[Εναλλακτικά] Το φάουλ του Φίλη

Η απάντηση του Νίκου Φίλη σε τηλεοπτική ερώτηση για τη γενοκτονία των Ποντίων αναθέρμανε μια σύγκρουση που καλά κρατεί στον ελλαδικό χώρο από το 1204 και έπειτα. Αυτή της εθνοκεντρικής και από την άλλη της πιο «αναθεωρητικής» («εθνοαποδομητικής») αντίληψης για την Ιστορία. Μια σύγκρουση που διαπερνά ιστορικά όλους τους πολιτικούς χώρους και κάθε φορά ξεσπάει με διαφορετική αφορμή. Η προηγούμενη, για παράδειγμα, ήταν η θεώρηση μέρους επιστημόνων για τη Μικρασιατική Καταστροφή και η τότε άστοχη λέξη του «συνωστισμού» που είχε χρησιμοποιηθεί για να περιγραφεί το δράμα και η φρίκη στην προκυμαία της Σμύρνης. Η αναθεώρηση κάθε φορά κάποιας σελίδας της νεότερης Ιστορίας συσπείρωνε εκατέρωθεν τις πιο ετερόκλητες δυνάμεις. Συχνά με τους εθνοκεντρικούς στοιχίζονταν, για παράδειγμα, οι πιο ακροδεξιοί χούλιγκαν. Βεβαίως όψεις της αναθεώρησης είναι αναγκαίες. Για παράδειγμα, αναθεώρηση της Ιστορίας επέβαλε τον όρο «εμφύλιος» σε αντικατάσταση του μισαλλόδοξου και αντιιστορικού όρου «συμμοριτοπόλεμος», που η κυρίαρχη αφήγηση επέβαλε μεταπολεμικά. Εδώ βέβαια χρειάστηκε και μια πολιτική συναίνεση. Και αυτήν ευτυχώς την είχαμε με την ψήφιση του Νόμου 1863/1989. Από την άλλη, η πρόσφατη «δεξιά» και μοντέρνα αναθεώρηση για την Κατοχή και τον Εμφύλιο που επιχείρησαν οι πολιτικοί επιστήμονες Καλύβας και Μαραντζίδης (και νωρίτερα στη Λογοτεχνία ο Θανάσης Βαλτινός) αιμοδότησε την ιστορική επιστήμη με διάλογο. Και ταρακούνησε τα συμπαγή θεμέλια της αριστερής μεταπολιτευτικής αφήγησης.

Υπάρχει βέβαια σε αυτό πάντα μια λεπτομέρεια που κάνει τη διαφορά: οι αναθεωρήσεις και ο αναστοχασμός είναι σοβαρά θέματα. Αφορούν πρωτίστως την επιστημονική κοινότητα. Τα εργαλεία που αντιπαρατίθενται δεν έχουν σχέση με καφενειακά πάνελ. Βασίζονται σε τεκμήρια. Στην προφορική Ιστορία. Σε αρχεία. Οικοδομούνται με διάλογο. Σε βιβλιογραφία. Και τα όποια νέα πορίσματα μετέπειτα διαχέονται προς τα κάτω, γίνονται μέρος του δημόσιου λόγου. Εδώ βέβαια παίζει ρόλο και ο συσχετισμός δυνάμεων. Οι ιμάντες διαμόρφωσης της κοινής γνώμης. Συχνά μια αιρετική άποψη της επιστημονικής κοινότητας, δεν είναι εύκολο να χωνευθεί από τη βάση. Και συχνά η αιρετική άποψη δυστυχώς αποτελεί τον αυτοσκοπό ενός μεταμοντέρνου ακαδημαϊκού αυνανισμού, που λίγη σχέση έχει με την πραγματικότητα. Και παραμένει αποσπασμένος από αυτήν. Ο Νίκος Φίλης πήγε ανάποδα σε όλα αυτά. Επιστήμονας δεν είναι. Και παγιδευμένος από την τηλεοπτική ερώτηση άγγιξε πληγές νωπές. Οσο προσεκτικός κι αν ήταν στη διατύπωση, το περιβάλλον όπου αυτή εκφράστηκε ήταν το πιο προνομιακό για να γίνει αρνητικά viral η άποψή του. Τροφοδότησε την Ακροδεξιά. Ο Νίκος Φίλης είχε ακόμη ένα μειονέκτημα: με ανοιχτά όλα τα μέτωπα στο υπουργείο σου δεν υποδύεσαι τον Ιστορικό. Φάουλ από όλες τις απόψεις.