[Στιγμές] Το φαινόμενο του Εωσφόρου

Ο ινδός επιχειρηματίας Μοχάμεντ Νισάμ έγινε πλούσιος από την ενασχόλησή του με τον καπνό και τα ακίνητα. Είναι 38 ετών και διαθέτει 18 πανάκριβα αυτοκίνητα. Με ένα από αυτά, ένα Hummer SUV, έφθασε στις 29 Ιανουαρίου στο σπίτι του, σε ένα συγκρότημα πολυτελών κατοικιών. Με αυτό το αυτοκίνητο κυνήγησε και χτύπησε σκόπιμα τον φρουρό της πύλης – ο οποίος καθυστέρησε ένα λεπτό να του ανοίξει -, κατόπιν τον ξυλοκόπησε άγρια και τον άφησε να πεθάνει. Ο πάμπλουτος Νισάμ βρίσκεται σήμερα υπό κράτηση, κάτι που δεν είχε συμβεί σε μια ντουζίνα προηγούμενες περιπτώσεις όταν είχε βιάσει και οδηγήσει μεθυσμένος. Αυτή η ατιμωρησία ίσως τον έκανε να πιστέψει πως μπορούσε να κάνει ό,τι θέλει. Ακόμα και να σκοτώσει έναν φτωχό άνθρωπο.

Μια ψευδαίσθηση απόλυτης εξουσίας που είχε επίσης και η Τσο Χιουν Αχ, κόρη του προέδρου της Korean Air, η οποία όταν δεν της προσφέρθηκαν με τον τρόπο που ήθελε οι ξηροί καρποί που ζήτησε, ανάγκασε τον πιλότο να επιστρέψει το αεροσκάφος στο αεροδρόμιο και έδιωξε την αεροσυνοδό που έκανε το ατόπημα, αφού την ανάγκασε να γονατίσει και την ξεφτίλισε δημόσια.

Η κατάχρηση εξουσίας δεν είναι πάντα τόσο ορατή. Στα τέλη Φεβρουαρίου, μια 33χρονη πολίτης του Χονγκ Κονγκ καταδικάστηκε σε κάθειρξη 6 ετών για την κακομεταχείριση της 23χρονης υπηρέτριάς της, ενώ πριν από λίγες ημέρες το δικαστήριο της Σεβίλλης καταδίκασε δύο νεαρούς για τη δολοφονία με ιδιαίτερα ειδεχθή τρόπο ενός αστέγου «για διασκέδαση».

Μετά και το δυστύχημα της Germanwings με τον Αντρέας Λούμπιτς στο πηδάλιο, το ερώτημα τι κάνει έναν φαινομενικά φυσιολογικό άνθρωπο να προχωρήσει σε πράξεις απίστευτης βίας όταν έχει εξουσία στα χέρια του έρχεται και πάλι στο προσκήνιο. Οπως και το «φαινόμενο του Εωσφόρου», όπως ονομάστηκε το συμπέρασμα ενός αμφιλεγόμενου πειράματος που έγινε στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ στην Καλιφόρνια το 1971 από τον ψυχολόγο Φίλιπ Ζιμπάρντο. Σε 24 κλινικά υγιείς σπουδαστές ανατέθηκε τυχαία να είναι «φυλακισμένοι» ή «φύλακες» σε ένα τεχνητό μπουντρούμι (φωτογραφία). Το προγραμματισμένο για δύο εβδομάδες πείραμα έληξε έπειτα από μόλις έξι ημέρες, λόγω του συναισθηματικού τραύματος που υπέστησαν οι συμμετέχοντες. Οι σπουδαστές άρχισαν γρήγορα να ταυτίζονται με τους ρόλους τους, οι μεν «φύλακες» να γίνονται εξαιρετικά σαδιστές, οι δε «κρατούμενοι» να παρουσιάζουν ακραία παθητικότητα και κατάθλιψη.

Το όνομα που επέλεξε ο Ζιμπάρντο βασίστηκε στη χριστιανική θεολογία και στον Εωσφόρο που, από αγαπημένος άγγελος του Θεού, ρίχτηκε στην Κόλαση όταν αμφισβήτησε την εξουσία του. Οπως δηλαδή οι «καλοί» άνθρωποι, όταν εμπλέκονται με την εξουσία, μπορεί να γίνουν «κακοί», εξηγεί. Ισως, λένε κάποιοι, αυτό να ίσχυσε και στην περίπτωση του Λούμπιτς. Η διαστρεβλωμένη αίσθηση της εξουσίας. Που, βέβαια, βλέπουμε και αλλού…