Το βραζιλιάνικο όνειρο που γίνεται εφιάλτης

Ο πληθωρισμός έχει εκτοξευθεί στα ύψη, η ανεργία αυξάνεται, ο δανεισμός έχει ακριβύνει, το δημόσιο χρέος ανεβαίνει και το ΑΕΠ μειώνεται. Αυτή δεν είναι η Βραζιλία που υποσχέθηκε στα τέλη του 2002 ο αριστερός Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα όταν εξελέγη πρόεδρος της χώρας και έγινε ένας από τους πιο δημοφιλείς πολιτικούς στην Ιστορία της χώρας. Είναι, όμως, η Βραζιλία της διαδόχου του στην προεδρία, της Ντίλμα Ρουσέφ. Το όνειρο που άρχισε πριν από δεκατρία χρόνια για εκατομμύρια Βραζιλιάνους που βγήκαν από τη φτώχεια μετατρέπεται σιγά σιγά σε εφιάλτη. Οι αντικυβερνητικές διαδηλώσεις που πραγματοποιήθηκαν προχθές σε 257 πόλεις είναι το πιο απτό δείγμα αυτής της ψυχολογικής μεταστροφής από την αισιοδοξία στην οργή. «Ποτέ δεν έχω ξαναδεί τους συμπατριώτες του τόσο οργισμένους» είναι η διαπίστωση στους «Νιου Γιορκ Τάιμς» του Μαουρίτσιο Σαντόρο, καθηγητή Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Ρίο ντε Ζανέιρο. «Εχουμε την αίσθηση ότι το όνειρο τελείωσε» αναφέρει. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, ο αριθμός των διαδηλωτών κυμάνθηκε από ένα έως δύο εκατομμύρια. Τα συνθήματα που κυριάρχησαν ήταν «Κάτω η Ντίλμα», «Ποτέ ξανά Λούλα». Η αποδοχή της Ρουσέφ έχει κατρακυλήσει στο 8%, καθώς θεωρείται η βασική υπεύθυνη για τη βύθιση στην ύφεση μιας από τις πιο δυναμικές οικονομίες του πλανήτη.

Ο κοινωνιολόγος Ντανιέλ Περέιρα Αντράντε επισημαίνει στη γαλλική  «Μοντ» ότι η οργή που εκδηλώνεται στα μικρομεσαία στρώματα είναι ευεξήγητη: η αγοραστική δύναμη αυτών των νοικοκυριών μειώνεται, ενώ η οικονομική τους κατάσταση επιβαρύνεται περαιτέρω από το πρόγραμμα λιτότητας που υιοθέτησε η κυβέρνηση. Η άνοδος του βιοτικού τους επιπέδου εξάλλου συνδέεται με την εύκολη πρόσβασή τους στον φτηνό δανεισμό. Η πρόσβαση αυτή δεν υπάρχει πια. Το αποτέλεσμα είναι εκατομμύρια Βραζιλιάνοι να είναι χρεωμένοι και παράλληλα να αισθάνονται ότι απειλούνται και πάλι από την ανέχεια.

Θα γίνει η Βραζιλία ο πρώτος κρίκος των ΒRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική) που θα σπάσει; Το ερώτημα δεν μπορεί να απαντηθεί εάν δεν εξεταστεί υπό το πρίσμα της τριπλής κρίσης, πολιτικής, οικονομικής και ηθικής, που διέρχεται η μεγαλύτερη χώρα της Λατινικής Αμερικής. Εξαιτίας αυτής της τριπλής κρίσης, σημειώνει η ισπανική «Ελ Παΐς», τίθεται σήμερα σε αμφισβήτηση το μοντέλο ανάπτυξης της τελευταίας δεκαετίας. Μια παρατεταμένη ύφεση της οικονομίας, επισημαίνουν οι αναλυτές, θα δώσει την αίσθηση ότι η περίοδος της ευημερίας ήταν μια αριστερή παρένθεση.

