Το μεγάλο αφήγημα της αμερικανικής Ιστορίας

Στο «Ραγκτάιμ» (εκδ. Θύραθεν), που έκανε τον συγγραφέα του διάσημο διεθνώς, μαζί με την ιστορία τριών οικογενειών ανακατεύονται διάσημα ονόματα του τέλους του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα, όπως η αναρχική Εμα Γκόλντμαν, ο βιομήχανος Χένρι Φορντ, ο μάγος – ηθοποιός Χάρι Χουντίνι, ο τραπεζίτης Τζ. Π. Μόργκαν, ο ψυχίατρος Ζίγκμουντ Φρόιντ και ο επαναστάτης Εμιλιάνο Ζαπάτα. Στην ομώνυμη ταινία που γύρισε ο Μίλος Φόρμαν πολλοί από αυτούς ήταν απόντες. Γεγονός που προκάλεσε τη δυσαρέσκεια του Ε.Λ. Ντοκτόροου καθώς πολλές από τις πολιτικές πτυχές του βιβλίου χάθηκαν στον δρόμο των γυρισμάτων.

Τα θέματα των μυθιστορημάτων του Εντγκαρ Λόρενς Ντοκτόροου, που έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 84 ετών, είχαν πάντα κάποια σχέση, λιγότερο ή περισσότερο στενή, με το πολιτικό περιβάλλον του 20ού αιώνα και κυρίως του πρώτου μισού του. Κι αυτό έστω και αν, παρότι χαρακτηρισμένος ως εκπρόσωπος της αμερικανικής Αριστεράς στα αγγλόφωνα Γράμματα, δεν ήθελε να τον αποκαλούν «πολιτικό συγγραφέα». «Η γλώσσα της πολιτικής δεν μπορεί να υποδεχθεί την πολυπλοκότητα της μυθοπλασίας, η οποία ως τρόπος σκέψης είναι διαισθητική, μεταφυσική, μυθική» δήλωνε. Τα μυθιστορήματα του Ντοκτόροου, εν μέρει επίσης «ιστορικά», κινούνται κυρίως στην περίοδο των αρχών του 20ού αιώνα αλλά όχι μόνο. Ετσι η σχετικά πρόσφατη «Στρατιά» (εκδ. Πόλις) εστιάζει στον Αμερικανικό Εμφύλιο από τον οποίο προέκυψαν οι ΗΠΑ όπως είναι σήμερα. Αν και με το ακόμα πιο πρόσφατο «Χόμερ και Λάνγκλεϋ» (εκδ. Πατάκη) ο συγγραφέας επέστρεψε στη Νέα Υόρκη του Μεσοπολέμου.

ΒΡΑΒΕΙΑ. Στη συγγραφική του διαδρομή που κράτησε κάπου πέντε δεκαετίες, ο Ε.Λ. Ντοκτόροου έλαβε άφθονες διακρίσεις. Ανάμεσά τους το National Book Award και το Pen/Faulkner Award – και μάλιστα όχι μόνο από μία φορά. Το πρώτο του σπουδαίο μυθιστόρημα (είχε εκδώσει άλλα δύο νωρίτερα) θεωρείται το «Βιβλίο του Ντάνιελ» (εκδ. Πόλις) που κυκλοφόρησε το 1971, τέσσερα χρόνια πριν το «Ραγκτάιμ» που τον απογείωσε.

Εκείνη την εποχή ο Ντοκτόροου δούλευε σε εκδοτικούς οίκους. Το βιβλίο είχε θέμα την πολύκροτη δίκη των Ρόζενμπεργκ, του ζεύγους των αριστερών Αμερικανοεβραίων που καταδικάστηκαν την περίοδο του μακαρθισμού ως κατάσκοποι της Σοβιετικής Ενωσης και εκτελέστηκαν (το 1953). Το βιβλίο είναι γραμμένο μέσα από τα μάτια του γιου τους, Ντάνιελ.

Ο Εντγκαρ Λόρενς Ντοκτόροου ήταν και ο ίδιος εβραϊκής καταγωγής. Γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Μπρονξ, ωστόσο οι παππούδες του ήταν Ρωσοεβραίοι που έφτασαν στις ΗΠΑ προερχόμενοι από τη σημερινή Λευκορωσία. Ολοι στην οικογένεια διάβαζαν πολύ – δεν είχαν χρήματα και δανείζονταν βιβλία από τη Βιβλιοθήκη -, ο παππούς του λάτρευε τον Τολστόι και ο πατέρας του, που είχε μαγαζί με δίσκους μουσικής, τον Εντγκαρ Αλαν Πόε, εξού και έδωσε το όνομα Εντγκαρ στον γιο του. Ο Εντγκαρ έκανε πάντως καλές σπουδές – Φιλοσοφία στο Kenyon College και Αγγλικό Δράμα στο Columbia University. Εργάστηκε ένα διάστημα ως αναγνώστης σεναρίων στην Columbia Pictures και από αυτή του τη δραστηριότητα προέκυψε το πρώτο του βιβλίο – σενάριο «Welcome to Hard Times» (1960). Αργότερα δίδαξε με τη σειρά του σε πολλά πανεπιστήμια – Yale, Princeton, New York University. Και η αμερικανική κριτική αναγνώρισε στο πρόσωπο του Ε.Λ. Ντοκτόροου μία από τις σημαντικότερες μορφές των Γραμμάτων της.