Ελαφρύνσεις στα χαμηλά εισοδήματα και βάρη στα ψηλά

Στα εισοδήματα του 2015 θα εφαρμοστεί το αφορολόγητο των 12.000 ευρώ, έως τον Ιούνιο θα κουρευτούν οι αντικειμενικές αξίες των ακινήτων, ο ΕΝΦΙΑ διανύει τον τελευταίο μήνα ζωής του, οι απολυμένες καθαρίστριες του υπουργείου Οικονομικών επαναπροσλαμβάνονται άμεσα και αποζημιώνονται 15.000 μικροομολογιούχοι οι οποίοι υπέστησαν μεγάλες απώλειες με το PSI.

Αυτές είναι μόνο μερικές από τις εξαγγελίες της αναπληρώτριας υπουργού Οικονομικών Νάντιας Βαλαβάνη στο πλαίσιο της τοποθέτησής της επί των προγραμματικών θέσεων της κυβέρνησης, όπου δόθηκε το σήμα ότι προωθούνται ελαφρύνσεις για τους μικρούς και επιβαρύνσεις στα υψηλά εισοδήματα και στους φοροφυγάδες.

Από την ομιλία Βαλαβάνη όμως αποκαλύφθηκε ανάγλυφα και η ανησυχία της για τα δημόσια έσοδα. Αναφερόμενη στο «πατριωτικό καθήκον» όλων να πληρώνουν τους φόρους τους «για να υπάρξουν τα αναγκαία για μισθούς, συντάξεις, Παιδεία», η υπουργός κάλεσε τους φορολογούμενους:

n Να πληρώσουν όλοι την τελευταία δόση του ΕΝΦΙΑ του 2014, αυτήν του Φεβρουαρίου, και μαζί επίσης την προτελευταία δόση του ΕΝΦΙΑ, αυτήν του Ιανουαρίου, όσοι δεν το έχουν κάνει.

n Να πληρώσουν άμεσα μαζί με τον ΦΠΑ Φεβρουαρίου και τον ΦΠΑ Ιανουαρίου όσοι δεν το έχουν κάνει (μετά την παράταση της προθεσμίας υποβολής δηλώσεων ΦΠΑ έως τις 27 Φεβρουαρίου).

n Να ενταχθούν άμεσα, αυτή την εβδομάδα, μέσα στις επόμενες ημέρες, στη ρύθμιση των 100 δόσεων για χρέη προς το Δημόσιο όλοι όσοι μπορούν να το κάνουν και δεν το έχουν κάνει.

Στο υπουργείο Οικονομικών παρακολουθούν με ανησυχία την πορεία των δημοσίων εσόδων αλλά και το απότομο φρενάρισμα στις αιτήσεις ρύθμισης ληξιπρόθεσμων οφειλών, μετά την προκήρυξη εκλογών και τις προσδοκίες που δημιουργήθηκαν – στη βάση εξαγγελιών – για την καθιέρωση νέας ρύθμισης.

Νέα ρύθμιση δεν θα υπάρξει. Θα υπάρξει όμως λίφτινγκ στην ισχύουσα σε μια προσπάθεια «να μπουν όλοι οι φορολογούμενοι σε σύστημα ρύθμισης».

Τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή του το υπουργείο Οικονομικών δείχνουν ότι στη ρύθμιση των 100 δόσεων έχουν ενταχθεί μόλις 168.000 φορολογούμενοι (198.000 φορολογούμενοι συνολικά σε όλες τις ρυθμίσεις που τρέχουν) ενώ το συνολικό χρέος που έχει ρυθμιστεί προσεγγίζει τα 2 δισ. ευρώ όταν τα συνολικά ληξιπρόθεσμα αγγίζουν πλέον τα 75 δισ. ευρώ.

ΕΝΦΙΑ
Τη θέση του παίρνει ο ΦΜΑΠ
Ο Ενιαίος Φόρος Ιδιοκτησίας Ακινήτων καταργείται από φέτος, με προβλεπόμενη απώλεια εσόδων της τάξεως των 2 δισ. ευρώ, ενώ εντός του πρώτου εξαμήνου σχεδιάζεται και μείωση των αντικειμενικών αξιών της τάξης του 30%. Στη θέση του ΕΝΦΙΑ καθιερώνεται ο Φόρος Μεγάλης Ακίνητης Περιουσίας για τον οποίο η Νάντια Βαλαβάνη είπε ότι θα χαρακτηρίζεται από προοδευτική κλίμακα φορολόγησης της αξίας των ακινήτων ενώ «αφορολόγητη θα είναι η πρώτη κατοικία για τη συντριπτική πλειονότητα του ελληνικού λαού». Από τις διατυπώσεις αυτές μπορεί να συμπεράνει κανείς ότι θα καθιερωθεί ένα αφορολόγητο όριο που θα προστατεύει έως ενός ορίου από τον φόρο την πρώτη κατοικία των φορολογουμένων. 
Στο παρελθόν έχουν ακουστεί από βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ διάφορες εκδοχές για το ύψος του αφορολόγητου (από 200.000 ευρώ έως και 450.000 ευρώ), αν όμως δεν αρχίσει να σχεδιάζεται ο νέος φόρος δεν μπορεί να γίνει καμία ασφαλής εκτίμηση. Στο μέτωπο των αντικειμενικών αξιών η υπουργός είπε ότι θα υπάρξει σεβασμός της απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας με την οποία είχε δοθεί περιθώριο έως τον Ιούνιο για τη μείωση των αντικειμενικών αξιών. Η μείωση των αντικειμενικών θα οδηγήσει σε πρόσθετη απώλεια φορολογικών εσόδων. Σύμφωνα με την κυρία Βαλαβάνη, οι απώλειες εσόδων από την κατάργηση του ΕΝΦΙΑ και τη μείωση των αντικειμενικών θα καλυφθεί από την πάταξη της φοροδιαφυγής.

