Γιούνκερ και Τουρκία: Σειρήνες στο Αιγαίο

Αν δύο διαψεύσεις ισοδυναμούν με μία επιβεβαίωση, τότε οι επανειλημμένες παρεμβάσεις του Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ και του Βερολίνου για την ανάγκη να υπάρξουν κοινές ελληνοτουρκικές περιπολίες στο Αιγαίο εκφράζουν τουλάχιστον τους προβληματισμούς και τις σκέψεις των Ευρωπαίων για το θέμα της φύλαξης των συνόρων της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Και, πάντως, απηχούν την άποψη πολλών κρατών-μελών που δεν μπορούν να κατανοήσουν βλέποντας τον χάρτη, όπως το έθετε ευρωπαίος διπλωμάτης, «πώς είναι δυνατόν δύο χώρες που βρίσκονται απέναντι στο Αιγαίο να μην μπορούν να συνεργαστούν».

Ο πρόεδρος της Κομισιόν το είπε πιο ωμά. Οπως το έθεσε στην τελευταία παρέμβασή του, «Ελληνες και Τούρκοι να διαθέσουν μια κοινή ακτοφυλακή μεταξύ της Τουρκίας και των ελληνικών νησιών. Οι Τούρκοι συμφωνούν, οι Ελληνες όχι. Πού ζούμε; Το θέμα είναι ότι πρέπει να τσακωνόμαστε τώρα για 10 χιλιόμετρα θαλάσσιου πλάτους, ποιος είναι, πού και για ποιο πράγμα αρμόδιος ή να σώσουμε ανθρώπινες ζωές;».

Μετά τις αντιδράσεις που προκάλεσαν στην Αθήνα οι δηλώσεις αυτές, κοινοτικές πηγές τόνιζαν χθες πως ο Γιούνκερ εννοούσε ότι είναι απαράδεκτο να πνίγονται άνθρωποι μεταξύ Τουρκίας και Λέσβου ή Κω, δηλαδή σε μια μικρή θαλάσσια ζώνη και προσέθεταν ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα προτείνει τον άλλο μήνα τη σύσταση Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακης και Ακτοφυλακής για τη διαχείριση της προσφυγικής κρίσης. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ποτέ δεν πρότεινε κοινές περιπολίες Ελλάδας – Τουρκίας, αλλά καλύτερη φύλαξη των ευρωπαϊκών συνόρων, αρμοδιότητα που ανήκει στα κράτη – μέλη της Ενωσης, δηλαδή στην Ελλάδα.

ΤΟ ΚΛΙΜΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ. Οι δηλώσεις Γιούνκερ πάντως απηχούν το κλίμα που επικρατεί σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για την ανάγκη συνεργασίας στις δύο πλευρές του Αιγαίου προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι μεγάλες προσφυγικές ροές. Είχαν προηγηθεί οι τοποθετήσεις του Βερολίνου για το ίδιο θέμα.

Αλλά ακόμη και οι Γερμανοί δεν είχαν αντιληφθεί την πολιτική ευαισθησία του ζητήματος για την ελληνική πλευρά, εξού και προξένησαν εντύπωση οι αντιδράσεις που είχαν προκαλέσει στην Αθήνα οι επίμαχες δηλώσεις. Οπως το έθετε αρμόδια πηγή, «κάποιοι δεν έχουν αντιληφθεί ότι τα ελληνοτουρκικά σύνορα δεν είναι τα σύνορα Γερμανίας – Αυστρίας».

Τόσο οι Βρυξέλλες όσο και η Αθήνα επιμένουν ότι πρόταση κοινών περιπολιών με την Τουρκία δεν έχει τεθεί επισήμως στο τραπέζι. Ομως, η επίδειξη προόδου στο θέμα της φύλαξης των συνόρων, σύμφωνα με κοινοτικές πηγές, «είναι ένας τρόπος να σταματήσουν οι ακραίες φωνές εντός της Ενωσης που σκέφτονται ακόμη και αναστολή της Σένγκεν για την Ελλάδα, με στόχο να της φορτώσουν το Προσφυγικό ως θέμα ανεπαρκούς φύλαξης των συνόρων».

Ολοι αναγνωρίζουν πλέον τον ρόλο-κλειδί που παίζει η Αγκυρα στον έλεγχο των προσφυγικών ροών προς την Ευρώπη. Και, βέβαια, όπου υπάρχει καπνός, υπάρχει φωτιά.

Πληροφορίες από τις Βρυξέλλες αναφέρουν σκέψεις για πολυεθνική δύναμη φύλαξης των συνόρων, στην οποία θα μπορούσαν να μετέχουν Ελληνες και Τούρκοι. Ενα τέτοιο σχέδιο θα μπορούσε να υλοποιηθεί από τη Frontex. Το καταστατικό της όμως προβλέπει ρητά ότι τρίτες χώρες μπορούν να μετάσχουν σε δύναμή της μόνο κατόπιν πρόσκλησης από κράτος-μέλος. Και, σε κάθε περίπτωση, η Αθήνα διαμηνύει ότι κάτι τέτοιο δεν μπορεί να γίνει χωρίς τη συναίνεσή της.

Σύμφωνα με μια γραμμή πληροφόρησης, σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες υπερισχύει η σκέψη για τη σύσταση μιας ειδικής Task Force για το Αιγαίο με τη συμμετοχή της Τουρκίας. Κανένας δεν γνωρίζει τις επιχειρησιακές λεπτομέρειες ενός τέτοιου πρότζεκτ – για παράδειγμα, αν οι Τούρκοι θα έκαναν περιπολίες μόνο στα δικά τους χωρικά ύδατα ή και εντός της ελληνικής αιγιαλίτιδας ζώνης – οι οποίες θα πρέπει να συμφωνηθούν από την Ελλάδα και την Τουρκία.

Είτε έτσι είτε αλλιώς, ολόκληρη η Ευρώπη θεωρεί αυτονόητη κατάληξη την ελληνοτουρκική συνεργασία κάποιας μορφής στο Αιγαίο. Δεδομένης μάλιστα της εκφρασμένης βούλησης της ελληνικής κυβέρνησης να ξεπαγώσει τον φάκελο Ελληνοτουρκικά, η επικείμενη επίσκεψη του Αλέξη Τσίπρα στην Αγκυρα με αιχμή το Προσφυγικό θεωρείται βέβαιο ότι θα σηματοδοτήσει ολική επαναφορά στα Ελληνοτουρκικά και στις διαβουλεύσεις για το Αιγαίο.

Η ΑΝΑΒΙΩΣΗ ΤΟΥ ΕΛΣΙΝΚΙ. Κάποιες φωνές εκφράζουν ανησυχίες για την πιθανότητα διμεροποίησης ενός ζητήματος που είναι ευρωπαϊκό. Ωστόσο, άλλες πηγές εκτιμούν ότι το Προσφυγικό ίσως να είναι μια ευκαιρία για αναβίωση της στρατηγικής του Ελσίνκι, που συνέδεε την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας με την πρόοδο στα Ελληνοτουρκικά.
 
Εκτιμάται δηλαδή ότι το ευρωπαϊκό ενδιαφέρον για το Αιγαίο αποτελεί ευκαιρία για την Ελλάδα να ζητήσει και να λάβει ανταλλάγματα για τη συνεργασία της με την Τουρκία, τα οποία θα έχουν τη μορφή δέσμευσης από την πλευρά της Αγκυρας για τη συνεργασία της στην επίλυση των «αγκαθιών» στο Αιγαίο εντός συγκεκριμένου χρονικού πλαισίου.