Η έξοδος από αυτήν την κατάσταση περνάει και μέσα από την κάθαρση του σκανδάλου, στο επίκεντρο του οποίου βρίσκεται η Petrobras, η μεγαλύτερη πετρελαϊκή εταιρεία της χώρας και παγκόσμιος κολοσσός. Το σκάνδαλο αποσταθεροποίησε το πολιτικό σύστημα της χώρας, ήταν μία από τις αιτίες της ύφεσης και οδήγησε στην ανεργία χιλιάδες εργαζομένους. Παράλληλα, αμαύρωσε την εικόνα της Βραζιλίας στη διεθνή σκηνή.
Πρόκειται για σκάνδαλο τεραστίων διαστάσεων και σύμφωνα με έναν από τους εμπλεκομένους που βρίσκεται στη φυλακή από τον Μάρτιο του περασμένου χρόνου για ξέπλυμα βρώμικου χρήματος, η αποκάλυψη όλων των πτυχών του σκανδάλου «θα έριχνε τη δημοκρατία». Ακόμα και αυτά που έχουν γίνει γνωστά πάντως αρκούν για να σκιαγραφηθεί το τέρας της διαφθοράς που υπονομεύει την ανάπτυξη της χώρας. Στα «δώρα» που σχετίζονται με το σκάνδαλο περιλαμβάνονται κρασιά αξίας 3.000 δολαρίων, γιοτ, ελικόπτερα και πόρνες.

Η Petrobras είναι κατά 51% κρατική, ενώ τα περισσότερα στελέχη στην κορυφή της διοικητικής πυραμίδας διορίζονται από την κυβέρνηση. Αυτό εξηγεί το γεγονός ότι μέρος των χρημάτων που διακινήθηκαν κατέληξε στα χέρια πολιτικών. Ο πρώτος μεγάλος πολιτικός σεισμός προκλήθηκε όταν ένας εργαζόμενος της Petrobas αποκάλυψε ότι περισσότερα από 200 εκατομμύρια δολάρια είχαν καταλήξει στα ταμεία του Κόμματος των Εργατών με τα οποία φαίνεται ότι χρηματοδοτήθηκαν οι προεκλογικές του εκστρατείες.  Η αποκάλυψη αυτή οδήγησε τον περασμένο Μάρτιο στους δρόμους πάνω από ένα εκατομμύριο Βραζιλιάνους. Ενα μέρος της λαϊκής οργής στρεφόταν κατά της προέδρου Ντίλμα Ρουσέφ, η οποία ήταν επικεφαλής της Petrobras το μεγαλύτερο διάστημα κατά το οποίο δρούσε το κύκλωμα.

Η βαριά σκιά της διαφθοράς κάνει ακόμη πιο δύσκολο το έργο της Ρουσέφ. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, οι μίζες που διακινήθηκαν ξεπέρασαν τα 3 δισεκατομμύρια δολάρια, ποσό που, όπως αναφέρουν οι «Νιου Γιορκ Τάιμς», κάνει το σκάνδαλο της FIFA να μοιάζει με παιχνίδι ερασιτεχνών. Υπάρχει, όμως, και μια άλλη διάσταση: το πετρέλαιο βρισκόταν στο επίκεντρο της οικονομικής στρατηγικής της Βραζιλίας και σε αυτό το πλαίσιο η Petrobras διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στην αυξανόμενη επιρροή της χώρας. Ετσι η εταιρεία είχε φτάσει να συμμετέχει στο Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν της Βραζιλίας με ποσοστό της τάξης του 10%. Το άλλοτε εθνικό καμάρι προκαλεί σήμερα μόνο αισθήματα αποστροφής στους Βραζιλιάνους.

Μεγάλες απώλειες
Η Petrobras έχασε περισσότερο από το μισό της αξίας της τον περασμένο χρόνο. Μέρος των απωλειών οφείλεται στην πτώση των τιμών του πετρελαίου. Κανένας άλλος από τους πετρελαϊκούς κολοσσούς ωστόσο δεν υπέστη τόσο μεγάλες απώλειες.

Ο Λούλα και το κόκκινο πανί
Ο Λούλα δεν αρέσει πια στους Βραζιλιάνους – και όχι μόνο σε εκείνους που υποστηρίζουν τα συντηρητικά κόμματα. Την ίδια απογοήτευση για τον ιστορικό ηγέτη του Κόμματος των Εργατών, που κέρδισε τρεις εκλογικές αναμετρήσεις, εκδηλώνουν και πολλοί παλιοί ψηφοφόροι του. Το κόκκινο πανί, ωστόσο, είναι η διάδοχός του Ντίλμα Ρουσέφ.