Ζητείται αρχηγός ετών 40

Πρωθυπουργός ετών σαράντα. Η εικόνα ενός πολιτικού αρχηγού που έχει γεννηθεί μετά τη Μεταπολίτευση να ανεβαίνει τα σκαλιά του Μαξίμου δεν είχε δύναμη μόνο συμβολική. Για κάποιους η εκλογική επιτυχία του Τσίπρα οδηγεί σε αναγκαστική αποστρατεία όλες τις παλαιότερες γενιές του πολιτικού συστήματος.

Ο ισχυρισμός ίσως έχει μια δόση υπερβολής. Απηχεί όμως τις αναζητήσεις στους πολιτικούς χώρους που εξέφραζαν κάποτε τα δύο μεγάλα κόμματα. Ολοι αναζητούν τον δικό τους αντι-Τσίπρα. Είναι μια αναζήτηση που στην Κεντροαριστερά έχει ξεκινήσει πολύ πριν από τις εκλογές. Αλλά και στην Κεντροδεξιά ακούγονται φωνές υπέρ μιας βουτιάς στην επετηρίδα.

Παίζει τόσο μεγάλο ρόλο η ηλικία του αρχηγού; Ή μήπως η νεότητα είναι άλλη μια υπερτιμημένη επικοινωνιακή αξία; Θα είχε καταφέρει ο ΣΥΡΙΖΑ να γίνει ο βασικός ταμιευτήρας των αντιμνημονιακών ρευμάτων αν δεν είχε στο τιμόνι ένα φρέσκο πρόσωπο;

«Τα κόμματα στην Ελλάδα ήταν πάντοτε αρχηγικά. Ο πολιτικός ανταγωνισμός οργανώνεται γύρω από τις προσωπικότητες των ηγετών» απαντά ο πολιτικός αναλυτής Γιώργος Σεφερτζής. Σύμφωνα με τον ίδιο, δεν υπήρχαν πολλοί τρόποι υπέρβασης της αναξιοπιστίας του πολιτικού συστήματος, εκτός από την εμπιστοσύνη σε μια νέα φυσιογνωμία. Υπό αυτή την έννοια ο ΣΥΡΙΖΑ είναι ο Τσίπρας. Και η εκλογική του επιτυχία δημιουργεί ένα νέο πρότυπο, η προσαρμογή στο οποίο είναι για τους πολιτικούς του αντιπάλους στρατηγική ανάγκη.

Σύμφωνα με μια άλλη άποψη, αυτό που συντελέστηκε με την άνοδο του ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι κάτι που μπορεί κανείς να το περιορίσει σε ένα πρόσωπο. «Η μεγάλη κίνηση δείχνει να αφήνει πίσω τις παλιές πολιτικές δυνάμεις» παρατηρεί έμπειρος πολιτικός επιστήμονας. «Πίσω από τη δημόσια σκηνοθεσία, στην οποία αδιαμφισβήτητο ρόλο έχει ο πρωταγωνιστής, πρέπει να δούμε το πολιτικό περιεχόμενο». Το πρόσωπο, δηλαδή, δεν αρκεί, ούτε η ηλικία. Είναι σχηματικό να λέμε ότι χάνει ή κερδίζει μόνο το πρόσωπο.

Επανασυγκόλληση ή ανακατασκευή;

Αν όλα αυτά ακούγονται θεωρητικά, στον χώρο της Κεντροαριστεράς έχουν προσλάβει χαρακτήρα επείγουσας ανάγκης. Εκεί η φιλολογία για τη διαδοχή στο ΠΑΣΟΚ εστιάζεται ήδη στην πάλη των γενεών, καθώς οι επίδοξοι αρχηγοί ομαδοποιούνται με βάση την ηλικία τους. Διατυπωμένο από στέλεχος της νεότερης γενιάς, το δίλημμα της διαδοχής έχει όντως να κάνει με την ηλικία: «Ποιος είναι ο στόχος; Είναι η συναισθηματική επανασυγκόλληση του ΠΑΣΟΚ; Ή η ριζική ανακατασκευή του;». Το πρώτο ζητούμενο μπορεί να το ικανοποιήσει μόνο ένα παλαιό βαρύ όνομα. Στο δεύτερο η απάντηση θα ήταν το στοίχημα με κάποιον νέο.

