Ο θαυμαστός κόσμος του Κοσμά Ξενάκη

Χασάπηδες και μοσχοφόροι, κορίτσια γυμνά και σκοτεινές σκηνές με γυναίκες σε ένα δωμάτιο και μια μυστηριώδη μορφή στο δάπεδο, που ίσως είναι νεκρή. Είναι ο κόσμος ενός σπουδαίου της ελληνικής εικαστικής σκηνής, ο πρόωρος χαμός του οποίου από εγκεφαλικό μόλις πέντε ημέρες μετά τα εγκαίνια της τελευταίας του έκθεσης έγινε αιτία να βυθιστεί το έργο του στη λήθη. Και σήμερα, 31 χρόνια από τον θάνατό του και 15 από την αναδρομική έκθεση της δουλειάς του που πραγματοποιήθηκε στην Εθνική Πινακοθήκη, ο ζωγραφικός κόσμος του Κοσμά Ξενάκη – αδελφού του μουσικού Ιάνη και του φιλοσόφου Ιάσονα – ζωντανεύει με μια έκθεση περίπου 300 έργων του πολυσχιδούς καλλιτέχνη από τα 2.500 που εντοπίστηκαν μόνο στο εργαστήριό του.

«Ηταν η στιγμή της ξεκούρασής του. Τον θυμάμαι να ζωγραφίζει και να το απολαμβάνει» λέει ο Δημήτρης, γιος του πολεοδόμου που εργαζόταν στο γραφείο Δοξιάδη, ανάμεσα στα έργα του πατέρα του που έχουν γεμίσει δύο ορόφους του μουσείου Μπενάκη, τοποθετημένα ανά θέμα και κατόπιν χρονολογικά υπό την επιμέλεια του Γιώργου Χατζημιχάλη, γεγονός που επιτρέπει στους επισκέπτες να διαπιστώσουν το πέρασμα του καλλιτέχνη από την παραστατικότητα στην αφαίρεση.

Εκτός από τις ζωγραφικές συνθέσεις του Κοσμά Ξενάκη, έχουμε την ευκαιρία να δούμε ορισμένα από τα γλυπτά του – κάποια μάλιστα κινηματογραφημένα και από τον ίδιο ώστε να παρουσιάζονται και υπό διαφορετική οπτική γωνία – έργα «ακατάλληλα διά ανηλίκους», κάτω από ένα λευκό πανί, φωτογραφίες – ντοκουμέντα από το Πολύτεχνο που παρουσίασε στο Ρεξ το 1971 – μια πρωτοποριακή παράσταση στην οποία συνδύασε τη ζωγραφική με τη γλυπτική, τον χορό και το θέατρο – αλλά και έργα φτιαγμένα από εργαλεία, τα οποία συνέλεγε με πάθος κατά τη διάρκεια των ταξιδιών του. Οσοι έχουν περισσότερο χρόνο στη διάθεσή τους δε, στον δεύτερο – γεμάτο με πολύ πιο έντονα χρώματα – όροφο μπορούν να γνωρίσουν περισσότερα για τον Κοσμά Ξενάκη παρακολουθώντας τις τηλεοπτικές του συνεντεύξεις καθισμένοι στις ξύλινες καρέκλες που ο ίδιος είχε σχεδιάσει.