Το «σχέδιο Β» του 2012 με πρότυπο την Κύπρο…

Ενα σενάριο Κύπρου, χωρίς το κούρεμα, είχε έτοιμο στα συρτάρια του τον Ιούνιο του 2012 ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος. Οι καταθέσεις θα έμεναν άθικτες, αλλά θα επιβαλλόταν μια δέσμη ασφυκτικών περιορισμών στην κίνηση κεφαλαίων. Η Φρανκφούρτη είχε προειδοποιήσει ότι θα τραβούσε την πρίζα του ELA αν η φυγή καταθέσεων συνεχιζόταν με τον ίδιο φρενήρη ρυθμό και μετά τις κάλπες της 17ης Ιουνίου. Τι προέβλεπε και πώς καταρτίστηκε εκείνο το σχέδιο, που δεν υπογράφηκε ποτέ αλλά αποτύπωσε την πιο οριακή στιγμή της ελληνικής κρίσης;

Το σχέδιο είχε παραδοθεί προς υπογραφήν στον Γιώργο Προβόπουλο από το μεσημέρι του Σαββάτου 16 Ιουνίου. Σύμφωνα με τους τεχνοκράτες που συμμετείχαν στη σύνταξή του, σε όλα τα σημεία του, πλην του κουρέματος των καταθέσεων, θύμιζε τους περιορισμούς που επιβλήθηκαν εννέα μήνες μετά στη Μεγαλόνησο. Συγκεκριμένα, θα επιβαλλόταν ημερήσιο όριο αναλήψεων 200 ευρώ ανά καταθέτη. Σύμφωνα με την επικρατέστερη λύση, οι συναλλαγές θα πραγματοποιούνταν μόνο μέσω των αυτόματων μηχανημάτων ανάληψης. Τα καταστήματα των τραπεζών θα λειτουργούσαν αλλά, πιθανώς, με τα ρολά κατεβασμένα. Τα μέτρα θα ίσχυαν για δέκα ημέρες -τόσο υπολογιζόταν ότι θα άντεχε η οικονομία σε κατάσταση τραπεζικού «παγετού».

Πλαφόν θα έμπαινε και στα εμβάσματα στο εξωτερικό. Θα απαγορευόταν να στείλει κανείς χρήματα στο εξωτερικό, πάνω από ένα όριο που συζητιόταν να είναι στις 3.000 ευρώ. Από την απαγόρευση θα προβλέπονταν εξαιρέσεις, για λόγους υγείας ή για την εξυπηρέτηση αναγκών φοιτητών που σπουδάζουν στο εξωτερικό. Για την έγκριση των εξαιρέσεων θα στηνόταν στην Τράπεζα της Ελλάδος ειδικός μηχανισμός. Αυτός ο μηχανισμός θα εξέταζε και αιτήματα εμβασμάτων πάνω από το πλαφόν από τις επιχειρήσεις, με στόχο να μπορούν να κάνουν εισαγωγές πρώτων υλών και προϊόντων και να μη νεκρώσουν τελείως οι εισαγωγές.

Η απόφαση έμεινε τελικώς ανυπόγραφη. Ο κεντρικός τραπεζίτης δεν χρειάστηκε να πατήσει το κόκκινο κουμπί, καθώς η αιμορραγία σταμάτησε σταδιακά μετά τις εκλογές.

Οι συμμετέχοντες στις μυστικές συσκέψεις εκείνης της περιόδου περιγράφουν μια πυρετική προετοιμασία απέναντι σε έναν κίνδυνο που δεν ήταν βέβαιο ότι μπορούσε να ελεγχθεί. «Οσο το συζητούσαμε τόσο ανακαλύπταμε νέα προβλήματα. Τι θα κάναμε, ας πούμε, με τους τουρίστες που βρίσκονταν εδώ; Ηταν Ιούνιος, αρχές της τουριστικής περιόδου. Θα τους μαζεύαμε να τους κοιμίσουμε στην Ομόνοια; Η λύση που είχε τότε προταθεί ήταν να επιτρεπόταν γι’ αυτούς υψηλότερο όριο ημερήσιων εκταμιεύσεων» θυμάται πρόσωπο που συμμετείχε στις συσκέψεις.

