Η «τιμωρητική συμφωνία» και οι «βαθιές ουλές» της Ευρώπης

^«Πρόκειται για μια πρωτοφανή συμφωνία, από τις εποχές των αποικιακών αυτοκρατοριών έχουμε να δούμε κράτος να τίθεται σε τέτοιο βαθμό υπό κηδεμονία!»: διευθυντής του οικονομικού τμήματος της Ecole Normale Supérieure, πρώην σύμβουλος της ελληνικής κυβέρνησης την περίοδο της αναδιάρθρωσης του χρέους το 2012, συγγραφέας πολυάριθμων βιβλίων μεταξύ των οποίων και το «Homo economicus» (εκδ. Πόλις), o Ντανιέλ Κοέν δηλώνει στη «Monde» πεπεισμένος πως «αυτό το επεισόδιο», το μπρα ντε φερ ανάμεσα στην ελληνική κυβέρνηση και στους πιστωτές, η «τιμωρητική συμφωνία» στην οποία κατέληξαν οι δύο πλευρές στις 13 Ιουλίου, «θα αφήσει βαθιές ουλές» στην Ευρώπη, «ιδίως αν η Ελλάδα βουλιάξει βαθύτερα στην κρίση» – ενδεχόμενο που δεν μπορεί να αποκλείσει.

Αντί για «σφάλμα», ο γνωστός γάλλος οικονομολόγος προτιμά να περιγράφει τη συμφωνία ως μία «αποτυχία της συλλογικής δράσης». Οι συζητήσεις τράβηξαν υπερβολικά πολύ, επισημαίνει, διότι ο καθένας είχε τις δικές του προτεραιότητες∙ υπήρχαν υπερβολικά πολλοί πρωταγωνιστές γύρω από το τραπέζι∙ και στο τέλος ήρθε «το δημοψήφισμα να ανατρέψει τα πάντα. Ο Αλέξης Τσίπρας νόμισε ότι μπορούσε να κάνει ό,τι και ο Ντε Γκολ: να αποκτήσει πολιτική νομιμότητα κατ’ αρχάς, ώστε να δράσει στη συνέχεια. Αλλά οι πιστωτές δεν το είδαν έτσι. Αυτό που οι ίδιοι πρότειναν πριν από το δημοψήφισμα ξαφνικά έπαψε να ισχύει μετά, όταν ο Τσίπρας πρότεινε να το εφαρμόσει! Γιατί; Ωστε να πληρώσει για τη συμπεριφορά του. Τα πολιτικά πάθη νίκησαν την οικονομική λογική».

Η λογική. Και τι έλεγε η οικονομική λογική; Σύμφωνα με τον Κοέν, «μία λογική συμφωνία θα μπορούσε να είναι να είχε ζητηθεί από την Ελλάδα μια νέα προσπάθεια δημοσιονομικής προσαρμογής σε αντάλλαγμα για την υπόσχεση μείωσης του χρέους, όπως το επέτυχαν όλες οι υπερχρεωμένες, λατινοαμερικανικές ή αφρικανικές χώρες. Αυτού του είδους η συμφωνία έχει μόνο κερδισμένους: η χώρα μπορεί, με τον καιρό, να αποκτήσει εκ νέου πρόσβαση στις αγορές, άρα να αποπληρώσει τους πιστωτές της!». Ενώ τώρα; «Δύσκολο να πει κανείς. Το πρόβλημα είναι τα μέτρα που επιβάλλονται σήμερα στην Ελλάδα ώστε να επιτύχει τον στόχο ενός πρωτογενούς πλεονάσματος της τάξης του 3,5% έως το 2018. Αλλο είναι να αφήνεις την ανάπτυξη να παραγάγει επιπλέον φορολογικά έσοδα ώσπου να φθάσει το πρωτογενές πλεόνασμα στο 3,5% και άλλο να εφαρμόζεις δημοσιονομικές περικοπές ώστε να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, με κίνδυνο να αναδημιουργήσεις τον φαύλο κύκλο λιτότητα – ύφεση – λιτότητα».

Η έξοδος. Για τον Ντανιέλ Κοέν, η Ευρώπη βγαίνει από αυτή την υπόθεση «σημαντικά αποδυναμωμένη. Η Ελλάδα δεν βγήκε από την ευρωζώνη αλλά είναι λίγο – πολύ το ίδιο, αφού κάποιες χώρες θέλησαν να την κάνουν να βγει και από ό,τι φαίνεται δεν έχουν πραγματικά εγκαταλείψει την ιδέα. Χρειαζόμαστε την Ευρώπη, αλλά η Ευρώπη δεν είναι ένα υποζύγιο χωρών που τραβάνε προς αντίθετες κατευθύνσεις. Σε κάθε στάδιο αυτής της κρίσης είδαμε να δημιουργείται μια νέα συμμαχία που ευνόησε την εμφάνιση νέων αξιώσεων. Οπως είπε η ίδια η Κριστίν Λαγκάρντ, έλειπε από το δωμάτιο ένας ενήλικος. Είναι τραγικό για την Ελλάδα αλλά και για την Ευρώπη». Η ελάφρυνση του ελληνικού χρέους αποτελεί μονόδρομο για τον γάλλο οικονομολόγο.

Η μεταρρύθμιση
Ενας τρόπος να παραμείνουμε αισιόδοξοι όσον αφορά το μέλλον της Ευρώπης, επισημαίνει ο Ντανιέλ Κοέν, είναι να σκεπτόμαστε ότι τα πράγματα θα είχαν εξελιχθεί πολύ καλύτερα αν ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ και ο Αλέξης Τσίπρας είχαν διαπραγματευθεί μόνοι τους αυτή τη συμφωνία. Ο γάλλος οικονομολόγος προκρίνει λοιπόν την ιδέα μιας μεταρρύθμισης των συνθηκών που αφενός θα καταστήσει τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας αποκλειστικότητα της Κομισιόν, αφετέρου θα επιτρέψει την έκδοση ευρω-ομολόγων