Ζητείται κράτος για 30.000.000 Κούρδους

«Η Τουρκία θα αποκτήσει σύντομα έναν νέο γείτονα: το Κουρδιστάν». Το είχε πει ο Σελαχατίν Ντεμιρτάς τον Ιούλιο του 2013 στο συνέδριο του φιλοκουρδικού Κόμματος της Δημοκρατίας των Λαών που είχε πραγματοποιηθεί στην Κωνσταντινούπολη. Δύο χρόνια αργότερα και κόντρα σε κάθε πρόβλεψη το κόμμα του Ντεμιρτάς μπήκε στην τουρκική Εθνοσυνέλευση, σπάζοντας το φράγμα του 10% που είναι το όριο εισόδου στη Βουλή. Η επιτυχία αυτή δεν ανακατεύει μόνο την τράπουλα στο πολιτικό σκηνικό της Τουρκίας. Δίνει και μια νέα διάσταση σε ένα παλιό ερώτημα: θα αποκτήσουν ποτέ τα σχεδόν 30 εκατομμύρια Κούρδων το δικό τους κράτος;

 Απάντηση δεν μπορεί να δοθεί εύκολα. Γεγονός παραμένει πάντως ότι οι Κούρδοι είναι ένας από τους πολυπληθέστερους λαούς στον κόσμο που δεν έχουν δικό τους κράτος. Γεγονός είναι, επίσης, ότι ο θρίαμβος του κούρδου Ομπάμα αλλά και το σθένος με το οποίο αντιμετωπίζουν οι Κούρδοι του Ιράκ τούς τζιχαντιστές του Ισλαμικού Κράτους συμβάλλουν στη διεθνοποίηση του προβλήματος – ή μάλλον ενός αιτήματος που εκτός από τους άμεσα θιγόμενους όλοι οι άλλοι το θεωρούν δίκαιο.

Η ιστορία των Κούρδων εξάλλου διαθέτει όλα εκείνα τα στοιχεία που μπορούν να τη χαρακτηρίσουν «μαρτυρική». Στην ουσία είναι μια ιστορία διώξεων και περιθωριοποίησης. Ο ίδιος ο Ντερμιτάς συνειδητοποίησε με έναν απολύτως τραγικό τρόπο την κουρδική του ταυτότητα: ήταν 15 χρόνων όταν πήγε στην κηδεία ενός κούρδου πολιτικού που θεωρείται ότι δολοφονήθηκε από τις τουρκικές δυνάμεις ασφαλείας. Η τελετή βάφτηκε στο αίμα όταν άγνωστοι άνοιξαν πυρ κατά του πλήθους με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους οκτώ άτομα. «Τότε έμαθα τι σημαίνει να είσαι Κούρδος» είχε δηλώσει ο ηγέτης του HDP σε συνέντευξή του πέρυσι.

Με αίμα γράφεται και αυτό το κεφάλαιο της κουρδικής ιστορίας. Συγχρόνως, όμως, οι Κούρδοι βρίσκονται πιο κοντά από ποτέ εδώ και 100 χρόνια, δηλαδή από τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, στην επίτευξη του στόχου τους. Οχι αποκτώντας ένα κράτος που θα εκτείνεται και στις τέσσερις χώρες στις οποίες ζουν κουρδικοί πληθυσμοί, αλλά κάποιο κράτος το οποίο θα μπορούσε να προκύψει ως ένας συνδυασμός του εμφυλίου της Συρίας και της αποσταθεροποίησης του Ιράκ. Αντίθετα είναι σχεδόν αδύνατον να αποσπάσουν εδάφη από το Ιράν ή την Τουρκία, χώρες με καθεστωτική σταθερότητα, όπου έχουν πέσει θύματα καταπίεσης και έχουν διεκδικήσει πολλές φορές περισσότερη αυτονομία χωρίς επιτυχία.