Η τελευταία σύσκεψη. Το πρωί του Σαββάτου 16 Ιουνίου ο Γιώργος Προβόπουλος ενημερώνει τα στελέχη της ΤτΕ και παράγοντες που έχουν κληθεί από το υπουργείο Οικονομικών, όπου υπηρεσιακός υπουργός ήταν τότε ο Γιώργος Ζανιάς. Ο διοικητής τούς λέει ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα δεν μπορεί να συνεχίσει να παρέχει ρευστότητα, «δεν μπορεί να κρατάει άλλο τον πυροσβεστήρα» αν δεν κόπαζε μετά τις κάλπες ο πανικός των καταθετών.

«Ετρεμε το φυλλοκάρδι μας. Ακριβώς όμως επειδή έτρεμε το φυλλοκάρδι μας έπρεπε να εξασφαλίσουμε για όσο μπορούσαμε να μη λείψει ρευστό, αλλά ταυτόχρονα να προετοιμάσουμε και το plan B» θυμάται κορυφαίο στέλεχος της ΤτΕ. «Πρωί, μεσημέρι, βράδυ, κάναμε συσκέψεις σε κλειστό κύκλο, τέσσερα-πέντε πρόσωπα. Και δεν διέρρευσε τίποτα. Προς τα έξω πουλάγαμε ψυχραιμία» λέει και εξηγεί ότι ακόμη και μια καθησυχαστική δήλωση σε εκείνη τη φάση μπορεί να έφερνε τα αντίθετα αποτελέσματα.

Μετά τη σύσκεψη υπό τον Προβόπουλο μια ομάδα τεσσάρων τεχνοκρατών αποσύρθηκε προκειμένου να συντάξει το κείμενο δύο πράξεων του διοικητή της ΤτΕ για την επιβολή καθεστώτος εκτάκτου ανάγκης στο τραπεζικό σύστημα. «Επρεπε να φτιάξουμε ένα σενάριο για τις πρώτες δέκα και μετά για τις επόμενες δεκαπέντε ημέρες. Κούρεμα καταθέσεων δεν είχε συζητηθεί. Μόνο περιορισμοί στην κίνηση κεφαλαίων».

Το κλίμα βάραινε όσο προχωρούσε η τεχνική επεξεργασία του σχεδίου. Εκφράζονταν φόβοι ότι η κατάσταση θα μπορούσε να οδηγηθεί εκτός ελέγχου. Ενας από τους συμμετέχοντες εισηγήθηκε να ενημερωθούν και οι υπόλοιπες Αρχές εκτός από τις τράπεζες, προκειμένου να αντιμετωπιστούν τυχόν κίνδυνοι για τη δημόσια τάξη.

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΕΚΑ ΗΜΕΡΩΝ. Τελικώς, στη λεπτομέρειά του ολοκληρώθηκε μόνο το βασικό σενάριο των δέκα ημερών. «Τα μέτρα που είχαμε βάλει στο χαρτί ήταν ασύμβατα όχι μόνο με τη συμμετοχή στην ευρωζώνη, αλλά με τη συμμετοχή στην ΕΕ. Η ελευθερία κίνησης κεφαλαίων ήταν βασική αρχή της Ενωσης, πριν από το κοινό νόμισμα. Δεν θα μπορούσαμε να κρατήσουμε τη χώρα σε αυτό το ειδικό καθεστώς για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα» διηγείται στέλεχος της ΤτΕ.

Από το κείμενο εκείνο κανείς δεν πήρε αντίγραφο. Για λόγους εμπιστευτικότητας έμεινε μόνο το πρωτότυπο στις νομικές υπηρεσίες της Τραπέζης της Ελλάδος. «Ολοι ελπίζαμε ότι δεν θα χρειαστεί να εφαρμοστεί, κυρίως επειδή δεν ξέραμε αν και πώς θα μπορούσε τελικώς να εφαρμοστεί. Εκ των υστέρων, από το παράδειγμα της Κύπρου, φαίνεται ότι δεν ήταν τόσο δραματικό όσο φανταζόμασταν».