Φόροι
Με αφορολόγητο τα 12.000 ευρώ
Οι φορολογούμενοι θα πληρώσουν φόρο εισοδήματος με διαφορετικές κλίμακες (άλλη για το εισόδημα από μισθό, άλλη για τους ελεύθερους επαγγελματίες και άλλη για τα ενοίκια) για τελευταία φορά φέτος. Τα εισοδήματα του 2015 τα οποία θα αποτυπωθούν στις φορολογικές δηλώσεις του 2016 θα φορολογηθούν με ενιαία κλίμακα, προοδευτική, με πολλά κλιμάκια και με αφορολόγητο 12.000 ευρώ. Η κατεύθυνση στην οποία θα σχεδιαστεί η νέα κλίμακα «θα μεταφέρει το φορολογικό βάρος στα υψηλά και πολύ υψηλά εισοδήματα» σύμφωνα με την κυρία Βαλαβάνη. Παρότι προεκλογικά βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ είχαν τοποθετηθεί υπέρ της καθιέρωσης φορολογικού συντελεστή ακόμα και 60% για εισοδήματα πάνω από 80.000 ευρώ, μετά τον σχηματισμό κυβέρνησης τέτοιες θέσεις φαίνεται να επανεξετάζονται. Η κλιμάκωση και το πλήθος των συντελεστών θα διαμορφώσουν τελικά το ισοζύγιο ελαφρύνσεων – επιβαρύνσεων, ενώ ένα μεγάλο ερωτηματικό είναι αν το αφορολόγητο των 12.000 ευρώ θα αφορά το σύνολο των φορολογουμένων ή θα έχει τη μορφή του ισχύοντος tax credit (έκπτωση φόρου 2.100 ευρώ για εισοδήματα έως 22.000 ευρώ, το οποίο στη συνέχεια φθίνει όσο αυξάνεται το εισόδημα και εξαλείφεται για όσους έχουν εισόδημα πάνω από 42.000 ευρώ). Ο διάλογος για την αναμόρφωση του φορολογικού τοποθετείται χρονικά στο δεύτερο εξάμηνο του έτους. Στις προγραμματικές δηλώσεις της κυβέρνησης δεν έχει γίνει η παραμικρή αναφορά για την τύχη της έκτακτης εισφοράς.

Ληξιπρόθεσμα
Πιο ευνοϊκή η ρύθμιση
Η κυβέρνηση επιλέγει τελικά το λίφτινγκ στην ισχύουσα ρύθμιση έναντι των προεκλογικών εξαγγελιών για καθιέρωση νέας ρύθμισης ληξιπρόθεσμων οφειλών στην Εφορία και στα ασφαλιστικά ταμεία, με όριο ετήσιας δόσης ίσης με το 20%-30% του εισοδήματος. Αμεσα θα καταργηθεί η διαχωριστική γραμμή των 15.000 ευρώ, βάσει του οποίου καθορίζεται ο μέγιστος αριθμός δόσεων σε 72 ή 100 (για κάτω των 15.000 ευρώ) αλλά και το όριο του 1 εκατ. ευρώ. Με τη σημερινή μορφή, στη ρύθμιση χρεών προς την Εφορία δεν μπορούν να ενταχθούν όσοι έχουν οφειλές πάνω από 1 εκατ. ευρώ. 
Η διάταξη αυτή είχε αποτελέσει σημείο έντονης διαφωνίας ανάμεσα στη ΓΓΔΕ Κατερίνα Σαββαΐδου και στην προηγούμενη ηγεσία του υπουργείου Οικονομικών, με τη γραμματέα να ζητεί το όριο να μπει τουλάχιστον στα 3 εκατ. ευρώ. Η επιλογή που προκρίθηκε αποδείχθηκε λάθος, καθώς όσοι έχουν χρέη κάτω του 1 εκατ. ευρώ και μπορούν σήμερα να ενταχθούν οφείλουν συνολικά μόλις 16 δισ. ευρώ από τα 75 δισ. ευρώ των ληξιπρόθεσμων χρεών. 
Παράλληλα σχεδιάζεται παράταση του χρόνου ένταξης στη ρύθμιση πέραν της 31ης Μαρτίου, ενώ οι επιτροπές εξωδικαστικού συμβιβασμού που είχαν εξαγγελθεί στη Θεσσαλονίκη θα δημιουργηθούν στη συνέχεια μόνο «για όσους αποδεδειγμένα δεν θα έχουν την οικονομική δυνατότητα να ενταχθούν στο ουσιαστικά αναδιαρθρωμένο σύστημα των εκατό δόσεων» όπως είπε η υπουργός. 

