Στην άβυσσο της ύφεσης κυνηγώντας τα πρωτογενή πλεονάσματα

Με το πρώτο Μνημόνιο το 2010, η Ελλάδα υποχρεώθηκε να λάβει μέτρα ύψους 30 δισ. ευρώ έως το 2014. Τόσο είχε υπολογιστεί από την τρόικα ότι κόστιζε το κυνήγι των ελλειμμάτων. Τα μέτρα έπεσαν στις πλάτες των Ελλήνων, αβγάτισαν διότι στο μεταξύ χάνονταν στην άβυσσο της ύφεσης, το έλλειμμα έπεσε από το 15,2% του ΑΕΠ στο 2,5% πέρυσι.

Ο στόχος επετεύχθη. Ηταν όμως κινούμενος.

Με το Μνημόνιο 2 τον Μάρτιο του 2012, η χώρα από το κυνήγι των ελλειμμάτων πέρασε στο κυνήγι των πρωτογενών πλεονασμάτων. Το ίδιο πράγμα δηλαδή, μόνο αντίστροφα. Αντί να μειώνεις ελλείμματα με μέτρα, κυνηγάς πλεονάσματα επίσης με μέτρα.

Λίγο λίγο στην αρχή, με φόρα στη συνέχεια για πλεονάσματα 3% του ΑΕΠ φέτος και 4,5% από του χρόνου και κάθε χρόνο.

Με το περυσινό ΑΕΠ των περίπου 184 δισ. ευρώ, 4,5% του ΑΕΠ πρωτογενές πλεόνασμα σημαίνει ότι κάθε χρόνο αφαιρώντας από τα έσοδα του προϋπολογισμού τις δαπάνες του, χωρίς να υπολογίζονται οι τόκοι για την εξυπηρέτηση του δημοσίου χρέους, θα έπρεπε να περισσεύουν περίπου 8 δισ. ευρώ. Με αυτά τα 8 δισ. ευρώ, κάθε χρόνο θα ξεπλήρωνε το ελληνικό Δημόσιο το χρέος του.

Πρωτογενές πλεόνασμα 8 δισ. ευρώ τον χρόνο σε μία οικονομία η οποία παλεύει να βγει από οκταετή ύφεση, δεν είναι απλώς συνταγή λιτότητας. Είναι συνταγή ασφυξίας.

Οι δεσμεύσεις αναλήφθηκαν το 2012 με τη δεύτερη επικαιροποίηση του Μνημονίου από τη συγκυβέρνηση ΝΔ – ΠΑΣΟΚ – ΔΗΜΑΡ, με όλες τις πλευρές να γνωρίζουν ότι είναι πρακτικά ανέφικτο η Ελλάδα να πετύχει κάτι το οποίο καμία άλλη ευρωπαϊκή χώρα δεν έχει καταφέρει: σταθερά πρωτογενή πλεονάσματα 4,5%.

Μπήκε όμως η πρόβλεψη στο Μνημόνιο για να μπορέσει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο να συνεχίσει να μετέχει στο πρόγραμμα διάσωσης. Στην αντίθετη περίπτωση, το χρέος δεν θα ήταν βιώσιμο και το ΔΝΤ με βάση το Καταστατικό του θα έπρεπε να εγκαταλείψει.

ΑΤΥΧΗ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ. Το ΔΝΤ μάλιστα επικαλούνταν ως παραδείγματα τον Παναμά, τον Καναδά, τη Νέα Ζηλανδία και τα Μπαρμπάντος, χώρες οι οποίες πέτυχαν συνεχή υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα για πέντε χρόνια, για να πείσει ότι είναι εφικτό, λες και η ελληνική οικονομία έχει καμία σχέση με αυτά τα κράτη.

Προέβλεπε μάλιστα ότι με μεγάλα πρωτογενή πλεονάσματα, με την επάνοδο της οικονομίας σε ισχυρή ανάπτυξη και με έσοδα αποκρατικοποιήσεων δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ, το 2020 το δημόσιο χρέος θα υποχωρούσε στο 116,5% του ΑΕΠ (από 163,2% το 2012). Επεσε σε όλα έξω. Και πρώτα απ’ όλα στη δυνατότητα της όποιας ελληνικής κυβέρνησης να υποστηρίζει τέτοιου μεγέθους πρωτογενή πλεονάσματα χωρίς να χάσει την υποστήριξη των ψηφοφόρων της.

Από την ώρα που έμπαιναν οι στόχοι, σύμφωνα με πηγές οι οποίες μετείχαν τότε στη διαπραγμάτευση, ήταν γνωστό σε όλες τις πλευρές ότι αργά ή γρήγορα θα έπρεπε να αναθεωρηθούν και να προσαρμοστούν στον ρεαλισμό. Η προσαρμογή όμως άργησε.

Η ΠΡΩΤΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ. Το 2013 η Ελλάδα πανηγύρισε το πρώτο της πρωτογενές πλεόνασμα. Κοντά στα 4 δισ. ευρώ ήταν η διαφορά εσόδων και εξόδων της γενικής κυβέρνησης χωρίς τους τόκους (μετά την αφαίρεση της επίπτωσης από τη στήριξη των τραπεζών). Σε όρους Μνημονίου – είναι διαφορετικοί από τον τρόπο που μετρά το πλεόνασμα η Eurostat – το πρωτογενές πλεόνασμα έκλεισε στο 0,8% του ΑΕΠ (με βάση τα στοιχεία της Eurostat το 2013 σημειώθηκε πρωτογενές έλλειμμα 15,222 δισ. ευρώ, από το οποίο όμως θα πρέπει να αφαιρεθούν 19,171 δισ. ευρώ της στήριξης των τραπεζών).

Πανηγυρισμοί από την τότε κυβέρνηση, κοινωνικό μέρισμα ως η πρώτη ανταπόδοση στους πολίτες μετά τα πάνδεινα του Μνημονίου και έναρξη διαπραγματεύσεων με την τρόικα για χαμήλωμα των στόχων του πρωτογενούς πλεονάσματος. «Δεν μπορεί παρά να αλλάξουν οι στόχοι για τα επόμενα χρόνια» έλεγαν τότε στελέχη του υπουργείου Οικονομικών.