Ψυχρός πόλεμος χωρίς την πλάκα

Λοιπόν. Η Αμερική τοποθετεί άρματα μάχης στις ανατολικοευρωπαϊκές χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ για να εξισορροπήσει τις κινήσεις της Ρωσίας. Αμερικανικά και ρωσικά μαχητικά αεροσκάφη πέταξαν πρόσφατα σε απόσταση λίγων μέτρων μεταξύ τους. Η Ρωσία κατασκευάζει μια νέα γενιά βαλλιστικών διηπειρωτικών πυραύλων. Οι ΗΠΑ και η Κίνα αντιπαρατίθενται στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας. Τι συμβαίνει; Μήπως κάποιος άρχισε και πάλι τον ψυχρό πόλεμο την ώρα που κοιτούσα αλλού;

Αν ναι, φαίνεται ότι αυτή τη φορά πρόκειται για έναν ψυχρό πόλεμο χωρίς την πλάκα – δηλαδή, χωρίς τον Τζειμς Μποντ, τον Νικίτα Χρουστσόφ να κοπανάει το παπούτσι του στο έδρανο του ΟΗΕ, χωρίς τη μάχη για το ποιος θα πάει πρώτος στο φεγγάρι ή μια συζήτηση μεταξύ αμερικανού και σοβιετικού ηγέτη για το ποια χώρα έχει τις καλύτερες οικιακές συσκευές. Επίσης δεν φαντάζομαι ότι θα δούμε τον πρόεδρο Ομπάμα στο Κίεβο να διακηρύσσει, όπως ο πρόεδρος Κένεντι, «ich bin ein Ουκρανός». Αλλωστε και η σημερινή γλώσσα με φράσεις όπως «επανέναρξη των σχέσεων με τη Ρωσία» ή «μεγάλο άλμα στην Ασία», δεν έχει το βάρος παλιών λέξεων όπως «διπλωματική αποκλιμάκωση».

Οχι, αυτός ο μετα-μετα-ψυχρός πόλεμος μοιάζει περισσότερο με την αίσθηση που δίνουν κάποια παιχνίδια κατς – και δεν εννοώ τον ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν να καλπάζει γυμνόστηθος πάνω στο άλογο, αν και ταιριάζει. Είναι μια κόντρα για την εξουσία στο όνομα της εξουσίας – δεν πρόκειται για σύγκρουση ιδεών αλλά σφαιρών επιρροής: «Αν πατήσεις αυτή τη γραμμή θα σου σπάσω τη μύτη». «Γιατί;» «Επειδή το λέω». «Τι πρόβλημα έχεις;» «Ναι, άσε με να σου δείξω τα αεροσκάφη μου. Εχεις πρόβλημα με αυτό;». Καθόλου.

Ο Ψυχρός Πόλεμος είχε μια αρχή, ένα τέλος και μια αυλαία, με την πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Ομως ο μετα-μετα-ψυχρός πόλεμος φαίνεται ότι διαγράφοντας έναν πλήρη κύκλο μάς έφερε πίσω στην εποχή πριν από τον Ψυχρό Πόλεμο και το παιχνίδι των κρατών. Υπήρξε μια στιγμή κατά την οποία φαινόταν ότι όλα θα εξελίσσονταν αλλιώς – ότι Αραβες και Ισραηλινοί θα κάνουν ειρήνη, ότι η Κίνα θα εξελιχθεί σε ένα πιο συναινετικό πολιτικό σύστημα και ότι η Ρωσία θα γίνει μέρος της Ευρώπης και του G8. Ολα αυτά φαίνονται σήμερα πολύ μακρινά.

Τι άλλαξε; Πότε πήγαν όλα λάθος; Η πρώτη βολή έγινε όταν επεκτείναμε το ΝΑΤΟ προς τα ρωσικά σύνορα παρότι η Σοβιετική Ενωση είχε διαλυθεί. Μήνυμα προς τη Μόσχα: είσαι πάντοτε εχθρός, όποιο σύστημα κι αν έχεις. Οταν ανέβηκαν οι τιμές του πετρελαίου ο Πούτιν θέλησε να πάρει εκδίκηση για την ταπείνωση αυτή, τώρα όμως χρησιμοποιεί την απειλή του ΝΑΤΟ προκειμένου να δικαιολογήσει τη στρατιωτικοποίηση της ρωσικής κοινωνίας ούτως ώστε μαζί με τους κλεπτοκράτες φίλους του να παραμείνουν στην εξουσία, χαρακτηρίζοντας τους αντιπάλους τους λακέδες της Δύσης.

Κατά τον ρώσο οικονομολόγο Σεργκέι Γκουρίεφ, «ο Πούτιν κατάλαβε ότι έχασε τη ρωσική μεσαία τάξη και προσπάθησε να αναζητήσει στήριξη αλλού, στον υπερεθνικισμό και στον αντιαμερικανισμό». Ωστόσο, υποστηρίζει, «αν δεν είχαν επιβληθεί οι δυτικές κυρώσεις στη Ρωσία, η Ανατολική Ουκρανία θα ήταν σήμερα μέρος της Ρωσίας». Ο γνωστός οικονομολόγος θεωρεί ότι η αντιδυτική προπαγάνδα του Πούτιν προς το ρωσικό κοινό θα έχει μακροπρόθεσμες επιδράσεις και θα κάνει τον διάδοχό του ακόμα χειρότερο. Οπως και να ‘χει, λέει, «η Ρωσία θα είναι μια μεγάλη πρόκληση για τον επόμενο πρόεδρο των ΗΠΑ».

Τελικά, ίσως επιστρέψαμε στην παραδοσιακή γεωπολιτική, ο κόσμος όμως είναι πλέον πολύ πιο αλληλοεξαρτώμενος και η οικονομική ισχύς των ΗΠΑ λειτουργεί ως χαλινάρι για τη Μόσχα και το Πεκίνο. Και γι’ αυτό θα πρέπει να επεκτείνουμε τις συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου με την Ασία και την Αμερική. Διότι μια υγιής αμερικανική οικονομία είναι η πιο σημαντική πηγή σταθερότητας στον κόσμο αυτή τη στιγμή.

Λείπει ο κοινός εχθρός

Η κινεζική ηγεσία δεν είναι τόσο απελπισμένη όσο ο Πούτιν και χρειάζεται περισσότερο την πρόσβαση στις αμερικανικές αγορές, οπότε προς στιγμήν οι κινέζοι ηγέτες δείχνουν αυτοσυγκράτηση στις διεκδικήσεις τους στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας. Ο πρώην κοινός εχθρός ΗΠΑ – Κίνας, η Σοβιετική Ενωση, έχει διαλυθεί και δεν έχει ακόμη βρεθεί μια νέα κοινή απειλή που να οδηγήσει σε μεγαλύτερη προσέγγιση τις δύο χώρες.

Αστον Κάρτερ: «Μεγάλη κυβερνοαπειλή από τη Ρωσία»
Ο αμερικανός υπουργός Αμυνας Αστον Κάρτερ προέτρεψε χθες τους συμμάχους των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ να ενισχύσουν την κυβερνοάμυνά τους επικαλούμενος «μεγάλη κυβερνοαπειλή από τη Ρωσία», σύμφωνα με ανώτατο αξιωματούχο. Είπε μάλιστα ότι η εξασφάλιση μιας ισχυρής άμυνας στον κυβερνοχώρο έχει μεγαλύτερη αξία σήμερα από την ανάπτυξη νέων αμυντικών δομών.