Πηγαινέλα για στήριξη και απειλές

Και όμως. Μακριά από τα αδιάκριτα βλέμματα, το δραματικό ξημέρωμα της 12ης προς τη 13η Ιουλίου, η Ανγκελα Μέρκελ βρήκε χρόνο να συζητήσει με τον Αλέξη Τσίπρα για το Προσφυγικό. Το Βερολίνο αισθανόταν τη βοή των πλησιαζόντων γεγονότων και γνώριζε ότι η συνεργασία με την Ελλάδα για τη φύλαξη των ευρωπαϊκών συνόρων ήταν μονόδρομος.

Ακόμη και ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε είχε προκαλέσει εντύπωση στην ελληνική αποστολή, όταν στις αρχές Σεπτεμβρίου χρησιμοποίησε το Ecofin ως βήμα για να υπογραμμίσει ότι το Προσφυγικό θα κρίνει το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Οι νύξεις αυτές δεν ήταν παρά τα «προσεχώς» για την επίσκεψη του Φρανκ Βάλτερ Σταϊνμάγερ στην Αθήνα και τους προβληματισμούς που εξέφρασε σε κλειστό δείπνο που είχε στον «Διόνυσο» το βράδυ της Πέμπτης.

Κι αυτό διότι η επίσκεψη του γερμανού υπουργού Εξωτερικών στην Αθήνα είχε κλείσει από τις αρχές Σεπτεμβρίου με αιχμή το Προσφυγικό και τον προγραμματισμό ο Σταϊνμάγερ να επισκεφθεί το κέντρο υποδοχής στη Λέσβο (παρότι αυτός ανετράπη, αφού ο γερμανός υπουργός Εξωτερικών πέταξε χθες για τη Βιέννη για να μετάσχει στον νέο κύκλο συνομιλιών για το Συριακό). Και πάντως, πολύ πριν η κυβέρνηση επιχειρήσει off camera να συνδέσει το πρόγραμμα με το Προσφυγικό με το επιχείρημα των αυξημένων υποχρεώσεων της Ελλάδας ως χώρας πρώτης υποδοχής προσφύγων, η Γερμανία είχε αναγάγει το Προσφυγικό σε ύψιστη ευρωπαϊκή προτεραιότητα.

Και επισήμως και ανεπισήμως το Βερολίνο διαμηνύει ότι τα δύο θέματα δεν μπορούν να μπουν στο μίξερ. Η Γερμανία δεν θέλει να εμφανιστεί ως παρέχουσα διευκολύνσεις στην Ελλάδα πριν καν αρχίσει η εφαρμογή του προγράμματος, και μάλιστα ήδη από την πρώτη αξιολόγηση. Η απροθυμία αυτή δεν είναι ανεξάρτητη από το γεγονός ότι για το Βερολίνο και για πολλούς ευρωπαίους εταίρους η ανάκτηση της εμπιστοσύνης απέναντι στην κυβέρνηση είναι ένα στοίχημα που ακόμα δεν έχει κερδηθεί.

Ο Σταϊνμάγερ ξεκαθάρισε δημοσίως στην Αθήνα ότι τα δύο θέματα δεν συνδέονται. Επιπλέον, σε κλειστό δείπνο που είχε το βράδυ της Πέμπτης στον «Διόνυσο» (παρόντες, μεταξύ άλλων, ήταν ο Γιώργος Καμίνης, η Αννα Διαμαντοπούλου και εκπρόσωπος της Υπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες), ο Γερμανός εμφανίστηκε αρνητικός και για όποια διασύνδεση στο μέλλον. Εξέφρασε ταυτόχρονα τον προβληματισμό του για την ικανότητα της κυβέρνησης να εφαρμόσει το πρόγραμμα.

Η προσπάθεια της Αθήνας να συνδέσει το πρόγραμμα με το Προσφυγικό και το γεγονός ότι ικανοποιεί πλέον το πάγιο αίτημα των Ευρωπαίων να προχωρήσει σε συστηματική καταγραφή και υποδοχή των αιτούντων άσυλο με τη δημιουργία hotspots, δεν αρέσουν καθόλου στους Γερμανούς. Η εκ νέου επίκληση του περίφημου «γεωπολιτικού χαρτιού», η οποία κυριάρχησε την πρώτη περίοδο διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ και συνδέθηκε και με διπλωματικά άγαρμπα ανοίγματα προς τη Μόσχα, προκαλεί σε πολλούς Ευρωπαίους δυσφορία. Οχι μόνο επειδή θυμίζει το πρώτο επτάμηνο διακυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ που βασίστηκε στην πολεμική ρητορική έναντι του Βερολίνου και των Βρυξελλών, αλλά και επειδή για πολλούς αποτελεί ένδειξη ότι η Αθήνα αναζητεί προσχήματα για να μην πάρει δύσκολες αποφάσεις.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το Βερολίνο ξέρει ακριβώς τι θέλει ή ότι έχει σαφείς απαντήσεις στο ζήτημα του Προσφυγικού. Σύμφωνα με πληροφορίες, στο ίδιο δείπνο, ο Σταϊνμάγερ εμφανίστηκε προβληματισμένος με τη συμπεριφορά χωρών, όπως η Ουγγαρία, που αρνούνται πεισματικά να υποδεχθούν πρόσφυγες.

