Είναι βαριά η σκιά της Volkswagen

Η υπόθεση Volkswagen είναι κάτι περισσότερο από ένα σκάνδαλο στον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας: είναι μια υπόθεση που αφορά τη Γερμανία συνολικά, το ειδικό πολιτικό βάρος της στην Ευρώπη και το πολιτικό μέλλον της Ανγκελα Μέρκελ, η οποία σε έναν μήνα συμπληρώνει δέκα χρόνια συνεχούς παραμονής στην καγκελαρία. Κατά τον 20ό αιώνα μακροβιότεροι της Μέρκελ ήταν ο Χέλμουτ Κολ που έμεινε στην καγκελαρία δεκαέξι χρόνια και ο Κόνραντ Αντενάουερ που έμεινε δεκατέσσερα χρόνια. Δεκατέσσερα χρόνια επιβίωσε και η Δημοκρατία της Βαϊμάρης, ενώ το Τρίτο Ράιχ έκανε όσα έκανε μέσα σε μόλις δώδεκα χρόνια.

Οι αμερικανοί φοιτητές που εξ όσων λέγονται και γράφονται αποκάλυψαν προσφάτως ότι αυτοκίνητα της Volkswagen επιβάρυναν την ατμοσφαιρική ρύπανση έως και τριάντα φορές περισσότερο απ’ όσο έδειχναν τα τεστ, μάλλον δεν γνώριζαν τις πολιτικές επιπτώσεις της αποκάλυψής τους.

Η καγκελάριος Μέρκελ, από πολιτικής απόψεως, είναι σήμερα περισσότερο στριμωγμένη παρά ποτέ. Επειτα από έναν χειρισμό της ελληνικής κρίσης που δικαίως και αναμφιβόλως έφθειρε ανεπανόρθωτα την πολιτική εικόνα της και μετά τις ανερμάτιστες και αντιφατικές θέσεις της στο προσφυγικό πρόβλημα που ταλανίζει και θα ταλανίσει για καιρό την Ευρώπη, έρχεται να προστεθεί και η υπόθεση Volkswagen, την οποία προς το παρόν παρακολουθεί με εμφανή αμηχανία. Και τι να κάνει άλλωστε; Ο ένας στους επτά Γερμανούς εργάζεται σε τομέα που αφορά ή σχετίζεται με την αυτοκινητοβιομηχανία, ενώ όταν μιλάμε για τη Volkswagen επί της ουσίας αναφερόμαστε σε μια εταιρεία στενά συνδεδεμένη με το γερμανικό Δημόσιο, το οποίο όχι μόνο κατέχει το 20% των μετόχων της αλλά έχει και δικαίωμα να ασκήσει βέτο σε οποιαδήποτε πώληση της εταιρείας σε επενδυτή που το κράτος θεωρεί «μη φιλικό».

Ο πρώην καγκελάριος Γκέρχαρντ Σρέντερ διετέλεσε μέλος του διοικητικού της συμβουλίου, όπως άλλωστε και ο νυν υπουργός Οικονομίας και πρόεδρος του γερμανικού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος Ζίγκμαρ Γκάμπριελ.

Το γεγονός λοιπόν ότι λίγες μόνο ημέρες μετά την αποκάλυψη του σκανδάλου η χρηματιστηριακή αξία της Volkswagen μειώθηκε πάνω από 50% προσεγγίζοντας τα 50 δισ. ευρώ, δεν είναι απλώς ένα επιχειρηματικό πρόβλημα αλλά ένα σύνθετο κρατικό πρόβλημα. Αφορά τον τρόπο λειτουργίας του γερμανικού κρατικού καπιταλισμού και εξηγεί σε πολύ μεγάλο βαθμό τους λόγους για τους οποίους όλες, λίγο ώς πολύ, οι γερμανικές κυβερνήσεις αντιτάχθηκαν τα τελευταία χρόνια σε οποιαδήποτε ευρωπαϊκή πρωτοβουλία υπέρ της μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα από τα αυτοκίνητα. Εξηγεί επίσης τους λόγους για τους οποίους σχεδόν όλοι οι γερμανοί ευρωβουλευτές δίνουν περισσότερο την εικόνα ενός λόμπι συγκροτημένου για να προστατεύει την αυτοκινητοβιομηχανία και λιγότερο την εικόνα εκπροσώπων του γερμανικού λαού στην Ευρώπη.

Τούτων δοθέντων, είναι λοιπόν σαφές ότι το σκάνδαλο της Volkswagen είναι ένα θέμα που εφεξής θα σχετίζεται συνολικά με τον ρόλο και την ισχύ της Γερμανίας στην ευρωπαϊκή και στην παγκόσμια σκακιέρα. Αντιμέτωπο με το ενδεχόμενο να κληθεί να πληρώσει θηριώδεις αποζημιώσεις λόγω της Volkswagen, το Βερολίνο γνωρίζει πως ο μόνος τρόπος για να αντεπεξέλθει στην κρίση είναι οι διαβουλεύσεις και οι συνεννοήσεις με τους διεθνείς εταίρους, τόσο εντός όσο και εκτός της Ευρώπης. Η Volkswagen είναι το μεγαλύτερο υπερωκεάνιο της γερμανικής οικονομίας σε μια περίοδο που ακόμη και η Bayer σε παγκόσμια κλίμακα δεν είναι παρά μια μικρομεσαία επιχείρηση. Το ερώτημα που ωστόσο απασχολεί ουκ ολίγους στη Γερμανία και στην Ευρώπη είναι αν η Ανγκελα Μέρκελ είναι σε θέση να χειριστεί το ζήτημα. Πολλοί πιστεύουν πως δεν είναι σε θέση και ότι σε αντίθεση με τη Μάργκαρετ Θάτσερ που σε περιόδους κρίσεις «έπιανε τον ταύρο από τα κέρατα», η Μέρκελ κάθε άλλο παρά Σιδηρά Κυρία είναι. Με βάση τα έως σήμερα δείγματα γραφής της θα μπορούσε κανείς να τη χαρακτηρίσει ρεαλίστρια που δίνει ιδιαίτερο βάρος στους κανόνες και στους νόμους και που σε γενικές γραμμές αφήνει τα πράγματα να εξελίσσονται ακολουθώντας την τακτική τού βλέποντας και κάνοντας.

Μόνο που στην περίπτωση της Volkswagen τα χαρακτηριστικά αυτά δεν δείχνουν επαρκή για την υπέρβαση της κρίσης. Τι θα πράξει λοιπόν η καγκελάριος Μέρκελ δεν είναι σαφές. Το βέβαιο είναι ότι δύσκολα στο μέλλον θα έχει πέραση η γερμανική τακτική του «καλού δασκάλου» που κουνώντας απειλητικά το δάχτυλο εξηγεί στις πάντες τι είναι το ορθό και ηθικό και τι είναι λάθος και ανήθικο.