευρώ

Το best seller της τελευταίας περιόδου αποτελεί μετάφραση της έκδοσης που παρήγγειλε το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης στον έλληνα καθηγητή Πολιτικής Οικονομίας του Γέιλ. Ο Καλύβας αναζητά ένα μοντέλο ερμηνείας της ελληνικής Ιστορίας και προτείνει εφτά κύκλους όπου οι μεταρρυθμίσεις εναλλάσσονται με τις αποτυχίες (από την ίδρυση του ελληνικού κράτους ώς τις πρόσφατες περιπέτειες εντός της ευρωζώνης). Σε πείσμα των μονοδιάστατων αναγνώσεων, ο συγγραφέας τονίζει ότι «διατρέχοντας την ελληνική Ιστορία διαπιστώνει κανείς την ικανότητα της χώρας να καινοτομεί θεσμικά και να ανακάμπτει θεαματικά».

Roderick Beaton

Ο πόλεμος του Βύρωνα

Μτφ. Κατερίνα Σχινά

Εκδ. Πατάκη, 2015, Σελ. 512

Τιμή: 19,90 ευρώ

Παράλληλα με το βιβλίο του «Η ιδέα του έθνους στη νεοελληνική λογοτεχνία» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης), εκδίδεται στα ελληνικά η μελέτη για την εμπλοκή του λόρδου Βύρωνα στον ελληνικό αγώνα από τον καθηγητή Νεοελληνικών Σπουδών στην έδρα Κοραή του King’s College London. Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία μέρη: το πρώτο περιγράφει το πρώτο ταξίδι του στην Ελλάδα μεταξύ 1809-1811, όταν περιηγείται τις αρχαιότητες, φιλοξενείται στην αυλή του Αλή Πασά και συναντάει τους κλέφτες. Το δεύτερο διαδραματίζεται στην Ιταλία, όπου συνδέεται με τον Πέρσι Σέλεϊ και τον κύκλο του. Η τρίτη και οριστική αρχίζει με την άφιξή του στην «εμφυλιακή» Ελλάδα.

Στάθης Ν. Καλύβας, Νίκος Μαραντζίδης

Εμφύλια πάθη

Εκδ. Μεταίχμιο, 2015, Σελ. 528

Τιμή: 16,60 ευρώ

Με δεδομένη τη φορτισμένη ιδιότητά τους ως «πρωτοστατούντων» στο ρεύμα «αναθεωρητισμού» της σύγχρονης Ιστορίας, είναι να απορεί κανείς που το βιβλίο των δύο καθηγητών Πολιτικής Επιστήμης δεν προκάλεσε ακόμη αντιδράσεις. Ισως επειδή το δίδυμο θέτει προσεκτικά τις 23 ερωτήσεις και απαντήσεις για τον Εμφύλιο, μεταξύ των δύο μύθων: τη «μεταπολεμική» εκδοχή των νικητών και την εκδοχή των «ηττημένων». Και δίνοντας πάντως τον λόγο σε όσο το δυνατόν περισσότερους δρώντες της εποχής.

Δημήτρης Ι. Κυρτάτας

Μαθήματα από την αθηναϊκή δημοκρατία

Εκδ. του Εικοστού Πρώτου, 2015, Σελ. 216

Τιμή: 13,80 ευρώ

Η επισήμανση του ίδιου του καθηγητή Υστερης Αρχαιότητας στον πρόλογο για τα δώδεκα κεφάλαια του βιβλίου (έχουν προστεθεί τέσσερα από την πρώτη έκδοση) κάνει λόγο για «απορίες γύρω από την αθηναϊκή δημοκρατία». Απορίες που αφορούν την οικονομική κρίση και τις μεταρρυθμίσεις στην αρχαία Αθήνα, τον βίο και την πολιτεία του Κλεισθένη, την ερωτική ζωή του Περικλή, τους δούλους της αθηναϊκής δημοκρατίας («ορισμένοι… προσέφεραν με θέρμη και τη ζωή τους», σε στιγμές έντονης κρίσης για το πολίτευμα), την καταδίκη του Σωκράτη και την πτώση της δημοκρατίας.

Γιώργος Θ. Μαυρογορδάτος

1915
Ο εθνικός διχασμός

Εκδ. Πατάκη, 2015, Σελ. 343

Τιμή: 15,50 ευρώ

Μαζί με το βιβλίο του Σ. Ριζά, ένας ακόμη τίτλος για τις απαρχές ενός τραυματικού γεγονότος που επηρέασε τις επόμενες δεκαετίες. Βασισμένος στα ιστορικά επεισόδια μιας τεταμένης εποχής, 100 χρόνια πίσω, ο ερευνητής της Πολιτικής Ιστορίας, από τους κλασικούς ειδικούς της περιόδου, προσεγγίζει κριτικά τους πρωταγωνιστές, τις αποφάσεις και τις παραλείψεις τους. «Αν δημιουργηθεί η εντύπωση ότι το βιβλίο μεροληπτεί υπέρ του Ελευθερίου Βενιζέλου, αυτό προκύπτει από τα ίδια τα πράγματα, όχι από πρόθεση», σημειώνει ο ίδιος κάνοντας λόγο για «ακατάσχετη προπαγάνδα» και από τις δυο πλευρές.

