«Ελπίζω κάποτε να διευθύνω Βάγκνερ στο Ισραήλ»

Το 1936 ο Αρτούρο Τοσκανίνι διηύθυνε τη Φιλαρμονική του Ισραήλ στην πρώτη της συναυλία. Την ίδια χρονιά στη Βομβάη της Ινδίας γεννιόταν ο Ζούμπιν Μέτα. Είναι ένας συμβολισμός με σημασία, καθώς ο συγκεκριμένος μαέστρος είναι από εκείνους τους λίγους που συνδέονται βαθιά και ουσιαστικά με ένα μουσικό σύνολο δίνοντας χιλιάδες συναυλίες σε όλο τον κόσμο. Από το 1977 – οπότε πέθανε ο ιδρυτής της ορχήστρας, ο διάσημος βιολονίστας Μπρονισλάβ Χούμπερμαν – ο 39χρονος τότε Ινδός αναλάμβανε τη μουσική διεύθυνση. Πέντε χρόνια αργότερα θα αποκτούσε τον τίτλο του ισόβιου μουσικού διευθυντή.

Η διαδρομή του αρχιμουσικού που σήμερα ζει στο Λος Αντζελες, διατηρεί την ινδική υπηκοότητά του και το όνομά του είναι σχεδόν ταυτόσημο με το Ισραήλ, είναι γεμάτη από λαμπρές στιγμές. Στα 25 του χρόνια – και αφού είχε ήδη αποπειραθεί ανεπιτυχώς να σπουδάσει Ιατρική – είχε ήδη διευθύνει τις Φιλαρμονικές του Βερολίνου, της Βιέννης, του Λος Αντζελες, της Νέας Υόρκης και είχε εμφανιστεί στις μεγαλύτερες όπερες, όπως η Μετροπόλιταν, η Σκάλα του Μιλάνου, το Κόβεντ Γκάρντεν.

Το τηλεφώνημά μας – για τις επερχόμενες εμφανίσεις στην Αθήνα – τον βρήκε στα γραφεία της Φιλαρμονικής του Ισραήλ. «Εχω έρθει στην Αθήνα δυο – τρεις φορές και πάντα ήθελα οι συναυλίες να μπορούν να μεταδίδονται από την τηλεόραση ώστε να τις παρακολουθούν περισσότεροι άνθρωποι. Είναι σημαντικό ιδιαίτερα σε αυτή την εποχή να φτάνει η μουσική όσο το δυνατόν πιο μακριά».   

Ο λαμπερός μαέστρος θα διευθύνει τη Φιλαρμονική του Ισραήλ σε δυο προγράμματα. Το πρώτο περιλαμβάνει αποκλειστικά έργα Μπετόβεν, με σολίστ στο κονσέρτο για βιολί τον διεθνή μας Λεωνίδα Καβάκο. Στο δεύτερο θα ακουστούν έργα Σένμπεργκ, Μάλερ και Ντβόρζακ. Τα «Τραγούδια για τα νεκρά παιδιά» θα ερμηνεύσει ο βαρύτονος Αρης Αργύρης, ο οποίος διαπρέπει στις μεγάλες σκηνές του εξωτερικού.

ΟΙ ΕΜΦΑΝΙΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΕΓΑΡΟ. Πώς κατέληξε στα συγκεκριμένα έργα; Πριν ολοκληρώσω την ερώτησή μου, τον ακούω να λέει με θέρμη ότι δεν τα διάλεξε εκείνος και συνεχίζει: «Δεν πρότεινα τίποτα από τα έργα που θα ακούσετε στο Μέγαρο. Αφησα την επιλογή εξ ολοκλήρου στον κ. Καβάκο για να επιλέξει με τα δικά του κριτήρια». Μια εν λευκώ παραχώρηση από τον Ζούμπιν Μέτα, τον μαέστρο που γράφει με χρυσά γράμματα την ιστορία του στην παγκόσμια μουσική εγκυκλοπαίδεια, δεν είναι και λίγο. Πολλώ δεν μάλλον όταν εκείνος σε κατατάσσει στους κορυφαίους μουσικούς του πλανήτη: «Για μένα ο Λεωνίδας Καβάκος είναι από τους μεγαλύτερους βιολιστές του κόσμου».

