Το στίγμα του λάθους έκανε πιο σκληρό το Ταμείο

Πόσο πιο υφεσιακό μέτρο είναι η επιβολή έκτακτης εισφοράς στις κερδοφόρες επιχειρήσεις, σε σύγκριση με την αύξηση του ΦΠΑ σε τρόφιμα, ξενοδοχεία, εστίαση; Για το ΔΝΤ φαίνεται πως είναι πολύ. Τόσο που να απειλεί να τινάξει τη συμφωνία στον αέρα αν η ελληνική κυβέρνηση, η οποία προτιμά την άμεση φορολόγηση των επιχειρήσεων, δεν υποχωρήσει αποδεχόμενη την – πιο ενισχυμένη σε έμμεσους φόρους – αντιπρόταση των θεσμών.Το ΔΝΤ έχει αποκτήσει εσχάτως μια ευαισθησία για το θέμα των υφεσιακών επιπτώσεων των μέτρων του. Την απέκτησε από τότε που το πρώτο Μνημόνιο απέτυχε παταγωδώς στις προβλέψεις του για τις επιπτώσεις των μέτρων του στην ανάπτυξη, στην Ελλάδα. Δεν είναι λίγο πράγμα να προβλέπει το 2010 στο πρώτο Μνημόνιο ότι το ΑΕΠ θα υποχωρήσει μόλις κατά 7% έως το 2011 και στην πράξη το ΑΕΠ να υποχωρεί κατά 22% έως το 2013. Πρόκειται για κολοσσιαίο λάθος. Είναι αυτό που έκανε τον νομπελίστα οικονομολόγο Πολ Κρούγκμαν να αναφωνήσει προχθές, όταν το Ταμείο απέρριψε τις ελληνικές προτάσεις ως υφεσιακές: «Μας δουλεύετε;».Διά στόματος του επικεφαλής οικονομολόγου του Ολιβιέ Μπλανσάρ, το Ταμείο ομολόγησε το 2013 το mea culpa. Είπε ότι χρησιμοποίησε λάθος «πολλαπλασιαστή» για να υπολογίσει τις επιπτώσεις των μέτρων του στο ΑΕΠ. Πρόσθεσε πάντως ότι η Ελλάδα θα αντιμετώπιζε ούτως ή άλλως προβλήματα ύφεσης, εκτός αν έκανε πολύ πιο αργή δημοσιονομική προσαρμογή (βλ. λιγότερη λιτότητα), κάτι που προϋπέθετε όμως μεγαλύτερη χρηματοδότηση από τους δανειστές.Για την αποτυχία του ελληνικού προγράμματος έχουν γραφτεί πολλά. Κάποιοι ενοχοποίησαν τους φόρους που κυριαρχούσαν στο πρώτο Μνημόνιο, παρότι δεν ήταν λίγες οι περικοπές σε μισθούς και συντάξεις. Κάποιοι άλλοι – ο Πολ Τόμσεν, κατ’ εξοχήν – επέκριναν την ελληνική κυβέρνηση ότι δεν εφήρμοσε τις διαρθρωτικές αλλαγές που είχε υποσχεθεί. Το δεύτερο Μνημόνιο ήταν αφιερωμένο, υποτίθεται, στις διαρθρωτικές αλλαγές, αλλά είναι αμφίβολο αν θα είχαμε υψηλότερη ανάπτυξη αν η διάρκεια του γάλακτος ήταν μεγαλύτερη. Σύμφωνα με μια εκδοχή, το Ταμείο δεν είχε αντιληφθεί ότι η Ελλάδα δεν ήταν μια χώρα του Τρίτου Κόσμου με ανεκμετάλλευτο παραγωγικό πλούτο, στην οποία θα αρκούσε να δημιουργήσει κανείς το κατάλληλο πλαίσιο για να αναπτυχθεί. Στην πραγματικότητα, σχεδόν η μόνη πλουτοπαραγωγική πηγή της Ελλάδας είναι ο τουρισμός.

Σε κάθε περίπτωση, το στίγμα του ελληνικού λάθους που κατέληξε σε μεγάλη ύφεση κατατρύχει ακόμη το Ταμείο.