Κωνσταντίνος Σβολόπουλος

Για το έργο και τη δράση εννέα πολιτικών ανδρών

Εκδ. Ικαρος, 2015, Σελ. 227

Τιμή: 14 ευρώ

Τις ριζοσπαστικές μεταρρυθμιστικές τάσεις εννέα πολιτικών διερευνά ο ομότιμος καθηγητής της Ιστορίας του Νεότερου Ελληνισμού στο Πανεπιστήμιο Αθηνών – πρόκειται για τους Ρήγα Φερραίο, Δημήτριο Υψηλάντη, Ιωάννη Καποδίστρια, Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο, Χαρίλαο Τρικούπη, Ελευθέριο Βενιζέλο, Ιωάννη Μεταξά, Παναγιώτη Κανελλόπουλο και Κωνσταντίνο Καραμανλή. Ο Σβολόπουλος επιλέγει κάθε φορά κινήσεις και στρατηγικές των προσώπων στην εσωτερική ή εξωτερική πολιτική για να τους συνδέσει τελικά σε ένα κοινό ρεύμα.

Μιχάλης Μητσός

Οι ιστορίες θα μας σώσουν
Ενα ημερολόγιο του 2014

Εκδ. Πόλις, 2015, Σελ. 544

Τιμή: 20 ευρώ

Μετά την ανάγνωση και της τελευταίας σελίδας, η εικόνα θα επανέρχεται για πολλές ημέρες μπροστά στον αναγνώστη: ένας δημοσιογράφος (των «ΝΕΩΝ», αλλά αυτό είναι το λιγότερο) έκλεβε χρόνο για να αποδελτιώσει δημοσιεύματα σε διαφάνειες (;), εκτύπωνε τα μακροσκελή άρθρα και τις αναλύσεις των καλύτερων εντύπων («New Yorker», για πάντα), τις ιστορίες του ξένου Τύπου που ανοίγουν δρόμους, «κολλούσε» επί μέρες με βιβλία και μουσικές. Και κάποια στιγμή οργάνωσε αυτό το χαώδες υλικό σε ένα εναλλακτικό ημερολόγιο για το 2014. Τυχεροί αυτοί οι φοιτητές δημοσιογραφικών σχολών που θα το ανακαλύψουν στο μέλλον.

Giambattista Vico

Η νέα επιστημονική γνώση

Μτφ. Γιώργος Κεντρωτής

Εκδ. Gutenberg, 2015, Σελ. 1.048

Τιμή: 50 ευρώ

Χωρίς αυτόν τον τόμο οποιαδήποτε λίστα με τα βιβλία που επηρέασαν τη δυτική σκέψη είναι ελλιπής. Στο σύγγραμμα του 1744 ο Βίκο, γιος ενός φτωχού βιβλιοπώλη, χωρίζει την Ιστορία στη θεϊκή, την ηρωική και ανθρώπινη περίοδο, ενώ αναλύει τις κοινωνίες ως προϊόν της λογοτεχνίας, των μύθων, της γλώσσας, των νόμων, της τέχνης, του πολιτεύματος, της θρησκείας και της φιλοσοφίας τους.

Δεν υπήρξαν ήρωες εδώ

Επίμ. Σάκης Σερέφας

Εκδ. University Studio Press, 2015, Σελ. 96

Τιμή: 11 ευρώ

Ο τίτλος προέρχεται από το θεατρικό έργο «Salonica» της Λούιζ Πέιτζ (Louise Page) το οποίο ανέβηκε στο Βασιλικό Θέατρο Upstairs του Λονδίνου το 1982. Μιλάει ο Λίοναρντ και απευθύνεται στον Μπέντζαμιν, ο οποίος αναδύεται σε παραλία της Θεσσαλονίκης φορώντας στολή των στρατιωτών της Βρετανικής Στρατιάς στα 1918: «Θα της το πω εγώ ότι αυτοκτόνησες. Δεν υπήρξαν ήρωες εδώ. Ολοι το ξέραμε τότε αυτό. Από ελονοσία και κρυοπαγήματα πεθαίνανε εδώ οι στρατιώτες…». Σπαράγματα από τόσο απρόσμενα άγνωστα κείμενα περιέχει η έκδοση που περιλαμβάνεται στη σειρά «Η Θεσσαλονίκη στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο» (υπεύθυνος Γιάννης Μέγας). Στο ίδιο πλαίσιο και άλλα 38 κείμενα ή μαρτυρίες Ελλήνων (Βαφόπουλος, Μπακόλας, Σφενδόνης κ.ά) ή ξένων.