Σε αυτό το σημείο τονίζει τη στενή συνεργασία που είχαν στο παρελθόν αφού έχουν βρεθεί στην ίδια αίθουσα αρκετές φορές αλλά και την προσωπική σχέση που έχουν αναπτύξει: «Για μένα πια, εκτός από ένας εξαίρετος μουσικός, ο Λεωνίδας είναι ένας πάρα πολύ καλός φίλος». Γενναιόδωρος με τις φιλοφρονήσεις και για τον Αρη Αργύρη, ο οποίος, όπως λέει, θα είναι στη δεύτερη μέρα του προγράμματος. «Σε αυτό το κονσέρτο προσπαθώ να παρουσιάσω κάτι καινούργιο και για τον λόγο αυτόν θα παίξουμε μοντέρνα  μουσική του 20ού αιώνα. Η σύγχρονη μουσική είναι παρά πολύ σημαντική και πρέπει να την προβάλλουμε». Η αλήθεια είναι ότι η Φιλαρμονική του Ισραήλ υπό τη διεύθυνση του Μέτα έχει κάνει πολλές ηχογραφήσεις με Μπετόβεν, Μπραμς, Μέντελσον, Ντβόρζακ, αλλά την ίδια στιγμή έχει ηχογραφήσει συνθέσεις Μπέρνσταϊν και Στραβίνσκι. Ο ίδιος ήταν πάντα ανοιχτός απέναντι στη μουσική χωρίς να απομονώνεται πίσω από «κλασικές» εμμονές. Το 1971 διηύθυνε τον Φρανκ Ζάπα και έχει παίξει το κονσέρτο για σιτάρ και ορχήστρα του Ραβί Σανκάρ. Κάπου εδώ μπαίνει και το όνομα του Βάγκνερ, τη μουσική του οποίου ο Ζούμπιν Μέτα θεωρεί ως «δεύτερή του γλώσσα». Πώς αισθάνεται που δεν μπορεί να διευθύνει έργα του αγαπημένου του συνθέτη στο Ισραήλ, όπου είναι απαγορευμένος εξαιτίας της κατάχρησής του από τους Ναζί; Παίρνει μερικά δευτερόλεπτα χρόνο και λέει με σταθερή φωνή: «Ελπίζω να γίνει και αυτό κάποια στιγμή. Δεν μπορεί να συμβεί από τη μια στιγμή στην άλλη και δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς τους λόγους». Και συνεχίζει με τον ίδιο τόνο φωνής: «Σιγά σιγά με το πέρασμα του χρόνου, με υπομονή, θα γίνουν βήματα προς αυτή την κατεύθυνση. Ξέρετε, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε το γεγονός ότι υπάρχουν ακόμη άνθρωποι οι οποίοι έχουν στο σώμα τους τα σημάδια από εκείνη τη σκοτεινή περίοδο. Εχουν υποφέρει στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και έχουν ακόμη χαραγμένα στα χέρια τους τα νούμερα που τους έβαζαν οι Ναζί».

Οι εμφανίσεις του στην Αθήνα δεν είναι πάντως η μόνη σύνδεση με την Ελλάδα. Οπως μάθαμε μετά τη συνέντευξη, ο ίδιος θα διευθύνει την Ορχήστρα Φλωρεντίας στον «Ριγκολέτο» του Βέρντι που ανεβαίνει στην Οπερα της Φλωρεντίας τον Δεκέμβριο (σε σκηνοθεσία του σπουδαίου Γουίλιαμ Φρίντκιν). Τον ρόλο της Τζίλντα στη μία από τις δύο διανομές ερμηνεύει η Χριστίνα Πουλίτση, η οποία εμφανίζεται για πέμπτη χρονιά στη «Βασίλισσα της νύχτας», στην Οπερα της Δρέσδης.

INFO
Ο Ζούμπιν Μέτα θα διευθύνει τη Φιλαρμονική του Ισραήλ στις 18 και 19/10 (έναρξη 20.30) στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (Βασ. Σοφίας και Κόκκαλη, τηλ. 210-7282.333)