Πόσο «ανεξέλεγκτη» είναι η ιδιωτική τηλεόραση;

Ούτε μία ούτε δύο ούτε τρεις αλλά τέσσερις φορές από το 1990 μέχρι σήμερα έχει ξεκινήσει η διαδικασία για την παροχή μόνιμων αδειών στα τηλεοπτικά κανάλια. Καμία από τις τέσσερις φορές δεν τελεσφόρησε. Και κάθε φορά η αποτυχία της Πολιτείας πυροδοτούσε την πολιτική αντιπαράθεση περί ασυδοσίας στον χώρο της ιδιωτικής τηλεόρασης.

Την προηγούμενη εβδομάδα η κυβέρνηση έδωσε στη δημοσιότητα το σχέδιό της για τη ρύθμιση του τοπίου. Είναι ένα σχέδιο που ήδη έχει προκαλέσει την αντίδραση των έξι πανελλαδικής εμβέλειας τηλεοπτικών σταθμών – των σταθμών που μετέχουν και στην Digea, την εταιρεία που λειτουργεί ως πάροχος του ψηφιακού πλέον δικτύου.

Η νέα εποχή. Η ψηφιακή μετάβαση αποτελεί, σύμφωνα με τους τηλεοπτικούς σταθμούς, όχι απλώς τεχνική πρόοδο αλλά και θεσμικό κεκτημένο. Τα κανάλια δεν χρησιμοποιούν πια τον σπάνιο δημόσιο πόρο των συχνοτήτων. Οπως παντού στην Ευρώπη, δεν είναι πια πάροχοι δικτύου – τον ρόλο αυτό έχει αναλάβει η Digea και προσφάτως κατ’ απονομή η ΕΡΤ – αλλά πάροχοι περιεχομένου. Πρόκειται για μια διάκριση που έχει περάσει κάτω από το «ραντάρ» της δημόσιας αντιπαράθεσης, όπου κυριαρχεί η εντύπωση ότι η τηλεόραση λειτουργεί χωρίς κανόνες, ενώ κατά το ήμισυ – το δίκτυο – έχει ρυθμιστεί σύμφωνα με το ευρωπαϊκό δίκαιο.

Η ένσταση που εκφράζεται από την πλευρά των διοικήσεων των ιδιωτικών καναλιών είναι ότι η κυβερνητική παρέμβαση δείχνει να μην έχει λάβει υπ’ όψιν ούτε τη ρύθμιση του δικτύου ούτε τα νέα τεχνικά δεδομένα που αυτό δημιουργεί. Αν στο προηγούμενο καθεστώς του αναλογικού σήματος υπήρχε δικαιολογητική βάση για την επιβολή τέλους συχνοτήτων, καθώς οι σταθμοί χρησιμοποιούσαν έναν σπάνιο δημόσιο πόρο, στο ψηφιακό περιβάλλον αυτό δεν ισχύει. Οπως δεν ισχύει και ο αντικειμενικός περιορισμός στον αριθμό των καναλιών που θα μπορούσαν να εκπέμψουν στις αναλογικές συχνότητες – περιορισμός τον οποίο προωθεί το κυβερνητικό σχέδιο, αφού εξουσιοδοτεί τον εκάστοτε υπουργό να ορίζει τον αριθμό των χορηγούμενων αδειών.

Η περιφέρεια. Οι νέες δυνατότητες που προσφέρει η ψηφιακή τεχνολογία είναι ήδη αισθητές, αν δει κανείς τα στοιχεία για τους περιφερειακούς σταθμούς. Αυτή τη στιγμή το δίκτυο της Digea εξυπηρετεί 103 κανάλια τοπικής εμβέλειας. Πρόκειται για το μεγαλύτερο κατά κεφαλήν πλήθος περιφερειακών σταθμών στην Ευρώπη (9,9 ανά κάτοικο, ενώ ο αντίστοιχος μέσος όρος στην Ευρώπη είναι 3,5).