Απαντήσεις δεν υπάρχουν ούτε στο πιεστικό ερώτημα που του τέθηκε στην Αθήνα από έλληνες συνομιλητές του. Και αυτό είναι ότι ακόμη κι αν η Ελλάδα συνεργαστεί με την Τουρκία στο Αιγαίο ή υπάρξει μια ολοκληρωμένη Υπηρεσία Φύλαξης Ευρωπαϊκών Συνόρων, καμιά κυβέρνηση δεν μπορεί να πάρει πάνω της το ζήτημα ζωής ή θανάτου που τίθεται καθημερινά στο Αιγαίο.

Οπως εξήγησαν αρμόδιες πηγές στον γερμανό υπουργό Εξωτερικών, το ερώτημα είναι ένα: αν σώζεις τους πρόσφυγες που φθάνουν στα χωρικά σου ύδατα ή αν τους αφήνεις να πνιγούν. Και εκεί καμία κυβέρνηση δεν μπορεί να πάρει πάνω της τους θανάτους προσφύγων.

Πάντως, ο Σταϊνμάγερ εμφανίστηκε αισιόδοξος ότι μετεκλογικά ο Ταγίπ Ερντογάν θα κάνει φιλευρωπαϊκή στροφή. Δεν είναι, όμως, βέβαιο ούτε ότι αυτή θα γίνει ούτε ότι θα είναι επαρκής ώστε να ξεκλειδώσει τα παγωμένα ενταξιακά κεφάλαια, και μάλιστα αυτά που αφορούν το κράτος δικαίου και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Στο ίδιο πλαίσιο «αλληλεγγύης» απέναντι στην Ελλάδα ως πρώτης ευρωπαϊκής χώρας υποδοχής των προσφύγων εντάχθηκαν η έλευση του αυστριακού καγκελαρίου Βέρνερ Φάιμαν στην Αθήνα και η επίσκεψή του συνοδεία του έλληνα Πρωθυπουργού στο κέντρο υποδοχής της Λέσβου.

Το ίδιο photo op θα έχει την ερχόμενη εβδομάδα και ο συνηθισμένος σε επισκέψεις δημοσίων σχέσεων Μάρτιν Σουλτς, ο οποίος φθάνει στην Αθήνα και αναμένεται να επισκεφθεί μαζί με τον Αλέξη Τσίπρα τουλάχιστον ένα κέντρο υποδοχής (και πάντως σίγουρα στη Λέσβο). Ο πρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου έχει ταχθεί με δημόσιες τοποθετήσεις του υπέρ της χαλάρωσης των σφιχτών δημοσιονομικών κανόνων της Ευρωπαϊκής Ενωσης λόγω του Προσφυγικού.

Το ίδιο έκανε και ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ μιλώντας από το βήμα του Ευρωκοινοβουλίου. Ομως, το Βερολίνο έκλεισε τη συζήτηση διά του εκπροσώπου της καγκελαρίας, επαναλαμβάνοντας πως σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, αυτό δεν είναι απαραίτητο, αφού προβλέπεται χρηματοδοτική στήριξη από την Κομισιόν και από την Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες. Οι παροικούντες την Ιερουσαλήμ θεωρούν ότι η δήλωση δεν ήταν τόσο μήνυμα προς την Αθήνα, αλλά κυρίως προς τον Γιούνκερ, ο «πολιτικός» τρόπος του οποίου προκαλεί δυσφορία σε πολλούς κύκλους.

Η ειρωνεία είναι ότι οι επισκέψεις των περισσότερων ξένων αξιωματούχων που ήρθαν ή αναμένεται να έρθουν τις ερχόμενες εβδομάδες στην Αθήνα, συνδέονται περισσότερο με το Προσφυγικό, παρά με την οικονομία. Αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό για την κυβέρνηση που έχει την ευκαιρία να αποδείξει ότι δεν είναι ένας αναξιόπιστος εταίρος, αλλά ένα κράτος-μέλος που θωρακίζει τα σύνορα της Ευρώπης.