Αυτό που δεν πέτυχαν όμως στην Τουρκία μπόρεσαν να το πετύχουν στο Ιράκ. Ο μοχλός ήταν η αμερικανική επέμβαση στον Κόλπο το 2003. Οι Κούρδοι του Ιράκ συντάχθηκαν στο πλευρό της συμμαχίας που ανέτρεψε τον Σαντάμ Χουσεΐν από την εξουσία. Η εξέλιξη αυτή τους επέτρεψε να πετύχουν μια χωρίς προηγούμενο αυτονομία σε μια περιοχή του Ιράκ που πολύ σύντομα άνθησε οικονομικά σε σχέση με την υπόλοιπη χώρα. Παράλληλα, ο ρόλος τους είναι ενοποιητικός. Σύμφωνα με τους αναλυτές, οι Κούρδοι παίζουν τον ρόλο της συγκολλητικής  ουσίας σε μια χώρα που σπαράσσεται από τις διενέξεις ανάμεσα στους σουνίτες και τους σιίτες. Πρωτεύων είναι ο ρόλος τους και στην αναχαίτιση του Ισλαμικού Κράτους – όχι μόνο στο Ιράκ αλλά και στη Συρία. Οι πεσμεργκά, «αυτοί που αντιμετωπίζουν τον θάνατο» στα κουρδικά, είναι το αξιόπιστο ανάχωμα απέναντι στους τζιχαντιστές. Ο ρόλος αυτός αναγνωρίζεται από πολλές δυτικές χώρες. Και εξηγεί γιατί κάποιες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίας, εξοπλίζουν και εκπαιδεύουν τις κουρδικές δυνάμεις, ενώ η συμμαχία που υπό την ηγεσία των ΗΠΑ μάχεται το Ισλαμικό Κράτος υποστηρίζει από αέρος τις επιχειρήσεις των Κούρδων στο έδαφος. Κάπως έτσι, οι Κούρδοι όχι μόνο αναχαίτισαν τους τζιχαντιστές από την περιοχή που διοικούν στο Ιράκ αλλά και αναπτύχθηκαν προς τον Νότο καλύπτοντας το κενό που άφησε η υποχώρηση των ιρακινών δυνάμεων. Ενα τέτοιο κενό κάλυψαν και στη Συρία. Εκεί οι Κούρδοι απέφυγαν να αναμειχθούν στην κρίση που ξεκίνησε με την αμφισβήτηση του προέδρου Μπασάρ αλ Ασαντ και εξελίχθηκε σε εμφύλιο πόλεμο. Η επέλαση του Ισλαμικού Κράτους, όμως, άλλαξε τα δεδομένα. Το αποτέλεσμα είναι οι Κούρδοι να ελέγχουν με καθεστώς απόλυτης αυτονομίας τρεις περιοχές στη χώρα.

Είναι μια εξέλιξη που δεν αρέσει καθόλου στη γειτονική Τουρκία. Το κουρδικό κόμμα της Συρίας βρίσκεται σε αγαστή συνεργασία με το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν, το γνωστό ΡΚΚ που δρα στην Τουρκία. Η συμμαχία των μαχητών των δύο κοινοτήτων ήταν καθοριστικής σημασίας στη μάχη εναντίον των τζιχαντιστών στο Κομπανί – σε τέτοιο βαθμό ώστε κάποιοι αναλυτές τάχθηκαν υπέρ της αφαίρεσης του ΡΚΚ από την αμερικανική λίστα των τρομοκρατικών οργανώσεων. Ακόμη και αν το ΡΚΚ παραμείνει στη λίστα είναι γεγονός ότι έχει αρχίσει να νομιμοποιείται ως «δύναμη του καλού» στα μάτια της διεθνούς κοινότητας. Και αυτή η νέα ματιά μπορεί να γίνει προπομπός εξελίξεων.

Αυτοί που παραμένουν έξω από το ραντάρ της διεθνούς κοινότητας είναι οι Κούρδοι του Ιράν. Οι αναλυτές αποδίδουν ένα μέρος της απομόνωσης του τέταρτου της παρέας στις εσωτερικές του διαιρέσεις. Ο βασικός λόγος, ωστόσο, είναι η πολιτική καταστολής του ιρανικού καθεστώτος και οι περιορισμοί που αυτό θέτει στην κάλυψη της επικαιρότητας από τα διεθνή μέσα. Το 2011 ο ιρανικός στρατός είχε επιχειρήσει κατά της ένοπλης οργάνωσης Κόμμα για μια Ελεύθερη Ζωή στο Κουρδιστάν, με αποτέλεσμα να χάσουν εκατοντάδες Κούρδοι τη ζωή τους, ανάμεσα στους οποίους και πολλοί άμαχοι. Εξάλλου, κούρδοι ακτιβιστές έχουν συλληφθεί από τις ιρανικές Αρχές και έχουν οδηγηθεί στο εκτελεστικό απόσπασμα.