Βραβείο στην Ισλανδία με το βλέμμα στο Παρίσι

Ο καιρός παρέμεινε θερμός καθ’ όλη τη διάρκεια του Φεστιβάλ και οι προβολές ξεκινούσαν από το μεσημέρι, το νέφος όμως που σκέπασε τις τελευταίες του ημέρες ήταν αισθητό. Γι’ αυτό και η προχθεσινή τελετή λήξης, που παρουσίασε εξαίσια η ηθοποιός Μαρία Ναυπλιώτου, ήταν απολύτως σοβαρή. Κανείς δεν είχε διάθεση για ελαφράδα. Ετσι, χρειάστηκαν μόνο λίγα λόγια από τον διπλής (ελληνικής και γαλλικής) υπηκοότητας φωτογράφο Γιώργο Αρβανίτη, πρόεδρο του ΔΣ του Φεστιβάλ, για να σηκωθούν όλοι από τις θέσεις τους και να παραμείνουν σιωπηλοί για ένα λεπτό (ο διευθυντής Δημήτρης Εϊπίδης απουσίαζε λόγω αδιαθεσίας). Μετά, ακούστηκαν και κάποια άλλα λόγια. Για «ανθρωπιά και  αλληλεγγύη» έκανε έκκληση ο Πρόεδρος της Βουλής Νίκος Βούτσης, για «ανοιχτές καρδιές» και «ανοιχτά σύνορα» μίλησε η πρόεδρος της Κριτικής Επιτροπής Μισέλ Ρέι-Γαβρά (που προσέθεσε πως «είμαστε όλοι Παριζιάνοι»), ενώ ο Γκάμπριελ Ρίπσταϊν (γιος του φημισμένου Αρτούρο Ρίπσταϊν, που τιμήθηκε με το βραβείο σκηνοθεσίας για τα όμορφα «600 μίλια» του) τόνισε πως «τίποτα δεν δικαιολογεί την τρομοκρατία». Αργότερα, ο Γ. Αρβανίτης έλεγε στον γάλλο σκηνοθέτη Αρνό Ντεπλεσάν ότι θα επιστρέψουν «σε ένα εντελώς διαφορετικό Παρίσι». Κανείς όμως δεν χειροκρότησε με εκείνη τη βεβαιότητα που χαρακτηρίζει τη νίκη. Τη νίκη του ανθρωπιστικού πνεύματος και του πολιτισμού επί της αποκτήνωσης και της βαρβαρότητας. Κανείς δεν ήταν, φοβάμαι, απολύτως σίγουρος.

ΤΑ ΒΡΑΒΕΙΑ. Το πρώτο βραβείο ήταν αναμενόμενο – σας το είχαμε γράψει σε αυτές τις σελίδες: το ισλανδικό «Δεσμοί αίματος» (Rams) κέρδισε επάξια τον Χρυσό Αλέξανδρο, με τον ίδιο τρόπο που απέσπασε το βραβείο του τμήματος «Ενα Κάποιο Βλέμμα» στο πρόσφατο Φεστιβάλ Καννών. Με ήρωες δύο αδέλφια που έχουν να μιλήσουν περισσότερα από σαράντα χρόνια, αν και ζουν σε διπλανές φάρμες σε μια απομακρυσμένη κοιλάδα της Ισλανδίας. Ο Αργυρός Αλέξανδρος κατέληξε στο φιλμ του Σεζάρ Ασεβέδο «Η γη και η σκιά» (συμπαραγωγή Κολομβίας, Βραζιλίας, Χιλής, Γαλλίας και Ολλανδίας – ο αγώνας μιας οικογένειας που παλεύει για την επιβίωσή της σε μια φυτεία ζαχαροκάλαμου στην Κολομβία), φιλμ αυστηρών φεστιβαλικών τόνων, ενώ ο συγκινητικός «Δρόμος για το Λα Πας» του Φρανσίσκο Βαρόνε κέρδισε τον Χάλκινο. Δεν ξέρω αν το φιλμ έχει εξασφαλιστεί για διανομή στις ελληνικές αίθουσες, ίσως όμως και να αξίζει τον κόπο.

