Ωτοβλεψίες

Διαφάνεια, αξίωση και απαξίωση
Το ένα κουίζ φέρνει το άλλο στην περίπτωση του Φεστιβάλ Αθηνών, το οποίο έκθεση ορκωτών λογιστών βρήκε να έχει ζημιώσει από το 2006 κατά σχεδόν 2,8 εκατ. ευρώ το ελληνικό Δημόσιο, με παράξενες διπλοπληρωμές. Το νέο κουίζ (για δυνατούς πάντα λύτες) είναι: Γιατί, άραγε, οι περισσότεροι καλλιτέχνες που συμμετείχαν σε εκδηλώσεις του Φεστιβάλ έβγαλαν ανακοίνωση υποστήριξης στο έργο που παρήγαγε, αλλά όχι υπέρ της οικονομικής διαφάνειας; Καλή… λύση.

Ιστορίες από πηλό. Ο βαρύτιμος πολυέλαιος του αρχοντικού βγήκε από την αποθήκη. Το πλυσταριό με την πέτρινη σκάφη ανοίγει. Τα παλιά, κομψά πλακάκια αποκαλύπτονται. Και οι τοίχοι αρχίζουν πάλι να αντιλαλούν ιστορία. Και τι ιστορία. Από μιαν Αθήνα λασπωμένη, με τον Λυκαβηττό και του Φιλοπάππου να λειτουργούν αυθαίρετα ως λατομεία πέτρας για τα αθηναϊκά σπίτια, με 172 (!) διόλου «ευγενείς» τροποποιήσεις – μέχρις ασυδοσίας, διαπλοκής και καταστροφής – του οικοδομικού σχεδίου του 1865 για την Αθήνα. Από μιαν Αθήνα που και ο Γεώργιος Σουρής σατίρισε ή μάλλον σάρκασε για τη μανία της να καταφάει, αυθαίρετα, τους λόφους της, αλλά και τη βουτηγμένη στη λασπουριά Πανεπιστημίου. Και κυρίως τα επί Τουρκοκρατίας Πιθαράδικα / Μπικέντασι ή τότε Πινακωτά (από τα πήλινα που κατασκευάζονταν στην περιοχή), ήτοι τα μετέπειτα Εξάρχεια, που πήραν το όνομά τους από το φημισμένο – και φτηνό – παντοπωλείο του ηπειρώτη (από την Κόνιτσα) Βασίλειου Εξαρχου, στη συμβολή των οδών Θεμιστοκλέους και Σόλωνος. Τότε που τα 28 στρέμματα του τρίτου λόφου πάνω από την οδό Πινακωτών, τη σημερινή οδό Χαριλάου Τρικούπη, ανήκε στην οικογένεια Στρέφη. Ιδιοκτησία της οποίας ήταν και το λατομείο πηλού (πολύτιμη πρώτη ύλη για τα Πινακωτά, όπου πλάθονταν πήλινα σκεύη και πινακωτές για το ψωμί), στον λόφο του Στρέφη, όπως ονομάστηκε. Αλλά και το αρχοντικό στην οδό Μοσχονησίων 36, με το οποίο ξεκινήσαμε τούτη την ιστορική αναδρομή. Αρχοντικό το οποίο αφού στέγασε το Αντιθέατρο της Μαρίας Ξενουδάκη πέρασε στα χέρια του Γιάννη Μόρτζου και της Γιούλης Ζήκου (φωτογραφία), που το αναπαλαιώνουν με μεράκι για να στεγάσει το νέο τους θεατρικό στέκι: το θέατρο Τέσσερις Εποχές Γιάννης Μόρτζος. Που απέκτησε φουαγέ και – ξανά – χώρους που θυμίζουν εκείνη την Αθήνα. Αλλά κυρίως ρεπερτόριο, με πρώτο εγχείρημα το «Εγώ, η Μάρθα Φρόιντ», βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα της Φωτεινής Τσαλίκογλου, σε θεατρική διασκευή και σκηνοθεσία Γιούλης Ζήκου (από 7 Ιανουαρίου) και το «Ελευθέριος Βενιζέλος» του Γρηγόρη Χαλιακόπουλου, σε σκηνοθεσία και ερμηνεία Γιάννη Μόρτζου (από 14 Απριλίου).