«Ο νέος πρέπει να είναι και ωραίος. Αν είναι να μείνουμε στη γενιά μου, καλύτερα να μείνουμε με τον Βενιζέλο. Δεν έχουμε καλύτερο» απαντά ένας από τους επιφανείς εξηντάρηδες της Κεντροαριστεράς. Για τον ίδιο το ζήτημα δεν είναι να βρεθεί απλώς ένας αντι-Τσίπρας. «Δεν βάζεις ένα πρόσωπο και καθάρισες». Πρέπει το πρόσωπο αυτό να μπορεί να σταθεί, να μπορεί το ίδιο να διαμορφώσει και το πολιτικό πλαίσιο.

Ο υπαινιγμός εδώ είναι ότι η βιολογική ηλικία δεν ταυτίζεται με την πολιτική ηλικία. Στο ΠΑΣΟΚ, αλλά και σε όλους τους πολιτικούς χώρους, υπάρχουν στελέχη που, παρότι ανήκουν στη νεότερη γενιά, φέρουν όλες τις πολιτικές ρυτίδες των κομματικών πατέρων τους. Είναι οι τριανταπεντάρηδες που μιλούν σαν αρτηριοσκληρωτικοί κομματικοί γραφειοκράτες.

Η παρατήρηση υπογραμμίζει το πόσο σχετική είναι τελικά η νεότητα στην πολιτική. Είναι μια σχετικότητα που αντανακλάται και στο προφίλ της κυβέρνησης, η οποία θεωρείται νεανική χάρη στην κορυφή της πυραμίδας. Εκτός του Τσίπρα, οι περισσότεροι απ’ όσους στελεχώνουν το πρωθυπουργικό επιτελείο – Παππάς, Σακελλαρίδης και το γραφείο του Μαξίμου – είναι γεννημένοι μετά το ’74. Ομως στο σχήμα κυριαρχεί η γενιά του Πολυτεχνείου. Ο μέσος όρος ηλικίας των 40 μελών του Υπουργικού Συμβουλίου είναι κοντά στα 60. Είναι ενδεικτικό ότι ο βενιαμίν (34χρονος) Σακελλαρίδης έχει λιγότερα από τα μισά χρόνια του γηραιότερου Αλέκου Φλαμπουράρη.

Πρόκειται για τη χημεία μεταξύ της ανανέωσης και των παλαιών συμβόλων, που αναζητούν και τα παλαιά κόμματα. Ο προβληματισμός που εκφράζεται είναι ότι ένα άγνωστο, νεαρό στέλεχος δεν θα μπορούσε να στηρίξει την ενότητα ενός παραδοσιακού πολιτικού χώρου. Δεν θα μπορούσε δηλαδή να ενεργοποιήσει συναισθηματικά τους παλαιούς ψηφοφόρους.

«Εχουν σπάσει πια αυτές οι ταυτίσεις» λέει ο Σεφερτζής. Ο μύθος που συνόδευε κάποια από τα τέρατα της Μεταπολίτευσης δεν έχει καμία απήχηση στους νεότερους ψηφοφόρους. «Η μνήμη του εκλογικού σώματος έχει αλλάξει» προσθέτει.

Φορμάτ στον δίσκο και τα πόμολα

Ο σκληρός δίσκος του πολιτικού φαντασιακού στον οποίο ήταν εγγεγραμμένα τα κομματικά σύμβολα έχει σβηστεί. Σύμφωνα με αυτή την οπτική, η επιτυχία του Τσίπρα συνιστά σημείο χωρίς επιστροφή για όλο το πολιτικό σύστημα. Η απόπειρα να ανασυρθούν παλαιά ονόματα στο προσκήνιο θα ισοδυναμούσε με επιστροφή σε μια συνταγή που έχει ήδη απογοητεύσει. Οπως το λέει ο Σεφερτζής, «πολιτικός δαρβινισμός φυγείν αδύνατον».

Ειδικά, πάντως, για την Κεντροαριστερά, η αναζήτηση ενός νέου εκφραστή είναι η αρχή και όχι το τέλος της προσπάθειας. «Ο αρχηγός απλώς ανακεφαλαιώνει τον χώρο του. Ποτέ δεν κερδίζει ή δεν χάνει μόνο το πρόσωπο» επισημαίνει έτερος πολιτικός επιστήμονας. Είναι μια άποψη με την οποία φαίνεται να συμφωνεί και νεότερο στέλεχος του ΠΑΣΟΚ. «Δεν αρκεί να βγάλουμε νέο αρχηγό» λέει. «Πρέπει να αλλάξουμε μέχρι και τα πόμολα».