Τα εξωτερικά ως χαρτί της διαπραγμάτευσης

Το χρέος της Ελλάδας δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως εργαλείο για την αποσταθεροποίηση της χώρας και για το «κόντυμά» της στο διεθνές σύστημα. Το διαμήνυσε από το πρώτο κιόλας λεπτό που ανέλαβε καθήκοντα υπουργού Εξωτερικών ο Νίκος Κοτζιάς μαζί με την προειδοποίηση ότι η ελληνική στάση στα μεγάλα μέτωπα εξωτερικής πολιτικής που αφορούν την ΕΕ δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη όταν θίγονται τα ελληνικά συμφέροντα. Η «αντάρτικη» αυτή συμπεριφορά χτύπησε καμπανάκι στους Ευρωπαίους που είδαν τις ελληνικές θέσεις κατά των νέων κυρώσεων έναντι της Ρωσίας ως διάσπαση της κοινής ευρωπαϊκής γραμμής. Μπορεί, βέβαια, να ήταν ακριβώς αυτό που ήθελε η κυβέρνηση: να χρησιμοποιήσει την εξωτερική πολιτική ως διαπραγματευτικό χαρτί.

Ξαφνικά όλα τα δυτικά μάτια στράφηκαν στην Αθήνα. Σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, και όχι μόνο, σήμανε συναγερμός και ανησυχία για το «πού το πάει» η νέα κυβέρνηση. Παρά τις εντυπώσεις ότι η Ελλάδα απομακρύνεται από τη Δύση που προκάλεσαν οι πρώτες εξαγγελίες για τα εξωτερικά, μάλλον τελικά ωφέλησαν την κυβέρνηση στη διαπραγμάτευση, αφού η κινδυνολογία του διεθνούς Τύπου ότι η Ελλάδα πέφτει στην αγκαλιά της Ρωσίας χτύπησαν ευαίσθητα σημεία.

Η ΥΠΕΝΘΥΜΙΣΗ. Από την πλευρά της Αθήνας, ήταν μια υπενθύμιση για τον γεωπολιτικό ακρωτηριασμό που θα σήμαινε για την Ευρώπη μια έξοδος της Ελλάδας από την ευρωζώνη, την ώρα που ήδη η ευρωπαϊκή ήπειρος χάνει την Ουκρανία. Η αλήθεια είναι ότι και μόνο η νύξη της Μόσχας ότι εφόσον υπάρξει αίτημα της Αθήνας για οικονομική βοήθεια η ρωσική κυβέρνηση θα το εξετάσει, προκάλεσε ρίγη σε πολλούς Ευρωπαίους και πολύ περισσότερο στους νατοϊκούς συμμάχους της Ελλάδας που δύσκολα θα επέτρεπαν την αποσταθεροποίηση της χώρας, την ώρα που υπάρχει το ανοικτό μέτωπο της ISIS στη Μέση Ανατολή.

Σε κάθε περίπτωση, το μήνυμα που εστάλη προς πάσα κατεύθυνση ήταν ότι η Ελλάδα και η εξωτερική πολιτική της δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη. Πέρασε σχεδόν απαρατήρητο, αλλά πριν από λίγες ημέρες ο Αλέξης Τσίπρας συναντήθηκε με τον πρεσβευτή του Ιράν στην Αθήνα. Ο έλληνας Πρωθυπουργός τάχθηκε μάλιστα υπέρ της συνέχισης των συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Αν η συγκυρία ήταν διαφορετική, η συνάντηση και μόνο θα είχε σημάνει συναγερμό για τους Ισραηλινούς. Αλλά τα μηνύματα ότι η κυβέρνηση σκοπεύει να συνεχίσει την ελληνοϊσραηλινή συνεργασία, ειδικά στον στρατιωτικό τομέα, έχουν σταλεί αρμοδίως. Την ίδια ώρα, σύμφωνα με πληροφορίες, η κυβέρνηση έχει διαμηνύσει ότι προτίθεται να προχωρήσει στην αναγνώριση παλαιστινιακού κράτους από τη Βουλή σε μια προσπάθεια να εξισορροπήσει τη συμμαχία με το Ισραήλ.

