Ο πόλεμος του ΦΠΑ και η χαμένη μάχη των εσόδων

Από τότε που μπήκε στη ζωή μας, το 1987, πηγαίνει πάντα προς τα πάνω. Και ας έχουν μεσολαβήσει από τότε έντεκα κυβερνήσεις και πολυάριθμοι υπουργοί Οικονομικών, οι οποίοι, αν και χαρακτηρίζονται από ουσιαστικές ιδεολογικές διαφορές μεταξύ τους, είχαν κάποια αμετάβλητα στον χρόνο κοινά χαρακτηριστικά.

Ολοι ήταν υπέρ της σταδιακής μείωσης των φορολογικών βαρών, όλοι αναγνώριζαν ότι οι έμμεσοι φόροι είναι άδικοι, όλοι έταζαν μέτρα για την πάταξη της φοροδιαφυγής ώστε να μην πληρώνουν τα συνήθη υποζύγια. Τελικά πολλοί από αυτούς υπέκυψαν στην εύκολη λύση της αύξησης του ΦΠΑ, χωρίς να κάνουν σχεδόν τίποτε για να αυξήσουν την εισπραξιμότητά του.

Με ελάχιστες εξαιρέσεις. Το 1998 ο Δημήτρης Τσοβόλας μείωσε τον κανονικό συντελεστή ΦΠΑ από το 18% στο 16% ενώ το 1992 η κυβέρνηση Μητσοτάκη κατήργησε τον συντελεστή 36% για τα είδη πολυτελείας. Για να μην αδικήσουμε την προηγούμενη κυβέρνηση, καταγράφουμε και τη μείωση του συντελεστή στην εστίαση από το 23% στο 13%, αν και αφορά μόνο έναν κλάδο και όχι συνολικά τους συντελεστές.

Στα 28 χρόνια ζωής του ΦΠΑ στη χώρα μας αυτές είναι οι μοναδικές περιπτώσεις μείωσης. Από το 1987 έως το 2005 οι αλλαγές ήταν οριακές. Μετά άρχισε η ανηφόρα.

Πρώτη αύξηση το 2005. «Εθνική πρόκληση» η μείωση του ελλείμματος είχε δηλώσει ο Γιώργος Αλογοσκούφης παρουσιάζοντας πακέτο φορομέτρων, μεταξύ των οποίων η αύξηση του ΦΠΑ κατά μία μονάδα. Τα «κρυμμένα ελλείμματα κάτω από το χαλί της προηγούμενης κυβέρνησης» ήταν ο ένοχος.

Το 2007 συνέχιζαν να φταίνε οι προηγούμενοι και ο Γ. Αλογοσκούφης εισηγείται στον Κ. Καραμανλή νέο πακέτο μέτρων με νέα αύξηση ΦΠΑ.

Η οικονομία έχει αρχίσει να μπάζει νερά επικίνδυνα και έχει προηγηθεί η καταστροφική – όπως αποδείχθηκε – ιδέα της δημοσιονομικής απογραφής. Ο Γ. Αλογοσκούφης εισηγείται μέτρα στον Κ. Καραμανλή αλλά η ιδέα απορρίπτεται. «Εγώ ήθελα να λάβω μέτρα γιατί έβλεπα την κατάσταση της οικονομίας, αλλά κανένας άλλος στην κυβέρνηση δεν ήθελε» είχε δηλώσει στο «Βήμα της Κυριακής» το 2011 ο πρώην υπουργός, συμπληρώνοντας: «Ο Καραμανλής είχε δεμένα τα χέρια του γιατί είχε την πλειοψηφία ενός μόνο βουλευτή. “Ασ’ το για αργότερα” μου έλεγε».

Ολοι γνωρίζουμε τη συνέχεια. Αντί για μέτρα, την ώρα που το κακό ήταν στην αρχή του ή τουλάχιστον ήταν σαφώς πιο εύκολο δημοσιονομικά να ελεγχθεί, είχαμε παροχές και «ξεχείλωμα» του Δημοσίου. Το 2007 το δημοσιονομικό έλλειμμα ήταν 6,7% του ΑΕΠ και το χρέος 240 δισ. ευρώ. Δύο χρόνια αργότερα το έλλειμμα ξεπερνούσε το 15% και το χρέος τα 300 δισ. ευρώ. Η Ελλάδα ήταν πρακτικά χρεοκοπημένη χώρα.

Στα χρόνια του Μνημονίου

Αν το 2005 ο Γ. Αλογοσκούφης έπαιρνε ουσιαστικά μέτρα για την αύξηση της εισπραξιμότητας του ΦΠΑ και την πάταξη της φοροδιαφυγής ίσως δεν αυξανόταν ο βασικός συντελεστής από το 18% στο 19%.

Αν το 2010 ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου έκανε αυτό που δεν έκαναν οι προκάτοχοί του ίσως είχαμε γλιτώσει τρεις αυξήσεις επί των ημερών του. Τον Μάρτιο του 2010 μία μονάδα, τον Ιούλιο του 2010 δύο μονάδες στον υψηλό συντελεστή, την Πρωτοχρονιά του 2011 άλλες δύο μονάδες στον μειωμένο και στον υπερμειωμένο.

Τα καμπανάκια για τις αδυναμίες της ελληνικής φορολογικής διοίκησης να εισπράξει τον ΦΠΑ που αναλογεί στην οικονομία της χώρας ηχούσαν χρόνια νωρίτερα. Συζητούνταν ήδη από το 2002, στην Επιτροπή Γεωργακόπουλου. Οι προτάσεις όμως παραπέμφθηκαν στις ελληνικές καλένδες.

Η Κομισιόν, από την άλλη, καταγράφει τα προβλήματα κάθε χρόνο. Μετράει, για όλες τις χώρες της Ευρώπης, πόσα έσοδα ΦΠΑ δεν καταφέρνουν να εισπράξουν. Η Ελλάδα σταθερά μεταξύ των πρωταθλητριών: 33% το «κενό ΦΠΑ» στην Ελλάδα, 5% στην Ολλανδία.

Τα ευρήματα ήταν στο τραπέζι, αλλά αντί να διορθωθούν οι πληγές του συστήματος ήρθαν αυξήσεις συντελεστών.

Σε περισσότερα από 3 δισ. ευρώ στόχευαν οι αλλεπάλληλες αυξήσεις συντελεστών ΦΠΑ το 2010 και το 2011. Τελικά τα έσοδα από ΦΠΑ από 16,5 δισ. ευρώ το 2009 έφθασαναν στα 16,8 δισ. ευρώ το 2011, παρά την τριπλή ενδιάμεση αύξηση των συντελεστών.

Αγνοούν την Κομισιόν, επιμένουν στο λάθος
Οι εκθέσεις της Κομισιόν το λένε. «Η αύξηση του ΦΠΑ σε περιόδους ύφεσης και χαμηλής οικονομικής επίδοσης οδηγεί σε χαμηλότερα φορολογικά έσοδα». Τόσο οι «δικοί» μας όσο και η τρόικα το αγνόησαν. Και το χειρότερο, με βάση την τελευταία κυβερνητική εισήγηση στο Brussels Group, πάλι συζητείται η αύξηση των συντελεστών ΦΠΑ. Οι θεσμοί, αυτή τη φορά, επιμένουν σε αναδιάρθρωση του φόρου.