Κατασχέσεις
Κανείς «μικρός» στο σφυρί
Στην ατζέντα της κυβέρνησης περιλαμβάνονται και αλλαγές που στόχο έχουν να κάνουν τα μέτρα αναγκαστικής είσπραξης οφειλών πιο «φιλικά» προς τους φορολογουμένους με οικονομική αδυναμία. Με βάση τις εξαγγελίες, καμία πρώτη κατοικία φορολογουμένου, είτε αυτός είναι φυσικό πρόσωπο είτε επιχειρηματίας, δεν θα βγαίνει στο σφυρί για χρέη προς το Δημόσιο. Η κυρία Βαλαβάνη δεσμεύθηκε για την άμεση προώθηση σχετικών νομοθετικών πρωτοβουλιών. «Θα κάνουμε όσο γρήγορα μας επιτρέπει η δυνατότητα νομοθέτησης το καθήκον μας, εξασφαλίζοντας πολλά άμεσα μέτρα προσωπικής ανακούφισης και εκκίνησης της οικονομίας. Από το κεντρικής σημασίας καμία πρώτη κατοικία να μη βγει πλέον στο σφυρί για χρέη, προσωπικά ή επιχειρηματικά, προς το Δημόσιο μέχρι την απλοποίηση και εξορθολογισμό των διοικητικών προστίμων, να μη συνεχίζεται η δέσμευση λογαριασμών μισθοδοσίας μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων που ουσιαστικά τις κλείνει ή οι ουσιαστικές κατασχέσεις αγροτικών επιδοτήσεων ή η δέσμευση εισοδήματος ανθρώπων που τα χρέη τους έχουν υπαχθεί σε ρύθμιση» τόνισε η υπουργός. Οσον αφορά την προσωποκράτηση, σχεδιάζεται η κατάργησή της προκειμένου για χρέη προς το Δημόσιο «με εξαίρεση τις μεγάλες υποθέσεις», όπως είπε η κυρία Βαλαβάνη. Αξίζει να σημειωθεί ότι την κατάργηση του αυτοφώρου και της προσωποκράτησης για ληξιπρόθεσμα χρέη προς το Δημόσιο προωθούσε και η απελθούσα πολιτική ηγεσία του υπουργείου Οικονομικών, καθώς σε καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν προβλέπονται ποινικές ευθύνες για την ύπαρξη ληξιπρόθεσμων χρεών. 

Περιουσιολόγιο
Δεν φορολογούνται οι καταθέσεις
Με διαβεβαιώσεις ότι μέσω του Περιουσιολογίου δεν θα φορολογηθούν οι καταθέσεις, αλλά και με μια αφοπλιστική παραδοχή ότι το όπλο του Περιουσιολογίου είναι σχεδόν έτοιμο από την προηγούμενη κυβέρνηση, η κυρία Βαλαβάνη υποβάθμισε τα σενάρια που έχουν αναπτυχθεί το τελευταίο διάστημα για ενδεχόμενο επιβολής φόρου περιουσίας που θα αγγίζει και τις καταθέσεις. 
Η δημιουργία Περιουσιολογίου ήταν ένα από τα βασικά επιχειρήματα της νέας κυβέρνησης για την πάταξη της φοροδιαφυγής και παραμένει στο βασικό της οπλοστάσιο. Από την τοποθέτηση Βαλαβάνη φαίνεται να κερδίζει έδαφος η κατάργηση των τεκμηρίων διαβίωσης όταν ολοκληρωθεί το Περιουσιολόγιο: «Προχωρούμε σε μια ουσιαστική μεταρρύθμιση του φορολογικού συστήματος στην κατεύθυνση της απόδοσης φορολογικής δικαιοσύνης σύμφωνα με τις συνταγματικές επιταγές για δίκαιη κατανομή των φορολογικών βαρών. Από τον καθένα σύμφωνα με την πραγματική, και όχι τεκμαρτή, φοροδοτική του ικανότητα, η οποία σήμερα, χάρη στην ηλεκτρονική βάση δεδομένων που υπάρχει και τις διασταυρώσεις στοιχείων που γίνονται, μπορεί να προσδιοριστεί με σχετική ακρίβεια για τους περισσότερους» ανέφερε η υπουργός. Στο μέτωπο της φοροδιαφυγής είπε με νόημα ότι «θα ξαναμιλήσουμε στο τέλος της χρονιάς» απαντώντας με αυτό τον τρόπο σε όσους εκ των προτέρων κρατούν μικρό καλάθι από τα σχέδια πολέμου στους φοροφυγάδες ενώ έκλεισε το κεφάλαιο ενδεχόμενης μεταφοράς των αρμοδιοτήτων προληπτικού ελέγχου στο ΣΔΟΕ. Ο προληπτικός έλεγχος για τις αποδείξεις παραμένει στη ΓΓΔΕ.