Οι στοές της Αθήνας: Μια πόλη μέσα στην πρωτεύουσα

Αλλοι στην ηλικία της κάνουν τα πάντα για να φύγουν στο εξωτερικό αναζητώντας ένα «καλύτερο αύριο». Εκείνη επέλεξε να κινηθεί στην αντίθετη πορεία και φαίνεται να το βρήκε, παραδόξως, στην Αθήνα της ανθρωπιστικής κρίσης και της βαθιάς οικονομικής ύφεσης. Στο ταξίδι της επιστροφής από το Αμστερνταμ η γραφίστρια Νατάσσα Παππά είχε στις αποσκευές της περίσσευμα αισιοδοξίας. «Επέστρεψα με μεγάλες ελπίδες το 2012» λέει. Την ώρα που μου μιλά φυλλομετρώ την εμπνευσμένη δουλειά της που εμπεριέχει το στοιχείο της αισιοδοξίας. Οπως αυτή που υπάρχει στην αρχή και στο τέλος της περιπέτειας. Πρόκειται για τον πρώτο οδηγό τσέπης που χαρτογραφεί τις στοές της Αθήνας και τιτλοφορείται «Εντός στοάς».

ΤΟ ΠΟΛΥΣΥΝΘΕΤΟ ΔΙΚΤΥΟ. Σύμφωνα με τα στοιχεία, η Αθήνα εκτιμάται ότι έχει περίπου 160 στοές, ένα ασύνδετο, πολυεπίπεδο και πολυσύνθετο δίκτυο από διαμπερείς χώρους, από συχνά υποτιμημένες έως και ανεξερεύνητες διαδρομές στο εσωτερικό κτιρίων, στις βάσεις οικοδομικών τετραγώνων με εισόδους – εξόδους, μερικές φορές με παραπάνω από δύο. Μέσα σ’ αυτόν τον λαβύρινθο η Νατάσσα Παππά κινήθηκε εστιασμένα. Ανίχνευσε, εξερεύνησε τις στοές που βρίσκονται στο εμπορικό τρίγωνο της πόλης και ευτύχησε να κάνει το χόμπι της δουλειά.

Ωραία ήταν στο Αμστερνταμ, λέει, αλλά η clean cut ρυμοτομία της ολλανδικής πόλης επηρεάζει τη σκέψη. «Η χαοτική Αθήνα από την άλλη έχει μεγάλο πλούτο στοιχείων που την κάνουν πιο ενδιαφέρουσα σε σχέση με το Αμστερνταμ». Ωστόσο εκεί απέκτησε τα εφόδια της μεθοδολογίας της (μεταπτυχιακό για τη Γραφιστική και τον Δημόσιο Χώρο) με τα οποία προχώρησε στην χαρτογράφηση των στοών του εμπορικού τριγώνου. «Ολα άρχισαν», διηγείται, «βγαίνοντας στους δρόμους της Αθήνας για να φωτογραφίσω τις εισόδους στοών. Ομως κέντρισαν το ενδιαφέρον μου και οι ταμπέλες τους. Εκείνες είναι το κλειδί σε αυτές τις διαδρομές. Θεωρώ πως αποτελούν ιστορικά στοιχεία της πόλης υπό εξαφάνιση, οι οποίες μάλιστα αποτελούν σουρεάλ λεπτομέρειες που συχνά περνούν απαρατήρητες».

ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΑ MALLS. Η Παππά περιπλανήθηκε στο ασύνδετο δίκτυο των στοών για δύο χρόνια. Σε αθέατα μέχρι πρότινος σημεία, σε μυστικά περάσματα, με ενδιάμεσους χώρους που «διακτινίζουν» τον περαστικό σε άλλους κόσμους, στοές σκοτεινές ή κακοφωτισμένες. Κάποιες με ζωή αλλά με εμφανή τα σημάδια παρακμής, άλλες εγκαταλειμμένες ή ανακαινισμένες όπως η Στοά των Εμπόρων. «Οι στοές ξεκίνησαν κυρίως για εμπορικούς λόγους. Κατά μία έννοια ήταν οι προάγγελοι των σημερινών malls, των εμπορικών κέντρων. Αλλά με μία διαφορά: στις στοές συσπειρώθηκαν συντεχνίες επαγγελματιών. Και ο κόσμος ήξερε πού θα βρει τι» λέει. «Για παράδειγμα, στη Στοά Ανατολής, στο τέταρτο υπόγειό της είναι συγκεντρωμένα πολλά τυπογραφεία. Στη Στοά Καΐρη είναι μαζεμένα καταστήματα με είδη συσκευασίας. Από κουτιά, κορδέλες, ρολά περιτυλίγματος για κάθε χρήση».

Καθεμία στοά με τη δική της ιστορία να σχηματίζεται από τις αφηγήσεις καταστηματαρχών μέσα από τις οποίες διαμορφώνονται – χαμένες – εικόνες από την Αθήνα άλλων εποχών. Για παράδειγμα, η γραφίστρια «ξεσκόνισε» την ιστορία της Στοάς Μουτσόπουλων που τώρα είναι κλειστή. Είχε, λέει, εισόδους από τις οδούς Θησέως και Περικλέους. «Στο εσωτερικό της ο παρατηρητής μπορεί να διακρίνει στο βάθος μια περίτεχνη μαρμάρινη σκάλα. Εκεί κάποτε υπήρχαν ζαχαροπλαστεία περιωπής, όπως μου διηγήθηκαν. Τώρα όμως η στοά ρημάζει».

