Τα τραγούδια στους καιρούς του Μνημονίου

^«Περάσαμε ξυστά από τον γκρεμό. Κινδυνέψαμε να πάμε 50 χρόνια πίσω, να γίνουμε Αφρική. Είμαι από αυτούς που λένε αντιδημοφιλή πράγματα, όπως “μπορεί να φταίμε κι εμείς”». Αυτά δήλωνε σε συνέντευξή του στο «Νσυν» ο Νίκος Πορτοκάλογλου πριν από λίγους μήνες. Και συνέχιζε: «Μόλις κάποιος μιλήσει για προσωπική ευθύνη, αμέσως τον χαρακτηρίζουν πασόκο και ότι συμφωνεί με τον Πάγκαλο.

Πρέπει να λιθοβοληθεί ως προδότης, μνημονιακός και πουλημένος. Είναι εύκολο να λες ότι είμαστε αθώες περιστερές και ότι φταίνε μόνο οι 300 και οι Γερμανοί». Οι δηλώσεις εκείνες μοιάζουν πλέον σαν ετεροχρονισμένη απάντηση στον διαδικτυακό εμφύλιο που μαίνεται γύρω από το τραγούδι του «Θα περάσει κι αυτό».

Είναι μνημονιακός ή δεν είναι; Εχει δικαίωμα να γράφει στίχους που συντάσσονται με ένα στρατόπεδο; Αυτή η μετάφραση έγινε πάντως στο τραγούδι του και ειδικά στο τετράστιχο «Είναι η πόλη μου καμένη/είν’ η χώρα μου μισή/νικητές και νικημένοι/όλοι χάσαμε μαζί», το οποίο σύμφωνα με ορισμένους θύμισε τη λογική «μαζί τα φάγαμε» του Θόδωρου Πάγκαλου.

Ο δημιουργός του τραγουδιού σε επικοινωνία που είχαμε μαζί του δήλωσε: «Δεν θέλω να πάρω θέση τώρα. Αυτός είναι ο λόγος που δεν βγήκα σε κανάλια και ραδιόφωνα. Θα τοποθετηθώ αλλά με απόσταση χρόνου».

ΟΙ «ΠΥΡΙΝΟΙ». Βέβαιο είναι ότι η οικονομική κρίση αλλά και κάθε είδος πολιτικής όξυνσης την τελευταία πενταετία προκαλούσαν την έμπνευση των τραγουδοποιών και η νέα θεματική –τρόικα, δανειστές, χρέος –πρωταγωνιστούσε ουκ ολίγες φορές στη στιχουργική τους.

Ο Νότης Σφακιανάκης με τους στίχους του Σπύρου Γιατρά και τη μουσική του Αλέκου Χρυσοβέργη έκανε το δικό του σχόλιο για το κίνημα της «πλατείας» καλώντας τους πολίτες σε λαϊκή εξέγερση: «Και αν βάζουν σύρτες στις ψυχές μας/στο στόμα μας ταινία/υπάρχουν πεζοδρόμια/υπάρχει κι η πλατεία». Δεύτερη καριέρα έκαναν, εξάλλου, οι στίχοι του Βολφ Μπίρμαν (σε μετάφραση του Δημοσθένη Κούρτοβικ) στο κομμάτι του Θάνου Μικρούτσικου «Αυτούς τους έχω βαρεθεί».

Το μήνυμά τους ανανεώθηκε με την επανεκτέλεση από τα Υπόγεια Ρεύματα του δίσκου «Πολιτικά τραγούδια», που είχε κυκλοφορήσει το 1975 με ερμηνεύτρια τη Μαρία Δημητριάδη. Τα υπόλοιπα έδεσαν με την επικαιρότητα: «Και τι θα χάναμε χωρίς αυτούς όλους,τους Ευρωπαίους, τους προφεσόρους,που καλύτερα θα ξέρανε πολλά,αν δεν γεμίζαν ολοένα την κοιλιά,υπαλληλίσκοι φοβητσιάρηδες, δούλοι παχιοί,τους έχω βαρεθεί».

Μεσούσης της κρίσης κυκλοφόρησε και η συνεργασία του Χρήστου Νικολόπουλου με τον Μανώλη Μητσιά. Ο τίτλος του δίσκου, «Πατρίδα δανεισμένη», δεν άφηνε περιθώρια. Σύμφωνα με δήλωση του ερμηνευτή των «αντιμνημονιακών» τραγουδιών: «Σαν καλλιτέχνης έχω την υποχρέωση, όπως και όλοι οι καλλιτέχνες, να μεταφέρουμε στον κόσμο αυτά που συμβαίνουν, στην καθημερινότητα. Γιατί ο καλλιτέχνης δεν είναι τίποτα άλλο, από το φερέφωνο του λαού, όπως έλεγε και η Μελίνα Μερκούρη».

Ο κατάλογος της έμπνευσης έμελλε να είναι μακρύς. Η «Κατσαρόλα» των Κραουνάκη – Μητροπάνου ταίριαξε απόλυτα με το κίνημα των «Αγανακτισμένων» τον Μάιο του 2011 («Βάλε κατσαρόλα φίλε μου ξεκόλλα/πες και στα παιδιά να έρθουν μια βραδιά/να τα σπάσουμε όλα»). Από κοντά και ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου που τραγούδησε το «Χαίρε» όταν έπεσε το μαύρο στην πρώην ΕΡΤ: «Χαίρε υπουργέ των ευεργετημένων/Χαίρε υπουργέ των επιτυχημένων/Χαίρε υπουργέ των εξαθλιωμένων/Των άνεργων, των άστεγων, των αυτοκτονημένων».