[Επιφυλλίδα] Η μελέτη της σύγχρονης ιστορικής μνήμης

Πριν από μερικά χρόνια όταν είχε κυκλοφορήσει η ταινία «Ψυχή Βαθιά» με θέμα τον ελληνικό εμφύλιο πόλεμο πολιτικά κόμματα είχαν βγάλει επίσημες ανακοινώσεις σχολιάζοντας τη σκοπιά με την οποία προσέγγισε το ζήτημα ο σκηνοθέτης Παντελής Βούλγαρης. Αυτό το σκηνικό είναι ίσως από τα πιο αντιπροσωπευτικά για τον φορτισμένο τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει συνολικά η κοινωνία το ζήτημα του εμφυλίου πολέμου. Η περίοδος του Μνημονίου έχει οξύνει, ιδιαίτερα σε επίπεδο πολιτικής ρητορικής, τις διχαστικές αναφορές σε μία εποχή την οποία μια κανονική κοινωνία θα ήθελε να έχει ξεπεράσει και να μπορεί να την αναλύσει ψύχραιμα, ρεαλιστικά και αντικειμενικά. Ωστόσο, στην ελληνική δημόσια σφαίρα οι «ήρωες» του εμφυλίου πολέμου είναι ακόμη «ζωντανοί» και σύμβολα επίκαιρων πολιτικών αγώνων.

Οπως είναι ευνόητο, η περίοδος μπορεί να μην είναι η ιδανικότερη για να έρθει στη δημοσιότητα το Ιστορικό Αρχείο της Ελληνικής Αστυνομίας, άλλωστε είναι σχεδόν καθημερινές οι ιδεοληπτικές και φορτισμένες αντιπαραθέσεις για τον ρόλο και τη λειτουργία της Ελληνικής Αστυνομίας. Το συλλογικό διαγενεαλογικό τραύμα του εμφυλίου πολέμου και της χούντας για τον ρόλο των Σωμάτων Ασφαλείας δεν θα φθαρεί από μόνο του μαζί με τη σκόνη του χρόνου, θα αντιμετωπιστεί μόνο μέσα από την ιστορική αλήθεια και από την κατάργηση των στερεοτύπων που έχουν δημιουργηθεί.

Οι ιδανικές ή κανονικές συνθήκες μπορεί να μη βρεθούν ποτέ, ιδιαίτερα σε περιόδους τόσο φορτισμένες ιδεολογικά και πολιτικά, όπως η τελευταία πενταετία. Για αυτό και η πρωτοβουλία του αναπληρωτή υπουργού Προστασίας του Πολίτη Γιάννη Πανούση για τη διάσωση, την ανάδειξη και την αξιοποίηση του Ιστορικού Αρχείου της Ελληνικής Αστυνομίας είναι μια τομή στη σύγχρονη πολιτική ιστορία της χώρας μας. Είναι ένα τολμηρό και αξιέπαινο βήμα που πρέπει να αγκαλιαστεί και να στηριχθεί τόσο από την ακαδημαϊκή και ερευνητική κοινότητα όσο και ευρύτερα από την κοινωνία.

Η μελέτη του Ιστορικού Αρχείου της περιόδου 1945-1980 δεν είναι μια ευκαιρία για δαιμονοποιήσεις και αγιοποιήσεις των πρωταγωνιστών των γεγονότων της εποχής. Δεν είναι επίσης μια ευκαιρία για να ξαναγραφτεί η Ιστορία, αλλά για να μελετηθεί με τέτοιον τρόπο ώστε η πραγματική ιστορική μνήμη να δώσει την απάντηση στην επιλεκτική στερεοτυπική λήθη. Οπως χαρακτηριστικά δήλωσε ο αναπληρωτής υπουργός στην ημερίδα παρουσίασης της πρωτοβουλίας «είναι η αρχή της συμφιλίωσης με την Ιστορία, τη δημοκρατία και την κοινωνία».

Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι διεθνολόγος, καθηγητής στη Σχολή Εθνικής Ασφάλειας