Νίκος Χριστοδουλάκης: Υπουργός ολίγον υπηρεσιακός

Ηταν το μάντρα του. Το είπε στην αρχή και το επαναλάμβανε σε κάθε ευκαιρία. «Είμαστε» είπε, «υπηρεσιακή κυβέρνηση, αλλά δυστυχώς δεν υπάρχουν “υπηρεσιακά” προβλήματα». Προβάλλοντας το ευφυολόγημα στα πεπραγμένα του εμπνευστή του, θα μπορούσε κανείς να πει ότι στις είκοσι ημέρες του ως υπηρεσιακός υπουργός ο Νίκος Χριστοδουλάκης ήταν περισσότερο υπουργός παρά υπηρεσιακός. Ως υπουργός Οικονομίας, Υποδομών, Ναυτιλίας και Τουρισμού, κινήθηκε περισσότερο με κυβερνητικό, παρά με διεκπεραιωτικό πνεύμα, κόντρα στο έθιμο που θέλει τους υπηρεσιακούς να διάγουν τη σύντομη θητεία τους κοιτώντας απαθείς την κλεψύδρα να αδειάζει.

Οπως το λέει παλαιός διοικητικός παράγων, «οι υπηρεσιακοί συνήθως δεν ανοίγουν ούτε ένα κουτί με στιλό». Ο Χριστοδουλάκης έκανε το αντίθετο. Ανοιξε ό,τι βρήκε μπροστά του. Ξεκίνησε εκφωνώντας προγραμματικές δηλώσεις, θέτοντας στόχο να μη χαθεί ούτε ευρώ από το ΕΣΠΑ που λήγει. Συνέχισε με συνεντεύξεις Τύπου, προκαλώντας προεκλογικό πονοκέφαλο στον ΣΥΡΙΖΑ για τη διαπίστωσή του ότι δεν είχαν γίνει ενέργειες για να αντληθούν πόροι από το Ταμείο Ασύλου για τους πρόσφυγες. Εκφώνησε ομιλίες καλώντας τον επιχειρηματικό κόσμο να επενδύσει. Το άρθρωσε μάλιστα και στα γερμανικά, όταν κατά τις τελευταίες ημέρες της θητείας του βρέθηκε να μιλάει σε γερμανόφωνο κοινό στις Βρυξέλλες: «Wir müssen reinvestieren». Χρειαζόμαστε δηλαδή επανεπένδυση στην ελληνική οικονομία – την οποία προσδιόρισε κιόλας στα εκατό δισεκατομμύρια μέχρι το 2020.

Αυτή η καθόλου «υπηρεσιακή» κινητικότητα έφερε τον Χριστοδουλάκη στο επίκεντρο των προεκλογικών σεναρίων για μεγάλο συνασπισμό. Εδινε την εντύπωση ότι δεν αντιλαμβανόταν τη συμμετοχή του στην κυβέρνηση με ορίζοντα εικοσαημέρου. Το προφίλ του καθηγητή Οικονομικής Ανάλυσης στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών – τεχνοκρατικό αλλά κάθε άλλο παρά απολιτικό – εφάρμοζε τέλεια στα σχέδια για ένα σχήμα ευρείας συναίνεσης.

Ο ίδιος έδειξε να θέλει να επιβεβαιώσει τη διαθεσιμότητά του για έναν τέτοιο ρόλο, προσπαθώντας να εκπέμψει υπερκομματικό στίγμα με δηλώσεις του τύπου ότι «δεν υπάρχει δεξιά και αριστερή ανεργία». Δεν κατάφερε πάντως να κρατήσει εαυτόν εκτός της πολιτικής αντιπαράθεσης.

Εγινε στόχος της παρασκηνιακής δυσαρέσκειας του ΣΥΡΙΖΑ, που είδε ως προεκλογικό πλήγμα τη δήλωσή του ότι δεν είχαν ξεκινήσει οι διαδικασίες για απορρόφηση 400 εκατ. από το Ταμείο Ασύλου της ΕΕ. Και, από την άλλη, δεν έχασε την ευκαιρία, να καρφώσει τον γαλάζιο Γιώργο Πατούλη, λέγοντας ότι αν και τον είχε καλέσει ως πρόεδρο της Ενωσης Δήμων και Κοινοτήτων σε σύσκεψη για το ΕΣΠΑ, εκείνος δεν εμφανίστηκε. Ηταν μια δήλωση που κάπως εξισορρόπησε πολιτικά το φορτίο της προηγούμενης για το Προσφυγικό. Μια στο καρφί και μια στο πέταλο.