Στο μεταξύ, συνεχείς ήταν οι αναφορές για sold out στις αίθουσες του Φεστιβάλ φέτος. Το οποίο, παρά τις κάποιες ξεχωριστές παρουσίες και το οργανωτικό του κομμάτι (δεν σημειώθηκε καμιά ουσιαστική παρέκκλιση), πέρασε δίχως να αφήσει ένα κάποιο άρωμα, μια ταυτότητα. Αλλά ας επιστρέψουμε στα γεμάτα σινεμά. Γεμάτα λόγω αξιόλογων ταινιών. Αλλά κυρίως επειδή το σύστημα των τηλεφωνικών κρατήσεων δημιουργεί ουρές άνευ λόγου (όπου ουσιαστικά στήνεσαι, ελπίζοντας πως οι κρατήσεις θα ακυρωθούν την τελευταία στιγμή κι εσύ θα βρεις μια θέση), ενώ ακόμη κι αυτές που μένουν «ακάλυπτες» προσφέρονται δωρεάν σε φοιτητές, ανέργους, κατόχους της Κάρτας Πολιτισμού και συνταξιούχους άνω των 65 ετών. Και καλά κάνουν, βεβαίως, και προσφέρονται. Αλλά ας μη δημιουργούμε μαγικές εικόνες. Γιατί, ακόμα κι έτσι, τα αφιερώματα δεν δούλεψαν. Και γιατί να δουλέψουν; Ποιο είναι το κινηματογραφόφιλο κοινό που αντιστοιχεί στο σινεμά του Μίρτσεα Ντανελιούκ και του Αρνό Ντεπλεσάν;

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΙΝΕΜΑ. Μιλώντας πάντως για μαγικές εικόνες, το ελληνικό σινεμά έλαμψε με κάποιες όμορφες επιστροφές (ο Δημήτρης Αθανίτης απέδειξε τη σκηνοθετική του κλάση με το «Invincible»), με γρίφους (ανιχνεύοντας, θα έλεγε κανείς, μια εσωτερική σύγκρουση σε επίπεδο καθαρά ασυνειδησιακό, το «Σύμπτωμα» του Αγγελου Φραντζή είναι ατμοσφαιρικό δίχως όμως να μετατρέπει αυτή τη σύγκρουση σε αφήγημα), στοχασμούς (χίλιες δυο οι προεκτάσεις του καλογυρισμένου «Interruption» του Γιώργου Ζώη, κατάληξη όμως καμιά), τρυφερότητα (οι κεντρικοί χαρακτήρες του «Smac» που υπογράφει ο Ηλίας Δημητρίου είναι αρκούντως πειστικοί και ερμηνευμένοι για να μας αποσπάσουν από τη στατική σκηνοθετική του γραφή) και λίγο glamour (η πρεμιέρα του «Chevalier» και η άφιξη του Σάκη Ρουβά στο Φεστιβάλ για πρώτη φορά – δεν γράφω «και τελευταία», γιατί θα έχει συνέχεια αυτή η διαδρομή). Το «Chevalier» μοιράστηκε το βραβείο κοινού, εξ ημισείας με το τελευταίο φιλμ του Κωνσταντίνου Γιάνναρη «Το ξύπνημα της άνοιξης» που δυστυχώς δεν καταφέραμε να δούμε – δίχασε όμως έντονα την κριτική. Η Πανελλήνια Ενωση Κριτικών Κινηματογράφου απένειμε το βραβείο της στην ταινία «Τετάρτη 04:45» του Αλέξη Αλεξίου, ενώ η Κριτική Επιτροπή της Διεθνούς Ομοσπονδίας των Κριτικών Kινηματογράφου (FIPRESCI) ξεχώρισε για το Διαγωνιστικό Τμήμα την ταινία «Silent» του Γιώργου Γκικαπέππα (με μια υπέροχη Κίκα Γεωργίου) και, για το Ελληνικό Τμήμα, τον αινιγματικό «Καύσωνα» της Τζόις Α. Νασαουάτι (συμπαραγωγή Ελλάδας – Γαλλίας).  

Ολα αυτά σε ένα Φεστιβάλ που τα τελευταία χρόνια αναζητά έντονα μια ταυτότητα – είναι φανερό πως το ποτ-πουρί των βραβευμένων ανά τον κόσμο ταινιών δεν συνιστά κάποια ουσιαστική ανακάλυψη. Και μιλάμε για το Φεστιβάλ που παρουσίασε στο ελληνικό κοινό σκηνοθέτες σαν τον Χαλ Χάρτλεϊ, τον Ατόμ Εγκογιάν και τον Απιτσατπόνγκ Γουερεσεθακούλ, χρόνια πριν ο τελευταίος φύγει από τις Κάννες με τον Χρυσό Φοίνικα. Αλλά, ξέρετε, «οι καιροί είναι δύσκολοι».