[Κραυγές και ψίθυροι] Η υποκρισία τού «αλλά»

Μια τόση δα λέξη… Είναι όμως σαν λεκτικός προβοκάτορας. Σαν μία κερκόπορτα που ανοίγει για να μπουν άλλες λέξεις και έννοιες και να αλώσουν ό,τι έχει προηγηθεί. «Ναι μεν, αλλά» όπως ήταν και ο τίτλος της ταινίας του Παύλου Τάσιου στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Διφορούμενος και αντιφατικός. Αυτό το «αλλά», ο αντιθετικός σύνδεσμος που υποτίθεται ότι θεμελιώνει τις ίσες αποστάσεις, που σου επιτρέπει να υποκρίνεσαι ότι είσαι «και με τον αστυφύλαξ και με τον χωροφύλαξ». Οταν στην πραγματικότητα είσαι αποκλειστικά ταγμένος σε έναν από τους δύο.

Εχοντας εδώ και δεκαετίες ως αποκλειστικό αντικείμενο της δουλειάς μου τον γραπτό λόγο, εξασκημένη πλέον στην αλληλουχία λέξεων και φράσεων, το μυρίζομαι όταν κοντοζυγώνει αυτό το «αλλά». Ειδικά όταν μιλάει κάποιος, οι λέξεις που προηγούνται σαν να αποκτούν έναν πιο γρήγορο καλπασμό. Σαν να βιάζεται να περάσει από τις γαρνιτούρες στο ψητό. Να ξεμπερδεύει με τις εντυπώσεις για να ξεσπάσει στην αλήθεια του.

Τον τελευταίο καιρό όλο και πιο συχνά τσεκάρω το «αλλά» ως εισαγωγή σε μια λογική υπαρκτού μισανθρωπισμού. Δεν την άκουγα εγώ την «κάτοικο Κυψέλης» σε μεσημεριανή εκπομπή που τσαλαβουτούσε άγαρμπα και ατεκμηρίωτα στο θέμα των προσφύγων; «Τους αγαπάω τους μετανάστες και προχθές λυπήθηκα πολύ όταν, βγαίνοντας από το σπίτι μου, βρήκα στην πόρτα πέντε – έξι ανθρώπους που έλεγαν ότι πεινούσαν. Αλλά τι να κάνω κι εγώ, κάλεσα την Αστυνομία». Με ένα «αλλά», λοιπόν, η «φιλεύσπλαγχνη» κυρία μετατρέπει την πείνα του διπλανού της σε ποινικό αδίκημα.

Σαν κι αυτό πολλά… Σαν μια μεταλλαγμένη λυδία λίθος, το «αλλά» γίνεται ο παράγοντας Χ που ακυρώνει την παραδοχή της ανθρωπιστικής κρίσης μετατρέποντάς την, για παράδειγμα, σε ενοχοποίηση των ανθρώπων που φτωχοποιήθηκαν. Τις ευχές για την ευτυχή κατάληξη των διαπραγματεύσεων της κυβέρνησης με τους δανειστές, σε ντελίριο χαιρεκακίας για την πιθανότητα αποτυχίας. Τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε «δικαιωματισμό». Την ανησυχία σε καταστροφολογία. Τη διεκδίκηση της αξιοπρέπειας σε γραφικότητα.

Πόσο αναξιοπρεπές και μικροπρεπές όμως είναι στην πραγματικότητα αυτό το κρυφτούλι πίσω από μια τόση δα λέξη! Εκτός κι αν τελικά ισχύει και στη ζωή ό,τι και στο θέατρο. Για να προσεγγίσεις και να αποκαλύψεις την αλήθεια, πρέπει προηγουμένως να την έχεις λίγο αλλοιώσει.