ΠΟΛΟΣ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑΣ. Μπορεί, λοιπόν, προγραμματικές δηλώσεις για την εξωτερική πολιτική στη Βουλή να μην έγιναν, αφού ο Νίκος Κοτζιάς την περασμένη Κυριακή βρισκόταν στις Βρυξέλλες. Αλλά τα μηνύματα εστάλησαν. Ο Αλέξης Τσίπρας έδωσε από το βήμα της Βουλής το γενικό πλαίσιο για την πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική που θέλει να ασκήσει η κυβέρνηση, υπογράμμισε τον ρόλο της Ελλάδας ως πόλου σταθερότητας στο τρίγωνο αστάθειας που αρχίζει από την Ουκρανία και καταλήγει στη Μέση Ανατολή και στην Ανατολική Μεσόγειο και διαμήνυσε ότι η κυβέρνηση έχει χρέος να διεκδικήσει το κατοχικό δάνειο και τις γερμανικές αποζημιώσεις.

Την επομένη κιόλας ο έλληνας υπουργός Εξωτερικών βρισκόταν στο Βερολίνο και λίγες ώρες αργότερα έθετε on camera το θέμα των γερμανικών αποζημιώσεων στον γερμανό ομόλογό του Φρανκ Βάλτερ Σταϊνμάγερ, ενώ το ίδιο βράδυ πετούσε για τη Μόσχα για να συναντήσει τον Σεργκέι Λαβρόφ. Διπλωματικό ανφέρ; «Δεν θα μπορούσε ο υπουργός μία ημέρα μετά απ’ όσα είπε ο Πρωθυπουργός στη Βουλή να μη θέσει το θέμα στο Βερολίνο» έλεγαν διπλωματικές πηγές, υπογραμμίζοντας ότι η συνάντηση με τον Σταϊνμάγερ ήταν ιδιαίτερα θερμή. Την ίδια ώρα, κυβερνητικές πηγές άφηναν να εννοηθεί ότι «όταν βρίσκεσαι σε διαπραγμάτευση, βάζεις όλα τα χαρτιά σου στο τραπέζι».

Τα δύο πρώτα ταξίδια του Ν. Κοτζιά στο Βερολίνο και στη Μόσχα μόνο τυχαία δεν ήταν. Την ερχόμενη εβδομάδα θα ακολουθήσουν επισκέψεις στο Παρίσι και στο Κίεβο, ενώ ερωτηματικό παραμένει τι σκοπεύει να κάνει η κυβέρνηση στο μέτωπο των ελληνοτουρκικών που δεν αποτελεί αυτή τη στιγμή προτεραιότητα καθώς δεν συνδέεται με τη διαπραγμάτευση για το νέο πρόγραμμα. Αν και πληροφορίες αναφέρουν ότι είναι μάλλον απίθανο ο Νίκος Κοτζιάς να επιλέξει τον δρόμο της διακοπής των διερευνητικών επαφών για το Αιγαίο – δεν σταμάτησαν ούτε επί Αντώνη Σαμαρά, παρότι ο πρώην πρωθυπουργός ήταν αντίθετος – καθώς ο ΣΥΡΙΖΑ έχει επανειλημμένως ταχθεί υπέρ του ελληνοτουρκικού διαλόγου, η στρατηγική στα ελληνοτουρκικά παραμένει ένα μεγάλο ερωτηματικό. Και αυτό διότι ο Πάνος Καμμένος είναι της σκληρής γραμμής απέναντι στην Τουρκία, γεγονός που δεν αποκλείεται να δημιουργήσει τριβές. Για την ώρα πάντως και η Αγκυρα φαίνεται να τηρεί στάση αναμονής.

Η ισορροπία και ο ρόλος της γέφυρας
Ο Ν. Κοτζιάς, υπέρμαχος μιας πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής που θα «παίζει» και με τις αναδυόμενες δυνάμεις, πιστεύει ότι χρειάζεται μια πιο ισορροπημένη σχέση ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ενωση και στη Ρωσία και ότι η αρχιτεκτονική της ευρωπαϊκής ασφάλειας δεν μπορεί παρά να περιλαμβάνει και τη Μόσχα. Εκτιμά ακόμα ότι η ΕΕ χρειάζεται χώρες που μπορούν να παίξουν τον ρόλο γέφυρας στη σταδιακή επαναπροσέγγιση της ΕΕ με τη Ρωσία.