Τα στοιχεία αυτά περιλαμβάνονται στην έρευνα που εκπόνησε ο οίκος Pricewaterhouse Coopers (PWC) κατ’ ανάθεση της Ενωσης Ιδιωτικών Τηλεοπτικών Σταθμών Εθνικής Εμβέλειας. Στόχος της έρευνας ήταν, όπως είπαν οι εκπρόσωποι της Ενωσης, να υπάρχει μια βάση δεδομένων για το τηλεοπτικό τοπίο στην Ελλάδα που θα επιτρέπει τη σύγκρισή του με τα ευρωπαϊκά δεδομένα και θα μπορεί να βοηθήσει στην αποφόρτιση της δημόσιας συζήτησης.

Σύμφωνα με τα όσα κατά καιρούς έχουν δηλώσει εκπρόσωποι της κυβερνητικής πλευράς, το τίμημα παραχώρησης του δικτύου – 18,3 εκατομμύρια ευρώ για 15 χρόνια – που καταβάλλει η Digea δεν είναι επαρκές. Τα στοιχεία που συγκέντρωσε η PWC δείχνουν ωστόσο ότι είναι το υψηλότερο στην Ευρώπη, αν το υπολογίσει κανείς ανάλογα με τον πληθυσμό. Τα τέλη στην Ελλάδα είναι 110,3 ευρώ κατά κεφαλήν, ενώ ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός δείκτης είναι 23,6 ευρώ.

Ζημιές και φόροι. Το δεύτερο κεφάλαιο της έρευνας της PWC αφορά την οικονομική πραγματικότητα του τηλεοπτικού χώρου, που τα τελευταία χρόνια έχει υποστεί καθίζηση λόγω της κρίσης. Είναι ενδεικτικό ότι τα διαφημιστικά έσοδα των τηλεοπτικών σταθμών για το διάστημα 2009-2013 έχουν συρρικνωθεί κατά 44,6%, ενώ η αντίστοιχη μείωση στην Ευρώπη ήταν 6,7%. Το αποτέλεσμα ήταν τα έξι κανάλια εθνικής εμβέλειας να έχουν συσσωρεύσει ζημιές μισού δισ. από το 2008 μέχρι σήμερα.

Οι εκπρόσωποι της Ενωσης των ιδιωτικών καναλιών επικαλέστηκαν αυτά τα στοιχεία ζητώντας από την κυβέρνηση να τα λάβει υπ’ όψιν της και να μην εγείρει εξωπραγματικές οικονομικές απαιτήσεις. Ταυτόχρονα, ζητούν να υπάρξει πρόνοια για τις επενδύσεις που ήδη έχουν γίνει στον κλάδο, καθώς το σχέδιο που έχει δοθεί στη διαβούλευση προβλέπει προκήρυξη των αδειών από μηδενική βάση χωρίς να διαφοροποιείται το καθεστώς των σταθμών που λειτουργούν, κάποιοι από το 1990.

Δεν πρέπει όμως, όπως λέει σε όλους τους τόνους ακόμη και ο ίδιος ο Πρωθυπουργός, «τα κανάλια επιτέλους να πληρώσουν»; Οι επιχειρήσεις του κλάδου διατείνονται ότι έχουν συνεισφέρει ήδη στην ελληνική οικονομία 8 δισ. ευρώ τα τελευταία είκοσι πέντε χρόνια – υπολογίζοντας στο ποσό αυτό και τις επενδύσεις στις οποίες έχουν προβεί. Λένε ταυτόχρονα ότι καταβάλλουν σε φόρους 93 εκατ. ευρώ τον χρόνο κατά μέσο όρο. Ακόμη και για τα τέλη των συχνοτήτων, που η κυβέρνηση τους καταλόγισε τον Απρίλιο ισχυριζόμενη ότι δεν τα είχαν καταβάλει για τα έτη 2011-14, οι εκπρόσωποι των έξι τηλεοπτικών σταθμών επαναλαμβάνουν τον ισχυρισμό τους ότι το ποσό που εμφανίζεται ως οφειλόμενο έχει συμψηφιστεί με τον χρόνο προβολής που διέθεσαν δωρεάν στα κόμματα στις τελευταίες εκλογικές αναμετρήσεις. Πρόκειται για μια δυνατότητα που προβλέπεται ήδη από το 2002 και είχε εφαρμοστεί μέχρι και το 2010.