[Διαστάσεις] Το λυκόφως των σοσιαλιστών

Στην Ελλάδα αποτελούν ένα είδος που κινδυνεύει να εκλείψει. Στη Γαλλία κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για το ορατό ενδεχόμενο να κερδίσει τις επόμενες προεδρικές εκλογές η αρχηγός της Ακροδεξιάς. Στην Ισπανία, νιώθουν την ανάσα δύο νέων κινημάτων που δεν δηλώνουν ούτε δεξιά ούτε αριστερά, του Podemos και των Πολιτών. Οι σοσιαλιστές είναι οι μεγάλοι χαμένοι της κρίσης. Ακόμη κι όταν κυβερνούν, είναι ανίκανοι να ξεχωρίσουν από τους ιδεολογικούς τους αντιπάλους. Γιατί;

Ο Μποαβεντούρα ντε Σούσα Σάντος, ένας πορτογάλος κοινωνιολόγος που παρακολουθεί εδώ και πολλές δεκαετίες τα κοινωνικά κινήματα, έχει μια ενδιαφέρουσα θεωρία. Αν το νεοφιλελεύθερο μοντέλο επιβλήθηκε στην Αμερική μέσω των αγορών, λέει σε συνέντευξή του στην Ελ Παΐς, στην Ευρώπη μπήκε από την πόρτα της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Τα σοσιαλιστικά κόμματα αναγκάστηκαν να προσαρμοστούν ακολουθώντας τη συνταγή του Τόνι Μπλερ: έναν καπιταλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο. Επρόκειτο για μια «δημοκρατία χαμηλής έντασης», όπου οι ανισότητες ήταν μεγάλες και η κοινωνική προστασία δεν θεωρούνταν πια κατάκτηση, αλλά βάρος. Ενώ όμως οι προηγούμενοι σοσιαλδημοκράτες ηγέτες (ο Βίλι Μπραντ, ο Φελίπε Γκονθάλεθ, ο Μάριο Σοάρες) είχαν φαντασία επειδή ήξεραν ότι πολλές αποφάσεις εξαρτιόνταν από εκείνους, οι διάδοχοί τους ήταν τεμπέληδες: όλα έρχονταν από πάνω, από την ΕΕ ή από τις αγορές.

Κι ύστερα ήρθε η κρίση. Κόμματα όπως ο ΣΥΡΙΖΑ ή το Podemos επιδιώκουν τώρα μια δημοκρατική ανοικοδόμηση «υψηλής έντασης», επισημαίνει ο 75χρονος καθηγητής. Κι αυτό είναι καλό για την Ευρώπη και για τη δημοκρατία. Δεν πρόκειται να επιστρέψουν στις σοσιαλδημοκρατικές συνταγές της δεκαετίας του ’70. Θα δώσουν δυνατότητα έκφρασης στις μάζες, τις οποίες η σοσιαλδημοκρατία είχε υποτιμήσει. Θα αναγκάσουν τον καπιταλισμό να αλλάξει, να γίνει πιο ευέλικτος, να εφοδιαστεί με μεγαλύτερη οικονομική φαντασία. Αλλά δεν θα τον νικήσουν. Η σοσιαλιστική επανάσταση δεν θα έρθει. Στην πραγματικότητα, αυτό το θέμα δεν τέθηκε ποτέ.

Ισως ο πορτογάλος κοινωνιολόγος να είναι υπερβολικά αισιόδοξος. Ισως να είναι υπερβολικά αριστερός. Δείχνει όμως έναν δρόμο για την ανανέωση της Ευρώπης. Και τη σωτηρία της ψυχής της.