Δύο σκορπιοί στο ίδιο μπουκάλι

Μέτρα που περνάνε τον πήχη του Eurogroup δεν περνάνε στην Αθήνα – από τις Κοινοβουλευτικές Ομάδες της συμπολίτευσης. Και από την άλλη, ένα ανώδυνο για την ελληνική κυβέρνηση πακέτο δεν θα περνούσε από το Βερολίνο – καθώς το κόμμα της Μέρκελ νιώθει την πίεση της γερμανικής κοινής γνώμης και η καγκελάριος έχει εγκλωβιστεί από τον Βόλφγκανγκ Σόιμπλε σε γραμμή αυστηρής τήρησης των κανόνων της ευρωζώνης.  

Ακούγεται σαν ψυχροπολεμικό αδιέξοδο, όπου ευρωζώνη και Ελλάδα μοιάζουν με δύο σκορπιούς εγκλωβισμένους σ’ ένα μπουκάλι. Κανείς δεν μπορεί να επιχειρήσει να εξοντώσει τον άλλον χωρίς να ρισκάρει την επιβίωσή του. Ακούγεται δραματικό. Κι όμως. Φαίνεται ότι με βάση μια τέτοια δραματική ανάλυση κινούνται στο παρασκήνιο οι κεντρικοί πόλοι ευρωπαϊκής ισχύος: η γερμανική καγκελαρία, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αλλά και η Κομισιόν των Βρυξελλών.  

Ελληνικοί εφιάλτες

Μέρκελ και Ντράγκι ανησυχούν πολύ περισσότερο για έναν πιθανό εκτροχιασμό της Ελλάδας απ’ ό,τι αφήνουν δημοσίως να διαφανεί. Οι λόγοι δεν είναι, όπως παλαιότερα, οι άμεσες επιπτώσεις στην οικονομία της ευρωζώνης. Η ανησυχία επικεντρώνεται στις απρόβλεπτες μακροπρόθεσμες επιπτώσεις που θα μπορούσε να έχει για το ευρωπαϊκό εγχείρημα ένα ελληνικό «ατύχημα». Βερολίνο και Φρανκφούρτη συμπίπτουν στην εκτίμηση ότι πρέπει να εξαντληθεί κάθε περιθώριο για να βρεθεί συμβιβασμός με την Ελλάδα πριν η χώρα βρεθεί σε χρηματοδοτικό αδιέξοδο.

Τυχόν ασφυξία στην Αθήνα θα πυροδοτούσε, κατά την ανάλυση αυτή, μη γραμμικές εξελίξεις. Ο φόβος είναι ότι αν, για παράδειγμα, χρειαζόταν να εφαρμοστούν έκτακτοι περιορισμοί στην κίνηση κεφαλαίων, το σύστημα δεν θα ανταποκρινόταν, όπως στην Κύπρο. Παράλληλα, τυχόν εξώθηση της κυβέρνησης σε πρόωρη προσφυγή στις κάλπες μπορεί να οδηγούσε σε ασύμμετρη ενίσχυση των άκρων, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τον προσανατολισμό της χώρας. Μπορεί οι κυβερνητικοί εταίροι του ΣΥΡΙΖΑ να θεωρούνται ακραίοι στο Βερολίνο, αλλά εκτιμάται ότι οι δυνάμεις που μπορεί να απελευθέρωνε η πτώση αυτής της κυβέρνησης θα ήταν πολύ πιο επικίνδυνες.

Ο γεωπολιτικός κίνδυνος φέρεται ότι προβληματίζει πολύ σοβαρά και την καγκελαρία. Σε αυτή τη συγκυρία, με ανοιχτά τα μέτωπα στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, κανείς στην Ευρώπη δεν θα ήθελε μια Ελλάδα εκτός ελέγχου. Είναι ένα επιχείρημα που δυσκολεύονται να λάβουν υπόψη τους οι τεχνοκράτες του γερμανικού υπουργείου Οικονομικών, αλλά απασχολεί σοβαρά την Ανγκελα Μέρκελ, που δεν θα ήθελε να χρεωθεί την πτώση μιας ευρωπαϊκής χώρας. Το περιβόητο εξώφυλλο του «Σπίγκελ», που την εικονίζει ανάμεσα στους Ναζί στην Ακρόπολη, αντανακλά ακριβώς αυτόν τον φόβο: να μη μείνει στην Ιστορία ως η εκπρόσωπος μιας τιμωρητικής υπερδύναμης που δεν κατάφερε να εμποδίσει τον ακρωτηριασμό της ευρωζώνης.