Φώναζέ με Φίλιπ Γκλας. Από τον… οικοδομικό σουρεαλισμό της Αθήνας στο γύρισμα του 20ού αιώνα στον πολύ ιδιαίτερο σουρεαλισμό του Βρετανού Ντέιβιντ Αϊβς και την ακόμη πιο – γοητευτικά – ιδιαίτερη παράσταση της ομάδας Ατονάλ «Ο Φίλιπ Γκλας αγοράζει μια φραντζόλα ψωμί» (κεντρική φωτογραφία), στο 104, στο Γκάζι. Η Σοφία Μαραθάκη, που σκηνοθετεί και παίζει, είχε διαβάσει τα τέσσερα ανατρεπτικά μονόπρακτα όταν σπούδαζε στο Λονδίνο το 1999. Οταν γύρισε έμαθε ότι κάποια είχε ανεβάσει η Πέπη Οικονομοπούλου και ψάχνοντας κάτι με ζωντάνια που να μην είναι απλή κωμωδία στράφηκε στον παράξενο κόσμο του Αϊβς, που αξιοποιεί μέχρι και τη μουσική απλών λέξεων, όπως ψωμί, για να μιμηθεί (ας το πούμε έτσι) τις αντιστίξεις στον επίσης παράξενο μουσικό κόσμο του Φίλιπ Γκλας. Διότι ο ήχος μιας λέξης μπορεί να φέρει συναίσθημα πιο δυνατό από το νόημά της. Ή βάζει τον Λέοντα Τρότσκι να ακούει την είδηση του θανάτου του, ξύνοντας το κεφάλι του όπου βρίσκεται καρφωμένη μια ορειβατική σκαπάνη. Αυτό που επιδιώκουν, όπως λέει, η Σοφία Μαραθάκη μαζί με τους καλοκουρντισμένους Φωτεινή Παπαχριστοπούλου, Κωνσταντίνο Παπαθεοδώρου και Γιώργο Σύρμα είναι «αλήθεια και ακρίβεια πιο πολύ από τον ναρκισσισμό του ηθοποιού». Που μπορεί να μετατρέπεται ακόμη και σε ημισκεπτόμενο χιμπαντζή!

Σκόρπια λόγια. Ή να μετατρέπεται σε άξονα αφήγησης μιας ιστορίας, που βρέθηκε γραμμένη σε 50-60 άδειους φακέλους, τυχαία, στον Εθνικό Κήπο. Με λόγια όπως «Ελληνίδα», «δουλειά», «διορισμός» και φράσεις όπως «άστεγη, ασθενική και στείρα» και την εμβληματική – για την ερευνητική θεατρική ομάδα nomades artcore – «τρέφομαι, τροφοδοτώ και ζω με καθαρό ιδρώτα» που, όπως φαίνεται, ανήκαν στην άστεγη Μαριάνθη, που άφησε στους φακέλους και τον αριθμό μητρώου της. Από όλα αυτά ο Γιάννης Σιούτης με τον Πέτρο Ρούσσο και εικαστικούς έπλασαν τη διαδραστική παράσταση – παραμορφωτικό δράμα «m ι t r ό ο», με τη Ζωή Δρακοπούλου, που θα σερβίρει τσάι και κουβερτάκια και θα δίνει πάσα στους θεατές. Οι οποίοι θα κάθονται στα σκηνικά αντικείμενα, που έχουν βρεθεί τους τελευταίους δύο μήνες στον δρόμο («φωτίζουμε τα άχρηστα που πετάμε» εξηγεί ο Γιάννης Σιούτης), ανάμεσα σε ένα παλιό επιπλοποιείο και μια σχολή χορού, στο νέο στέκι Χωροχρόνος, στον Βοτανικό (από 12 Δεκεμβρίου, τα Σαββατοκύριακα). Πλάθοντας την ιστορία μιας γυναίκας και της ελληνικής κοινωνίας συνάμα.

Η μαζώχτρα της επιτυχίας
Με τους «Χαλασοχώρηδες» έσκισαν. Τρία χρόνια, αμέτρητες παραστάσεις, σε Αθήνα, περιφέρεια, σχολεία. Και είναι πλέον μια παρέα που μπορεί να φέρει ξανά και ξανά – τους το ζητούν ακόμη – στη σκηνή το… εκλογικό έργο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, που κρίνει το παιχνίδι με το Σύστημα σε ένα χιουμοριστικό «μάθημα πολιτικής ιστορίας». Και η ανάγκη – μια μικρή ομάδα που κάνει μόνη της την παραγωγή και δεν έχει εύκολα να διαθέσει για πνευματικά δικαιώματα – τους έφερε στη «Μαζώχτρα» του Αργύρη Εφταλιώτη. Η πλοκή που είναι πολύ γοργή, η βία, ο έρωτας, το αστυνομικό κομμάτι των απανωτών φόνων (ούτε ο «Σημαδεμένος»!) στην ελληνική επαρχία περασμένων εποχών ήταν που γοήτευσε πρώτα τον σκηνοθέτη Κώστα Παπακωνσταντίνου. Κι έπειτα η ατάκα του Εφταλιώτη, την οποία η νεανική ομάδα (Θοδωρής Θεοδωρίδης, Αγγελική Μαρίνου, Δημοσθένης Ξυλαρδιστός – φωτογραφία) διασπείρει επίμονα σε όλη την παράσταση και λέει πολλά και για το σήμερα: «Πού καιρός και πού κεφάλι να στοχαστούμε και να βρούμε τη ρίζα του κακού». Μια παράσταση που καταφέρνει να φέρει πίσω, στη Γένεση του Θεάτρου, ένα αφηγηματικό κείμενο, προτείνοντας ύφος και ήθος. Και έγινε ήδη θέμα, από στόμα σε στόμα, γεμίζοντας τα Δευτερότριτα το Μικρό Γκλόρια. Λίγο είναι;