Το σινεμά σαν πίνακας ζωγραφικής

Τον θυμάμαι από τις εκπομπές για τον κινηματογράφο στον τότε πρωτοποριακό Seven-X (και μετέπειτα στην ΕΤ1) να συζητάει για ταινίες στην εκπομπή «Cinenοχοι» με τον, επίσης ψηλό, Παναγιώτη Τιμογιαννάκη, πίσω στο 1993. Ο Γιώργος Τζιώτζιος έφυγε πρόωρα (το 2010) εξαιτίας του καρκίνου. Γιατί τον θυμήθηκα; Διότι ένα από τα πνευματικά παιδιά του, οι Νύχτες Πρεμιέρας, φέτος γίνεται 21 ετών. Πίσω στον Σεπτέμβριο του 1995 ο Τζιώτζιος έλεγε, μεταξύ άλλων, για τη φιλμική διοργάνωση: «Μπορεί να εξελιχθεί σ’ ένα μεγάλο, ετήσιο φεστιβάλ της Αθήνας, ένα αληθινό σταυροδρόμι του ανεξάρτητου σινεμά, μια γιορτή όπου θα μαζευόμαστε κάθε χρόνο και περισσότεροι».

Και φαίνεται ότι ο διεθνής πια φεστιβαλικός κινηματογραφικός θεσμός δεν έχει αποκλίνει από τις αρχές του: περιλαμβάνει κινηματογραφικά διαμάντια του ανεξάρτητου σινεμά, μια εκλεκτή σοδειά από τις πιο προσδοκώμενες ταινίες της χρονιάς, πολυσυζητημένα ντοκιμαντέρ, δημιουργίες που φέρνουν δίπλα δίπλα τη ζωγραφική με τον κινηματογράφο, κλασικούς σταθμούς του παρελθόντος και μεταμεσονύκτιες προβολές. Το πρόγραμμα των εκδηλώσεων κινείται παράλληλα και σε εναρμόνιση με την Μπιενάλε της Αθήνας «Ομόνοια» και μεταξύ άλλων περιλαμβάνει ένα μίνι κινηματογραφικό ανθολόγιο που δείχνει τη διαρκή συνομιλία της ζωγραφικής με το σινεμά – «Τέχνη και Σινεμά» -, το οποίο επιμελήθηκε ο εικαστικός Δημήτρης Αληθεινός.

ΡΕΑΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΦΟΥΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Οι οκτώ ταινίες του αφιερώματος αποτυπώνουν μια διαδρομή από τις απαρχές του κινηματογράφου. Ο Αληθεινός με τις επιλογές του διαμορφώνει έτσι έναν οδικό χάρτη στο σινεμά που ταξιδεύει τον θεατή από την Ιταλία στις ΗΠΑ, πίσω στην Ευρώπη, τα Βαλκάνια και την Ελλάδα. Για την εκκίνηση επέλεξε τον φουτουρισμό στη ζωγραφική, επειδή ως εικαστικό κίνημα των αρχών του 20ού αιώνα λάτρεψε την ταχύτητα και τις μηχανές διακηρύσσοντας το περίφημο «ένα αυτοκίνητο είναι ωραιότερο από τη Νίκη της Σαμοθράκης». Στο 52 λεπτών φιλμ «Art/Life: The Futurism Revolution» ο Λούκα Βερντόν, στο οποίο χρησιμοποίησε ανέκδοτες αρχειακές πηγές και αναπαραστάσεις έργων, συνθέτει το πρώτο ντοκιμαντέρ για τον φουτουρισμό και με τούτο αρχίζει η κινηματογραφική ενότητα για τη ζωγραφική στο σινεμά.

Από τους  κυριότερους εκπροσώπους του ρεαλισμού στην αμερικανική τέχνη του Μεσοπολέμου, ο Αμερικανός Εντουαρντ Χόπερ αποτελεί έμπνευση για οκτώ ευρωπαίους σκηνοθέτες που μετουσιώνουν σε ισάριθμα φιλμάκια φημισμένους πίνακες του εικαστικού (με έντονες επιρροές στο έργο του από Ευρωπαίους, όπως ο Βελάσκεθ και ο Γκόγια), ο καθένας με το ξεχωριστό βλέμμα και τις ευαισθησίες του. Το φιλμ «Βλέποντας τον Χόπερ» χαρακτηρίζεται από τον Δημήτρη Αληθεινό ως «η απόλυτη επιστολή αγάπης σε έναν από τους κυριότερους εκπροσώπους του ρεαλισμού στην αμερικανική τέχνη».

Την άλλη όψη στο νόμισμα του ανιμέισον, όπως αυτή έχει σχηματιστεί στο συλλογικό υποσυνείδητο από την αμερικανική Ντίσνεϊ, φωτίζει η συρραφή ταινιών μικρού μήκους του Κασπάρ Γιανσίς «που απεικονίζουν την πορεία του τολμηρού εικονογράφου ανάμεσα στο κόμικ και το ανιμέισον»,  αλλά και οι μικρού μήκους έξοχες «Liebeskrank» και «Boles» της Σπέλα Καντέζ, μαζί με το επίσης εξαιρετικό «Hippopotamy» του Πιοτρ Ντουμάλα και το αφηρημένης τέχνης «Here and the Great Elswhere» της Μισέλ Λεμιέ. H πρώτη μεγάλου μήκους  «Παραλλαγές στο ίδιο θέμα» της Αντουανέτας Αγγελίδη που πραγματεύεται τις αναπαραστάσεις του γυναικείου σώματος στην ιστορία της σύγχρονης τέχνης προσεγγίζοντας το φύλο ως αισθητική κατασκευή και το «Yellow fieber» της ιδιοσυγκρασιακής Κωνσταντίνας Κοτζαμάνη, που μιλάει για την ιστορία του χαμού μιας πόλης, συμπληρώνουν την οκτάδα.