Ετσι, αυτή τη φορά αποφάσισε να πει «όχι» σε προτάσεις που θεωρεί υφεσιακές και απέρριψε την επιβολή έκτακτης εισφοράς στις επιχειρήσεις και την αύξηση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης. Και τα δύο αυτά μέτρα είναι «κακά για την ανάπτυξη» είπαν τα στελέχη του. Επιπλέον, για την έκτακτη εισφορά το Ταμείο είχε τη βασική ένσταση ότι δεν πρόκειται για μόνιμο αλλά έκτακτο μέτρο, ενώ για την αύξηση των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης, ότι είναι αβέβαιης απόδοσης λόγω μεγάλης εισφοροδιαφυγής.

Το ερώτημα βεβαίως είναι αν η αντιπρόταση των δανειστών, που περιέχει αύξηση του ΦΠΑ σε πολλά τρόφιμα, κατάργηση του μειωμένου συντελεστή ΦΠΑ στα νησιά και αύξηση του ΦΠΑ στην εστίαση (από 13%) και – κυρίως – στα ξενοδοχεία (από 6,5%) σε 23%, είναι λιγότερο υφεσιακή.

Για να είμαστε δίκαιοι, ο ΦΠΑ 23% στα ξενοδοχεία – όπως υποστηρίζουν πηγές των δανειστών – δεν ήταν ιδέα του ΔΝΤ αλλά της κυβέρνησης! Υποβλήθηκε ως πρόταση ισοδύναμου μέτρου για να μην αυξηθεί ο ΦΠΑ στην ενέργεια στο 23%. Μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα, δηλαδή.

Ωστόσο, έστω και χωρίς ενθουσιασμό, οι δανειστές την ενσωμάτωσαν στο πακέτο τους.

Τελικά για το ΔΝΤ, σε κάθε περίπτωση, ο ΦΠΑ είναι λιγότερο υφεσιακό μέτρο από την έκτακτη εισφορά και την αύξηση των ασφαλιστικών εισφορών των επιχειρήσεων.

Επιπλέον το πακέτο του έχει και άλλες προτάσεις. Το Ασφαλιστικό είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα «αγαπημένου» μέτρου του. Εξοικονομεί δαπάνες, είναι μακροπρόθεσμου και διαρθρωτικού χαρακτήρα. Μόνο που είναι κοινωνικά επώδυνο και καμιά κυβέρνηση δεν το αγαπά. Στην ανάγκη, όπως γίνεται τώρα, προτιμούν να βάλουν λίγους φόρους παραπάνω.

Στο σημείο αυτό, τα στελέχη του σηκώνουν τα χέρια ψηλά: «Πώς αλλιώς θα μπορούσαμε να το κάνουμε;» λένε, εννοώντας ότι από κάπου θα έπρεπε να γίνει εξοικονόμηση για να μειωθεί το έλλειμμα.

Δεν είναι μόνο λόγοι γοήτρου που κάνουν το ΔΝΤ αυτή τη φορά να θέλει πάση θυσία να αποφύγει λάθη με την Ελλάδα. Το Διοικητικό του Συμβούλιο, στο οποίο πάντα υπήρχαν φωνές (βλ. Βραζιλία και όχι μόνο) κατά του ελληνικού προγράμματος, θα περιμένει σαν κέρβερος να ελέγξει κατά πόσο είναι αξιόπιστη η μελέτη βιωσιμότητας του χρέους που θα συνοδεύει την όποια εκταμίευση. Αν τα νούμερα δεν είναι ρεαλιστικά, σημαίνει ότι το Ταμείο κινδυνεύει να μην πάρει τα λεφτά του πίσω. Αρα, η εκταμίευση δεν θα εγκριθεί.

Ετσι, η μάχη τώρα δίνεται για ένα πακέτο μέτρων που θα εξασφαλίζει μεν αρκετό πρωτογενές πλεόνασμα ώστε να ξεπληρώνεται το χρέος, αλλά χωρίς να προκαλεί τόση ύφεση ώστε τα οφέλη να εξατμίζονται.

Τα στελέχη του Ταμείου θα προσπαθήσουν πάση θυσία να πετύχουν τη δύσκολη εξίσωση. Και η γερμανική κυβέρνηση θα στοιχηθεί πίσω του, προκειμένου να πείσει το γερμανικό Κοινοβούλιο ότι η πρόταση που τους ζητά να ψηφίσουν έχει την εγκυρότητα του ΔΝΤ. Ακόμη και αν αυτή έχει τρωθεί λόγω πρώτου Μνημονίου, παραμένει για τους Γερμανούς ένας φάρος εμπιστοσύνης.