Ο ΟΔΗΓΟΣ. Η Παππά σχεδόν σε καθημερινή βάση έφευγε από το σπίτι της στην περιοχή της Ακρόπολης και χανόταν στους μικρούς εμπορικούς λαβυρίνθους. Εκανε μεγάλη έρευνα, φωτογράφιζε, κρατούσε σημειώσεις, μιλούσε με ιδιοκτήτες επαγγελματικών χώρων που στεγάζονται στις στοές αυτές. Επειτα με «δεξί χέρι» τον υπολογιστή σχεδίασε τον οδηγό «Εντός στοάς», ένα εύχρηστο ευρετήριο χάρη στο οποίο ο χρήστης θα ανακαλύψει μια φαινομενικά ανεξάρτητη πόλη μέσα στην πόλη.

Ο καλαίσθητος δίγλωσσος (στα ελληνικά και αγγλικά) οδηγός της, με σχέδια κατόψεων και σημάνσεις (εισόδου – εξόδου), ανοίγει μπροστά στα μάτια των επίδοξων περιπατητών συνολικά 40 διαμπερείς στοές της Αθήνας. Κάθε σελίδα περιλαμβάνει το σχήμα μιας στοάς καθώς και τους δρόμους στους οποίους καταλήγει. Δίπλα υπάρχει άπλετος λευκός χώρος για σημειώσεις, ενώ τα μπροστινά φύλλα αποτελούνται από καρτ ποστάλ με κάδρα από τις χαρτογραφημένες στοές. Είναι η δική της αφήγηση δοσμένη με ελλειπτικό τρόπο. Η νεαρή εικαστική σχεδιάστρια δίνει απλώς την πληροφορία «για να τη χρησιμοποιήσει ο άλλος όπως θέλει. Τον εντάσσει σε έναν χώρο και τον βοηθά να δημιουργήσει τη δική του ιστορία» εξηγεί. Και κάπως έτσι οι άλλοτε ακμάζουσες στοές – κάποτε θεωρούνταν πολυτέλεια να έχει κάποιος μαγαζί εντός στοάς – δίνουν αφορμή για εξερεύνηση και έρχονται στο προσκήνιο του αστικού τοπίου.

Στην έρευνα για το ευρετήριο «Εντός στοάς» η γκράφικ ντιζάινερ αρκετές φορές βρέθηκε προ εκπλήξεων, αντικρίζοντας άγνωστες πτυχές των στοών. Μοιράζεται κάποιες μαζί μας, αφήνοντας τις περισσότερες στη γοητεία της ανακάλυψης από τους ενδιαφερομένους: 

Ο ουρανός είναι το όριο
Η Στοά Πειραιώς είναι μία από τις ιδιαίτερες μαζί με εκείνη του Ειρηνοδικείου, καθώς τα κτίρια γύρω της σχηματίζουν εξάγωνο και ορθογώνιο παραλληλόγραμμο. Εχει την είσοδό της στην αρχή της Πειραιώς, στην Ομόνοια, και βγάζει στη Λυκούργου. Μπορείτε να βρείτε καταστήματα με πάμφθηνα γυαλιά ηλίου, καπέλα και ένα μικρό ουζερί

Καφέ 2 Χ 2 
Στη Στοά Ρόμβης – Κολοκοτρώνη υπάρχει καφενείο – τρύπα με ένα τραπέζι χωρίς να φαίνεται κανένας ιδιοκτήτης

Γκραφίτι με την Αλίκη
Στη Στοά Πανταζοπούλου ή αλλιώς «στοά Χόλιγουντ», στην Κάνιγγος, ο Αλεξ Μαρτίνος έχει φιλοτεχνήσει τοιχογραφίες με τους αστέρες του ελληνικού κινηματογράφου (αλλά και διεθνείς σταρ, όπως ο Τζάγκερ) για να θυμίζει τα περασμένα μεγαλεία της στοάς. Εκεί, φιλοξενούνταν οι ελληνικές εταιρείες κινηματογραφικής παραγωγής και σύχναζαν ηθοποιοί, τεχνικοί και άλλοι παράγοντες

Η πόρτα – φάντασμα 
Στον αριθμό 10 της οδού Κτενά υπάρχει μια αλουμινένια πόρτα. Προσοχή. Δεν είναι είσοδος σπιτιού. Οδηγεί στην ομώνυμη στοά με εμπορικά, ένα καφέ και ένα κυλικείο και καταλήγει στο 36 της οδού Ερμού.  Αν και έχει κατατοπιστική ταμπέλα, ενδέχεται να την καλύπτει διαφημιστικό μπάνερ

Τα απομεινάρια μιας μέρας στην αρχαία Αθήνα  
Τμήμα των αρχαίων τειχών της Αθήνας όπως διασώζεται στη Στοά Δραγατσανίου

Η πρώτη «ευρωπαϊκή»
Στη Στοά Πύρρου επί της οδού Ερμού 56 είχε οικοδομηθεί τα πρώτα χρόνια του Οθωνα η οικία Λουκά Πύρρου, στη θέση της οποίας ανεγέρθηκε το 1885 το σημερινό τριώροφο νεοκλασικό μέγαρο, κατά το πρότυπο του διπλανού Μεγάρου Μελά (Ερμού 54). Ηταν από τις πρώτες εμπορικές στοές των Αθηνών, στο πρότυπο των ευρωπαϊκών galleries