Η εξαφάνιση του Σόιμπλε

Σε αυτό το φόντο φαίνεται να αναζωπυρώνεται η διχογνωμία του 2012 μεταξύ της καγκελαρίου και του Σόιμπλε. Τώρα, όπως και τότε, ο υπουργός Οικονομικών κινείται περισσότερο στη λογική τού να πεταχτεί το σάπιο μήλο από το καλάθι πριν προλάβει να χαλάσει τα υπόλοιπα.

Στον αντίποδα, η Μέρκελ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ως θανάσιμο κίνδυνο ένα Grexit. Γι’ αυτό και δεν είναι τυχαία η αιφνίδια «εξαφάνιση» του υπουργού Οικονομικών τις τελευταίες ημέρες από το προσκήνιο. Η ανάγκη του Βερολίνου για εξομάλυνση των σχέσεων με την Ελλάδα εκδηλώθηκε και στους χαμηλούς τόνους που κράτησε η Μέρκελ υποδεχόμενη τον Τσίπρα. Αντίθετα προς τις προηγούμενες επισκέψεις ελλήνων πρωθυπουργών, η καγκελάριος απέφυγε τις συνήθεις διδακτικές συστάσεις περί τήρησης των δεσμεύσεων που έχει αναλάβει η Ελλάδα. Πέρα από τις εντυπώσεις, και μόνο το γεγονός ότι διέθεσε περίπου πέντε ώρες για τις διαβουλεύσεις με την ελληνική αντιπροσωπεία απηχεί την αγωνία της να «ρυμουλκηθεί» εγκαίρως η κυβέρνηση Τσίπρα στη ρότα ενός συμβιβασμού. Η γερμανική πλευρά λέγεται ότι εξήγησε στον Πρωθυπουργό και στους συμβούλους του με εξαντλητική λεπτομέρεια τι εικόνα έχει σχηματίσει για την ελληνική οικονομία και τι στόχευσης μέτρα καλείται να λάβει αμέσως, προκειμένου να περάσει τον έλεγχο του Eurogroup.

Μονόφθαλμη επιτήρηση

Η εκτίμηση είναι ότι αν η Μέρκελ είχε από την Αθήνα μια λίστα που θα σηματοδοτούσε τη βούληση της κυβέρνησης να μείνει εντός ευρωπαϊκού πλαισίου – σε ζητήματα στοιχειώδη όπως π.χ. οι ιδιωτικοποιήσεις -, θα ήταν έτοιμη να δείξει ελαστικότητα. Να αφήσει δηλαδή να δημιουργηθεί ένα κλίμα που θα επέτρεπε η τελευταία αξιολόγηση να γίνει με το ένα μάτι κλειστό.

Πάντως, ακόμη οι παραμένοντες φιλικά διακείμενοι προς την Ελλάδα εκφράζουν επιφυλάξεις για το αν η κυβέρνηση είναι σε θέση να καταλήξει σε μια λίστα που θα υπερβαίνει τις εσωτερικές – βλέπε και εσωκομματικές – αγκυλώσεις της.

Ο φόβος που εκφράζεται είναι ότι η ενθαρρυντική εμφάνιση Τσίπρα στο Βερολίνο μπορεί να αποδειχθεί ένα ακόμη επεισόδιο στο «κρυφτούλι» που παίζει η Αθήνα με τους δανειστές. Ο Πρωθυπουργός εμφανίζεται στους εταίρους με διάθεση συμβιβασμού, αλλά οχυρώνεται στις παλαιές του θέσεις με το που πατάει το πόδι του στην Αθήνα.

Το ερώτημα είναι σε ποια θέση θα σταματήσει αυτό το εκκρεμές. Το επόμενο ορόσημο είναι η Μεγάλη Πέμπτη, στις 9 Απριλίου, μέχρις ότου, με τα σημερινά δεδομένα, επαρκούν οι χρηματοδοτικές εφεδρείες του Δημοσίου. Μέχρι τότε – όπως το λέει στέλεχος του ΣΥΡΙΖΑ με σπάνια επίγνωση της ευρωπαϊκής πραγματικότητας – «πρέπει να βρούμε συμβιβασμό. Να κρατηθούμε στο τρένο, έστω και πιασμένοι από την πετούγια του τελευταίου βαγονιού».