Μόνο η πανηγυρική επίσκεψη του Φρανσουά Ολάντ ξέφυγε απ’ αυτόν τον κανόνα, καθώς επικεντρώθηκε κυρίως στην οικονομία και στο μήνυμα του Παρισιού ότι στηρίζει την όποια «ευελιξία» στο ελληνικό πρόγραμμα και μια νέα ελάφρυνση του ελληνικού χρέους. Πέραν τούτου, η επίσκεψη του γάλλου προέδρου ήταν περισσότερο ένα μήνυμα στήριξης και τόνωσης της αυτοπεποίθησης της Αθήνας, την οποία μέχρι σήμερα απέφευγαν συστηματικά να επισκεφθούν όχι μόνο αρχηγοί κρατών και πρωθυπουργοί, αλλά και υπουργοί Εξωτερικών.

Μια θετική δήλωση, κατά προτίμηση για το χρέος, αναμένει η κυβέρνηση από την επίσκεψη του Πιερ Μοσκοβισί στην Αθήνα την ερχόμενη Τρίτη και την Τετάρτη. Στο μεταξύ, στο Μέγαρο Μαξίμου επιδιώκουν να έχει αίσιο τέλος η διαπραγμάτευση για τα κόκκινα δάνεια, ώστε να δοθεί ώθηση στην πρώτη αξιολόγηση που κατά κοινή ομολογία καθυστερεί ήδη. Ακόμη και ο αντιπρόεδρος της Κομισιόν Βάλντις Ντομπρόβσκις που επισκέφθηκε την προηγούμενη εβδομάδα την Αθήνα, απηύθυνε μεν μηνύματα στην κυβέρνηση να μην καθυστερεί στην εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων, πλην όμως έκανε λόγο για την ανάγκη «να μην είμαστε δογματικοί».

Η έλευση του γάλλου επιτρόπου αντιμετωπίζεται από την Αθήνα ως ορόσημο που θα ήταν ευκταίο να συμπέσει με λύση στις εκκρεμότητες και τα αγκάθια. Κι αυτό διότι η κυβέρνηση δεν θέλει να παρουσιαστεί στο Eurogroup της 9ης Νοεμβρίου χωρίς να έχει εξασφαλίσει μια θετική πρόταση των θεσμών για την υλοποίηση του πρώτου πακέτου προαπαιτουμένων που θα ξεκλειδώσουν τη δόση των 2 δισ. ευρώ, καθώς αυτό δεν κατέστη εφικτό ούτε στην προχθεσινή συνεδρίαση του EuroWorking Group. Θεωρητικά, υπάρχει χρόνος να συνταχθεί μια θετική έκθεση μετά την έλευση Μοσκοβισί και πριν από τη συνεδρίαση του Eurogroup.

Πιο πολύ μετρά το γεωπολιτικό χαρτί της Ελλάδας για τους Αμερικανούς που δεν θέλουν σε καμία περίπτωση να αποσταθεροποιηθεί η χώρα, ειδικά αυτή την περίοδο. Πόσω μάλλον που η Ουάσιγκτον έχει δεχθεί με μεγάλη ικανοποίηση το πάγωμα του φλερτ της κυβέρνησης με τη Ρωσία και αντ’ αυτού την επανενεργοποίηση του αμερικανικής εμπνεύσεως πρότζεκτ του αγωγού TAP και της διασυνδετηρίου Ελλάδας – Βουλγαρίας.

Η επίσκεψη του Τζον Κέρι στην Αθήνα στις 13 Νοεμβρίου αναμένεται να επισφραγίσει την αμερικανική στροφή της κυβέρνησης και να συνοδευτεί από δηλώσεις στήριξης για την ελάφρυνση του χρέους και την προσέλκυση επενδύσεων.

Ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας αναμένεται, πάντως, να ζητήσει και απαντήσεις για το μέχρι πού είναι διατεθειμένη να φθάσει η κυβέρνηση προκειμένου να στηρίξει μια λύση του Κυπριακού. Δεν είναι τυχαίο ότι την επόμενη κιόλας μέρα, στις 14 Νοεμβρίου, ο Τζον Κέρι θα επισκεφθεί τη Λευκωσία. Αμερικανοί και Ευρωπαίοι εμφανίζονται επισπεύδοντες μια λύση του Κυπριακού ακόμη και μέχρι την ερχόμενη άνοιξη (Απρίλιος – Μάιος).

Τυχαίο δεν πρέπει να θεωρείται ούτε το γεγονός ότι το Μέγαρο Μαξίμου εμφανίζεται εδώ και εβδομάδες επισπεύδον την επίσημη επίσκεψη του Αλέξη Τσίπρα στο Ισραήλ, η οποία θα πραγματοποιηθεί στις 24 Νοεμβρίου. Η Αθήνα επιστρέφει στα γνώριμα λημέρια της Ανατολικής Μεσογείου, όπου θεωρεί ότι ανοίγεται πεδίον δόξης λαμπρόν για συνεργασίες. Για του λόγου το αληθές, εντός του Δεκεμβρίου προγραμματίζεται να πραγματοποιηθεί στην Αθήνα τριμερής Σύνοδος Ελλάδας – Κύπρου – Αιγύπτου και Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ.