[Κραυγές και ψίθυροι] Στίχοι των ημερών

Την περασμένη Τρίτη το βράδυ στο Ηρώδειο, η συναυλία για τα 90 χρόνια του Μίκη Θεοδωράκη περιελάμβανε και το «Αξιον Εστί». Από τις πρώτες νότες του «Της δικαιοσύνης ήλιε νοητέ» σχεδόν πέντε χιλιάδες άνθρωποι κρατούσαν τον ρυθμό με παλαμάκια και τραγουδούσαν «…μη παρακαλώ σας μη λησμονάτε τη χώρα μου». Παρατηρούσα τον κόσμο γύρω μου. Αριστεροί και δεξιοί, αστοί και «προλετάριοι», ευρωπαϊστές και δραχμιστές με όλες τις ερμηνείες, τις αναγωγές και τις αποχρώσεις που έχουν πλέον τέτοιοι προσδιορισμοί. Με το ίδιο πάθος και την ίδια συγκίνηση ταυτίζονταν με τους στίχους, προβάλλοντας σε αυτούς διαφορετικές αγωνίες και μηνύματα. Γιατί, όπως έχει πει ο ίδιος ο Οδυσσέας Ελύτης: «Η ποίηση πάντοτε είναι μία όπως ένας είναι ο ουρανός. Το ζήτημα είναι από πού βλέπει κανείς τον ουρανό».

Τούτες τις ημέρες (που αναρωτιέμαι με ποιο τίτλο – ελπίζω κάτι πιο περιγραφικό από τα «Ιουλιανά» και πιο ευφάνταστο από το «Βρώμικο ’89» – θα καταγραφούν στην Ιστορία) η ποίηση επιστρατεύτηκε για να απελευθερώσει, να περιγράψει και να υποστηρίξει συναισθήματα και συμπεριφορές αλλά και για να δώσει άλλοθι σε αφέλειες, ελλείμματα και γελοιότητες. Σε κάθε έξαρση, επί δικαίω ή αδίκω, ήταν εκεί, αυθεντική ή βάναυσα παραποιημένη. Ο «πάντοτε ευκολοπίστευτος και πάντα προδομένος λαός» του Σολωμού «έσπασε ταμεία» ως πασπαρτού, ο «εξόριστος ποιητής» του Ελύτη είδε στον αιώνα του από τρολαρίσματα μέχρι λουκουμάδες της ναξιώτισσας θείας «ως αντίδοτο στην πίκρα των ημερών», το «Θέλει αρετή και τόλμη η ελευθερία» αποδόθηκε στον Κολοκοτρώνη και ο Νίκος Φίλης έβγαλε ως άσο από το μανίκι του τις «Γάτες του Άι-Νικόλα» του Σεφέρη. Τι να πω όμως εγώ όταν ο θείος Ζίγκμουντ (Φρόιντ) έχει παραδεχθεί ότι όπου κι αν τον πήγαν οι θεωρίες του, ένας ποιητής ήταν ήδη εκεί.

Θα πω απλώς ότι για τον αναγνώστη το ποίημα, κατά την ταπεινή μου γνώμη, είναι μια εσωτερική διαδικασία. Δεν είναι τρόπος επικοινωνίας. Και ότι οι άνθρωποι μιλούν με ποιήματα όταν δεν έχουν κάτι να πουν. Είτε από άγνοια είτε από βαρεμάρα. Γι’ αυτό το κάνουν οι πολύ νέοι ή οι πολύ «γέροι» (ανεξαρτήτως ηλικίας). Γιατί η ποίηση δεν είναι η απελευθέρωση των αισθημάτων ή της προσωπικότητας αλλά η δραπέτευση από αυτά. Μόνο που θα πρέπει κάποιος να έχει αισθήματα και προσωπικότητα ώστε να θέλει να δραπετεύσει.