Ατύχημα ή μήπως οργανωμένο σχέδιο;

Η κατάληψη της Παλμύρας από το Ισλαμικό Κράτος βρίσκεται στην τέταρτη ημέρα της, ενώ τίποτε δεν δείχνει πως θα είναι η τελευταία: η πόλη δεν είναι μόνο ένας ανεκτίμητος θησαυρός για την παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά αλλά και ένα πέρασμα πρωτεύουσας στρατηγικής σημασίας στον δρόμο των τζιχαντιστών προς τη Χομς και τη Δαμασκό. Λόγω αυτής της διπλής ιδιότητας προκαλούνται αυτομάτως δύο ερωτήματα: Γιατί το καθεστώς Ασαντ και ο στρατός του δεν πολέμησαν σκληρότερα για να κρατήσουν την πόλη; Και, δεύτερον, θα επιδοθούν οι τζιχαντιστές σε ένα όργιο πολιτιστικής καταστροφής όπως είχαν κάνει προηγουμένως στο Ιράκ;

Τα ερωτήματα αυτά θέτει ο αναλυτής και άλλοτε πολεμικός ανταποκριτής Μαρκ Τσάμπιον. Ο ίδιος επισημαίνει ότι η εικόνα του ιδιοκτήτη του καφενείου που φώναζε «Είναι θησαυρός! Είναι θησαυρός!» στους στρατιώτες που εγκατέλειπαν την πόλη δημιουργεί υποψίες και ένα τρίτο ερώτημα: μήπως η απώλεια της Παλμύρας λειτουργήσει προς όφελος του Μπασάρ Αλ Ασαντ; Για να απαντήσει κάποιος πρέπει να θυμηθεί ότι κάτι ανάλογο συνέβη το 1991 στο Ντουμπρόβνικ, το στολίδι της Κροατίας στην Αδριατική. Ηταν στον πόλεμο της Γιουγκοσλαβίας και η μάχη του Ντουμπρόβνικ βρισκόταν σε κρίσιμο σημείο – όχι επειδή οι Κροάτες προσπαθούσαν να κρατήσουν με νύχια και με δόντια την πόλη, αλλά επειδή για πολύ καιρό έκαναν το αντίθετο. Δεν ήταν σαφές εάν αυτή επιλογή ήταν προϊόν επιλογής ή ανάγκης. Ο διοικητής της πόλης, στρατηγός Νόικο Μαρίνοβιτς, που την περίοδο εκείνη ενημέρωνε με ατρόμητο ύφος κάθε πρωί τους δημοσιογράφους, θα δήλωνε ότι είχε αντιληφθεί πολύ γρήγορα πως «στην πραγματικότητα η πόλη ήταν ανυπεράσπιστη».

Η σερβική οπισθοφυλακή του γιουγκοσλαβικού στρατού κατευθυνόταν προς το Ντουμπρόβνικ αργά εξαιτίας της καθυστέρησης που προκαλούσε στην πορεία της το πλιάτσικο. Εν τέλει, έθεσαν την πόλη υπό πολιορκία. Και αφού εξαφάνισαν κάθε ίχνος της νέας πόλης που είχε χτιστεί έξω από τα τείχη της παλιάς, αποδείχθηκαν αρκετά ανόητοι για να εκτοξεύσουν έναν καθόλου ευκαταφρόνητο αριθμό ρουκετών στην Ενετική Παλιά Πόλη. Η διεθνής κοινή γνώμη πίστεψε ακόμη περισσότερο ότι οι Σέρβοι είναι βάρβαροι – και αυτό σε έναν πόλεμο για τον οποίο, έως τότε, πολύς κόσμος συμφωνούσε με τον αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Τζέιμς Μπέικερ που έλεγε ότι οι ΗΠΑ «δεν είχαν σκύλο σε αυτή τη μάχη», δηλαδή κανένα ενδιαφέρον.

Ο κόσμος, σημειώνει ο Μάικ Τσάμπιον, γνωρίζει ήδη ότι οι τζιχαντιστές είναι βάρβαροι, αλλά ακόμη δεν υποστηρίζει τον Ασαντ. Από την αρχή της σύγκρουσης στη Συρία, πριν από τέσσερα χρόνια, ο στόχος του Ασαντ ήταν να πείσει τον κόσμο ότι ήταν το μικρότερο κακό και αναγκαίο για να αναχαιτίσει τον ισλαμικό εξτρεμισμό. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο άφησε το Ισλαμικό Κράτος να γιγαντωθεί, ενώ κατηύθυνε τη δύναμη πυρός του σε πιο μετριοπαθείς δυνάμεις. Ετσι, εάν για το Ισλαμικό Κράτος η κατάληψη της Παλμύρας συνιστά μια σημαντική επιτυχία, για τον Ασαντ – είτε από ατύχημα είτε βάσει σχεδίου – η αρχαία πόλη μπορεί να γίνει το είδος της νικητήριας προπαγάνδας που είχε γίνει το Ντουμπρόβνικ για τους Κροάτες.

Οι πιθανότητες
Αυτό που μένει να φανεί πλέον είναι εάν οι τζιχαντιστές του Ισλαμικού Κράτους θα ανταποκριθούν στις ανομολόγητες προσδοκίες του καθεστώτος Ασαντ καταστρέφοντας ακόμη έναν αναντικατάστατο θησαυρό της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς ώστε να κινητοποιηθεί η Δύση ακόμη περισσότερο εναντίον τους. Κρίνοντας από τις επιδόσεις τους στο Ιράκ, είναι πολύ πιθανό.