Οποιος κι αν ήταν ο στόχος, φάνηκε ότι ο Χριστουδουλάκης διατηρεί ρεφλέξ μάχιμου πολιτικού, παρά το γεγονός ότι έχει να πολιτευτεί από το 2004 – από τότε που ήταν υποψήφιος με το ΠΑΣΟΚ στα Χανιά. Εκτοτε δεν έθεσε ποτέ εαυτόν σε πολιτική αγρανάπαυση. Αντιθέτως, παρενέβαινε συχνά με άρθρα και συνεντεύξεις και περιπλανήθηκε, όπως και άλλοι της εκσυγχρονιστικής φρουράς, στον χώρο που άφησε κενό η βύθιση της Κεντροαριστεράς.

Συμμετείχε αρχικά στην πρωτοβουλία των 58 για να την εγκαταλείψει με δημόσια δήλωσή του στις αρχές του 2014, όταν ήδη είχε φανεί ότι ναυαγούσε το εγχείρημα καθόδου ενωτικού σχήματος στις ευρωεκλογές. Στήριξε για λίγο στη ΔΗΜΑΡ, πριν δώσει τροφή στις φήμες ότι προσεγγίζει τον ΣΥΡΙΖΑ λόγω και της αρθρογραφίας του στην εφημερίδα «Αυγή».

Η κριτική του πάντως στην κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ ήταν δημόσια και καυστική, με επίκεντρο τους πειραματισμούς του Γιάνη Βαρουφάκη – τον οποίο είχε παραλληλίσει με τον μάγο του Μοντεζούμα – ενώ διαφώνησε ανοιχτά και με το δημοψήφισμα, τασσόμενος υπέρ του Ναι.

Οπου κι αν βρέθηκε στον χάρτη της Κεντροαριστεράς, ο Χριστοδουλάκης παρέμεινε πάντως σημιτικός. Οχι επειδή ταξινομείται έτσι αυτομάτως εξαιτίας της θητείας του ως κορυφαίου υπουργού στην τελευταία φάση του εκσυγχρονιστικού ΠΑΣΟΚ. Ούτε επειδή, με τρόπο που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί σημιτικός, πρόλαβε να ανοίξει ένα βραχύβιο μέτωπο με την ιεραρχία – λέγοντας στον μητροπολίτη Ανθιμο ότι θα ήθελε να ανησυχεί μήπως προκύψει καμιά κυβέρνηση που θα φορολογήσει επιτέλους την Εκκλησία. Είναι σημιτικός με την έννοια ότι ανήκει αντικειμενικά στη χορεία εκείνων των στελεχών που αποτελούν τη μόνιμη δεξαμενή του πολιτικού συστήματος, κάθε φορά που αναζητά εφεδρείες στον καιρό της κρίσης.

Προηγουμένως ήταν ο Παπαδήμος, ο Ράπανος, ο Στουρνάρας, ο Χαρδούβελης. Τώρα κάποιοι βλέπουν τον Χριστοδουλάκη, όπως και τον Νκηφόρο Διαμαντούρο που τέθηκε επικεφαλής του Επικρατείας του Ποταμιού, ως κρίκο σε αυτή τη γενεαλογία των σημιτικών που επιστρέφουν στα πράγματα επειδή τους καθιστά απαραίτητους η τεχνοκρατική τους κατάρτιση σε συνδυασμό με την ευρωπαϊκή εμπειρία τους.

Με το «κοστούμι» αυτών των ιδιοτήτων ο Χριστουδουλάκης εμφανίζεται ως ο υπουργός που ήρθε για να μείνει, αν αποδειχθούν εφικτά τα σενάρια για έναν μεγάλο συνασπισμό ή για μια συμμαχική κυβέρνηση όπου θα προτιμηθούν πρόσωπα χωρίς ισχυρές κομματικές ταυτίσεις. Η προεκλογική πραγματικότητα έδειξε ότι μάλλον είναι νωρίς για να δοκιμάσουν τα κόμματα στην Ελλάδα τέτοιες «γερμανικές» συγκατοικήσεις. Και ο ίδιος ο Χριστουδουλάκης φέρεται να έχει επίγνωση αυτής της αντικειμενικής δυσκολίας. Οτι δεν έχει, δηλαδή, και πολύ νόημα να κλώθεις σενάρια ερήμην του σκηνοθέτη.