Οι πρόσφυγες πρώτης γενιάς

Κτίρια με στοιχεία αρτ ντεκό ή αρ νουβό, με μακεδονίτικες πινελιές, συνέθεταν τα οικιστικά σύνολα στον Πόντο. «Το πατρικό τού πατέρα μου στην Τραπεζούντα έγινε δημαρχείο από τους Τούρκους και θα το μετατρέψουν μουσείο» λέει ο Νίκος Αυγερινός. Και έχει να θυμάται ότι ένα ολόκληρο χωριό, η Βαρενού, έφθασε το 1922 στην Ξηρόβρυση Κιλκίς και ρίζωσε στην Ποντοκώμη. Από το χωριό Μουζαράτ, η μητέρα του Βασίλη Καραογλανίδη μαζί εκατοντάδες ξεριζωμένους συντοπίτες της από την περιφέρεια Κιολέ του Πόντου πήγαν να ξαναφτιάξουν τις ζωές τους στο Ορφάνι Καβάλας. «Εξαιτίας ελονοσίας μεταφέρθηκαν στην Καλαμαριά. Δεν στέριωσαν ούτε εκεί. Ως ορεσίβιοι που ήταν ρίζωσαν στο τότε τουρκικό Ορτομούτ, τη σημερινή Ποντοκώμη» διηγείται. Οι ελάχιστοι υπερήλικοι πρόσφυγες πρώτης γενιάς που έχουν βιώσει στο πετσί τους τον ξεριζωμό είναι πιθανόν να ξαναζήσουν έναν ακόμη εκτοπισμό. «Αυτοί οι άνθρωποι ίσως να μην προλάβουν να μπουν στα νέα σπίτια» σημειώνει ο Μάκης Μιχαηλίδης, συνταξιούχος της ΔΕΗ, από την Ποντοκώμη. Οι κάτοικοι είναι σκεπτικοί στη μετεγκατάστασή τους. Εχουν δει, λένε, άλλα χωριά «να τα καταπίνει η μπουλντόζα αλλά να μη δημιουργούνται κάπου αλλού». Γειτονικά χωριά όπως ο Κόμανος και η Μαυροπηγή είναι πλέον κουκίδες στον χάρτη της Google για να θυμίζουν ότι κάποτε εκεί υπήρχε ζωή. Δεν είναι εξάλλου βέβαιο ότι οι αποζημιώσεις θα είναι ισοδύναμες της χαμένης περιουσίας και ικανές για να καλύψουν το κόστος ανέγερσης νέας κατοικίας.