[Διαστάσεις] To Παιχνίδι της Εμπιστοσύνης

Δύο άνθρωποι που δεν γνωρίζονται και δεν βλέπουν ο ένας τον άλλο κάθονται πίσω από μια οθόνη υπολογιστή. Στον πρώτο (Π) προσφέρονται 50 δολάρια και δύο επιλογές: ή να τα πάρει και να φύγει, οπότε το πείραμα τελειώνει, ή να στείλει μέρος ή το σύνολο του ποσού στον δεύτερο (Δ), οπότε οι οργανωτές τριπλασιάζουν το ποσό που στάλθηκε. Στη δεύτερη περίπτωση, ο Δ μπορεί να πάρει το ποσό και να φύγει ή να επιστρέψει στον Π, χωρίς αντάλλαγμα, το σύνολο ή μέρος του κέρδους του.

Με βάση την «παραδοσιακή» οικονομική σκέψη, ο Π θα έπρεπε να κρατήσει τα χρήματα, αφού δεν έχει καμία εγγύηση ότι θα ανταμειφθεί για τη γενναιοδωρία του. Ο Δ, πάλι, θα έπρεπε να ευλογήσει την τύχη του και να γίνει καπνός. Οταν όμως το Παιχνίδι της Εμπιστοσύνης (Trust Game) δοκιμάστηκε στην πράξη, αποδείχθηκε ότι οι περισσότεροι παίκτες προσφέρουν ένα μέρος του ποσού και, στα δύο τρίτα των περιπτώσεων, ανταμείβονται γι’ αυτό. Γιατί το κάνουν; Επειδή η έμφυτη τάση του ανθρώπου είναι η συνεργασία, όχι ο ανταγωνισμός. Επειδή έχουμε ανάγκη την επαφή, ακόμη και με τη σκέψη. Οι ψυχολόγοι μιλούν για «αμοιβαιότητα», κάτι ανάμεσα στον αλτρουισμό και τον ατομικισμό.

Ασος στη Θεωρία των Παιγνίων, ο Γιάνης Βαρουφάκης είναι ένας από τους οικονομολόγους που υποστήριζαν αυτή την άποψη από την αρχή. Στο γνωστό Δίλημμα του Φυλακισμένου, οι δύο ύποπτοι θα συνεργαστούν, δεν θα καταγγείλει ο ένας τον άλλο. Οταν βάλεις δύο ανθρώπους μπροστά σ’ ένα τραπέζι με νομίσματα και πεις στον πρώτο ότι όσο παίρνει ένα νόμισμα θα παίρνει κι ο άλλος ένα, ενώ αν πάρει δύο το παιχνίδι θα τελειώσει, η επιλογή του θα είναι η πρώτη. Γιατί; Μα επειδή, εκτός των άλλων, είναι προς το συμφέρον του!

Ο Βαρουφάκης δείχνει να προσπαθεί να εφαρμόσει τα διδάγματα αυτά στις διαπραγματεύσεις του με τους Ευρωπαίους. Οπαδός του συμβιβασμού και όχι της ρήξης, ξέχασε γρήγορα τις μεγαλόστομες διακηρύξεις για κούρεμα του χρέους και έφτασε να πει ότι συμφωνεί με το 60%-70% των μεταρρυθμίσεων για τις οποίες είχε δεσμευτεί η προηγούμενη κυβέρνηση. Δεν δείχνουν όμως τον ίδιο ρεαλισμό ούτε ο αρχηγός του ούτε ένα μεγάλο κομμάτι του ΣΥΡΙΖΑ. Στις πρώτες τους δηλώσεις, οι υπουργοί έσπευσαν να «σκίσουν το Μνημόνιο». Ο Πρωθυπουργός βροντοφωνάζει ότι η ελληνική δημοκρατία δεν εκβιάζεται, αγνοώντας την υπενθύμιση των συνομιλητών του ότι δεν εκβιάζονται ούτε οι άλλες δημοκρατίες. Ο πολύς Λαπαβίτσας, γνωστός υποστηρικτής της δραχμής, κατηγορεί τον Βαρουφάκη για προδοσία. Και οι «αντι-Αγανακτισμένοι» όπου να ‘ναι θα αρχίσουν να καίνε στις πλατείες ομοιώματα της Μέρκελ και του Σόιμπλε.

Το πρόβλημα με τη χώρα μας είναι ότι στα μάτια των εταίρων της συμπεριφερόταν πάντα με βάση εκείνη ακριβώς τη λογική που αμφισβητεί ο υπουργός Οικονομικών: στον ρόλο του Δ, θα έκανε το κορόιδο. Η θέση της δεν βελτιώνεται από την απαίτησή της να τη συμπαθούν οι άλλοι στο διηνεκές, να τη χρηματοδοτούν στο διηνεκές, αλλά να υπαγορεύει εκείνη τους όρους. Ζητείται «αμοιβαιότητα». Αμοιβαίες υποχωρήσεις, δηλαδή.