Οι αναβολές τροφοδοτούν μύθους και επανάπαυση

Το γνωρίζαμε χρόνια, αλλά η είδηση έγινε πρόσφατα αντικείμενο πολλών άρθρων και πρωτοσέλιδων: αρχές του 2016 θα δημοσιευθεί για πρώτη φορά στη Γερμανία το «Mein Kampf» («Ο αγών μου»), το βασικό ιδεολογικό μανιφέστο που έγραψε ο Αδόλφος Χίτλερ στη φυλακή Λάντσμπεργκ της Βαυαρίας το 1924. Το υπουργείο Οικονομικών της Βαυαρίας, όπου είχε την έδρα ο κομματικός εκδοτικός οίκος Eher και ο Χίτλερ την τελευταία επίσημη κατοικία του, κατέχει μέχρι φέτος, το 2015, δηλαδή 70 χρόνια μετά τον θάνατο του συγγραφέα, το copyright του «Mein Kampf» και το χρησιμοποιεί για να εμποδίζει παντού την (νόμιμη) επανέκδοσή του – αντί να κυκλοφορήσει μια πλήρη έκδοση με κριτικό επιστημονικό σχολιασμό. Ωστόσο, το απαγορευμένο (και αρκετά κακογραμμένο επίσης) βιβλίο έχει τη δική του διαδρομή σε όλες τις χώρες της υφηλίου. Μια επισκόπηση της εκδοτικής του πορείας μετά το 1945, που έγινε ακόμα και κόμικ μάνγκα στην Ιαπωνία και μπορεί να «κατέβει» στην εφαρμογή kindle με 76 σεντς, αποδεικνύει ότι στην ουσία το λιβελογράφημα του Χίτλερ είναι τόσο προσβάσιμο εδώ και δεκαετίες, που η (ανεφάρμοστη) απαγόρευσή του στη Γερμανία παραμένει κενό γράμμα και αντικείμενο ειρωνικών σχολίων από τους ίδιους τους Γερμανούς, οι οποίοι σύμφωνα με αρκετές έρευνες θεωρούν αυτό το μέτρο αστείο και υποκριτικό.

Στην Τουρκία είναι μπεστ σέλερ από το 2007 και ύστερα από διαδοχικές μηνύσεις των βαυαρικών Αρχών τουρκικό δικαστήριο απαγόρευσε την αυθαίρετη έκδοση και πώληση του βιβλίου. Το ίδιο καλά πάει στη Βραζιλία και στην Ινδία. Από τη Ρωσία μέχρι την Απω Ανατολή, το «έργο» του Χίτλερ βρίσκει θαυμαστές ακόμη και ανάμεσα στη σπουδάζουσα νεολαία, αλλά και αναγνώστες με καθαρά προσωπικά ή επαγγελματικά κίνητρα. Αλλωστε όλοι οι ιστορικοί που ασχολούνται με την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου το έχουν αναζητήσει, ξεφυλλίσει ή ακόμη και διαβάσει εκτενώς. Στην Ελλάδα, η πρώτη μετάφραση του χιτλερικού μανιφέστου κυκλοφόρησε το 1961, την κρίσιμη εκείνη περίοδο της εμβληματικής δίκης του Αϊχμαν στην Ιερουσαλήμ. Τους τέσσερις μήνες που διεξαγόταν η δίκη, η κοινή γνώμη, όχι μόνο του Ισραήλ, αλλά και διεθνώς, παρακολούθησε με δέος όσα κατέθεταν οι κυριολεκτικά – μάρτυρες – επιζώντες του Ολοκαυτώματος. Είναι η πρώτη φορά που ακούγονται σε τόσο μεγάλη έκταση οι εμπειρίες των θυμάτων του διωγμού. Από τη δίκη αυτή και μετά αρχίζει να αναδεικνύεται η γενοκτονία των Εβραίων ως αυθύπαρκτο, μοναδικό γεγονός και όχι απλώς σαν ακόμα μία όψη της ναζιστικής βαρβαρότητας. Είχε επομένως διπλή σημασία η έκδοση της βίβλου του ναζισμού εκείνη την περίοδο στην Ελλάδα. Η εισαγωγή και η κριτική είχαν γραφεί από τον Ηλία Τσιριμώκο και τον Ηλία Ηλιού, και το πνεύμα της έκδοσης ήταν σαφώς αντιναζιστικό και αντιφασιστικό. Η πιο πρόσφατη έκδοση του έργου πραγματοποιήθηκε το 2006 από τον Κάκτο.

Μαθαίνουμε ότι η γερμανική έκδοση του 2016 θα εμπεριέχει κριτικό σχολιασμό και επιστημονική ανάλυση από ειδικούς ιστορικούς και αναρωτιόμαστε γιατί αυτό δεν πραγματοποιήθηκε νωρίτερα. Είναι γνωστό ότι η απαγόρευση γεννάει την επιθυμία για σπάσιμο των επιβαλλόμενων κανόνων. Ετσι, το έως τώρα απαγορευμένο γινόταν αντικείμενο επίμονης αναζήτησης. Το γεγονός ότι η Γερμανία δεν τοποθέτησε τίποτα «κάτω απ’ το χαλί» και αντιμετώπισε γενναία και σθεναρά το σκοτεινό παρελθόν της ιστορικοποιώντας το υποδειγματικά, ειδικά μετά το 1990, δεν υποδηλώνει ότι δεν υπήρξαν και δύσκολες στιγμές στη μεταπολεμική της διαδρομή. Στα τέλη της δεκαετίας του ’50 υπήρξε ένα γενικευμένο αντισημιτικό κύμα με αποτέλεσμα την πυρπόληση πολλών συναγωγών στην Κολωνία, ενώ ο καγκελάριος Αντενάουερ προσπάθησε να υποβαθμίσει το γεγονός ρίχνοντας την ευθύνη σε «αφελείς εφήβους». Εκείνη η δεκαετία στη Γερμανία ήταν μια εποχή πλήρους άρνησης και απώθησης του ένοχου παρελθόντος. Εάν όμως υπήρχε ήδη από το τέλος του πολέμου μια πλήρης έκδοση του «Mein Kampf», με εκτενή σχολιασμό και σκιαγράφηση των συνεπειών αυτής της ιδεολογίας που διαπότισε κάθε πτυχή του συστήματος και αντιμετωπίστηκε από το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού ως «εθνική αναγέννηση», θεωρώ ότι θα είχαν πραγματοποιηθεί τα γενναία εκείνα βήματα προς την εθνική αυτοσυνειδησία πολύ πιο νωρίς. Ισως όμως ακόμη και εν έτει 2016 να υπάρχει κάποιο νόημα και να βρει εφαρμογή η ακαδημαϊκή έκδοση από το Ινστιτούτο Σύγχρονης Ιστορίας του Μονάχου γιατί, ως γνωστόν, οι αναβολές τροφοδοτούν μόνο μύθους και επανάπαυση.

Η Αννα Μαρία Δρουμπούκη είναι ιστορικός και διδάσκει στο Κέντρο Ερευνας Νεότερης Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου