Η πολιτική της ένδυσης

Χωρίς γραβάτα οι περισσότεροι υπουργοί της νέας κυβέρνησης, ακόμη πιο χαλαρός ενδυματολογικά ο υπουργός Οικονομικών, έχουν προκαλέσει ποικίλα σχόλια από τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Μάρτιν Σουλτς, τον πρωθυπουργό της Ιταλίας Ματέο Ρέντσι, τους Ευρωπαίους δημοσιογράφους, μέχρι και απλούς ανθρώπους.

Τι είναι αυτό που παραξενεύει; Τι είναι αυτό που προκαλεί ακόμη και σχόλια περί έλλειψης σεβασμού στους κώδικες και τις συμβάσεις; Μήπως δεν είναι τίποτε άλλο από μια αντανάκλαση των διαφορών ανάμεσα σε γενιές, που σηματοδοτεί και την άνοδο ενός νέου είδους πολιτικών που δεν έχουν την πολιτική ως επάγγελμα – μέχρι να την κάνουν βεβαίως –  ή τελικά είναι μια απλή και έξυπνη τακτική επικοινωνίας που τους διατηρεί στο επίκεντρο της δημοσιότητας;

Η νέα κυβέρνηση απέδειξε κατά την προεκλογική περίοδο ότι κατέχει την τέχνη και την τεχνική της επικοινωνίας τόσο με τη στρατηγική της «ήπιας και ελπιδοφόρας δύναμης» όσο και το βράδυ των εκλογών όταν αντί του γνωστού Ζαππείου, ο νικητής των εκλογών και, πλέον, Πρωθυπουργός κ. Τσίπρας έδωσε την ομιλία του στα Προπύλαια με φόντο το Πανεπιστήμιο Αθηνών και μάλιστα με ροκ μουσική υπόκρουση, στο κέντρο της περίφημης νεοκλασικής τριλογίας των Αθηνών που προσφέρεται για πολυσήμαντη τηλεοπτική κάλυψη.

Την επομένη ο ίδιος ο Πρωθυπουργός μαζί με τους συνεργάτες του πήγε στο Προεδρικό Μέγαρο και ορκίστηκε χωρίς γραβάτα, ξεπερνώντας ακόμη και τον Ανδρέα Παπανδρέου που είχε αφήσει το περιβόητο ζιβάγκο και είχε βάλει τη γραβάτα για να ορκιστεί. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και οι περισσότεροι νέοι υπουργοί ασπάστηκαν αυτό το στυλ – ακόμη δε και κάποιοι από το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης! Και αν κάποιοι την ημέρα της ορκωμοσίας φόρεσαν γραβάτα, την έβγαλαν την επομένη για τις παραλαβές των υπουργείων και τις παρελάσεις στα τηλεοπτικά παράθυρα. Στο επίκεντρο μιας κατ’ αρχάς παραπολιτικής συζήτησης για την ένδυσή του και το επιμελώς ατημέλητο και «καθημερινό» στυλ και αποδέκτης πολλών σχολίων εντός και εκτός Ελλάδος είναι ο νέος υπουργός Οικονομικών.

Ολα αυτά όμως είναι απορίας άξιον τι ακριβώς σηματοδοτούν. Εχω την εντύπωση ότι πέραν του γνωστού «έτσι ήμουν κι έτσι θα είμαι», τίποτε το ουσιαστικό και συγκεκριμένο, παρά τους συνειρμούς και τις τυχόν συμπαραδηλώσεις και καταδηλώσεις!

Βέβαια, το στυλ της ένδυσης γενικώς αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των κοινωνικών δομών, των κοινωνικών σχέσεων, της ιστορίας, της πολιτικής και της οικονομίας. Στην πράξη, η επιλογή της ένδυσης εκφράζει τη διαφορετικότητα καθώς και την ταυτότητά μας. Στην ουσία, ο τρόπος ένδυσης αποτελεί μια από τις ατομοκεντρικές σημασιοδοτήσεις για το πώς αντιμετωπίζουμε και ερμηνεύουμε τον κόσμο, ίσως και την ίδια τη ζωή.Το στυλ της ένδυσης φαίνεται να έχει δύο κύριες διαστάσεις: μπορεί αφενός να γίνει κατανοητό από αυτό που φαίνεται στους άλλους (η απλή εμφάνιση δηλαδή) και αυτό που προσφέρεται για ερμηνεία και σχολιασμό. Τόσο ο Πρωθυπουργός όσο και κυρίως ο υπουργός Οικονομικών εμπίπτουν και στις δύο κατηγορίες. Παρά το γεγονός ότι οι αισθήσεις μας επιτρέπουν να κατανοήσουμε τις επιλογές ένδυσης με τον δικό τους τρόπο και παρότι μπορεί να συνεργαστούν έτσι ώστε να έχουμε μια πολυαισθητηριακή εμπειρία, είναι σαφές ότι αυτό που βλέπουμε έχει άμεση σχέση με τον κοινωνικό περίγυρο.

Η εμφάνιση που συνδέεται με την ένδυση δεν έχει κάποια «κακή φήμη» στο κόσμο της φιλοσοφίας, της επιστήμης και της ηθικής. Αντίθετα, συχνά συγχέεται η σοβαρότητα με τη σοβαροφάνεια. Αν κατανοούμε τον κόσμο μέσα από τον τρόπο της ένδυσης, τότε η γενική εμφάνιση πρέπει να είναι μια πραγματική εκδήλωση της διάρθρωσης της κοινωνίας. Δεν πρέπει να υπάρχει χάσμα μεταξύ του «φαίνεσθαι» και του «είναι». Οι Ελληνες, όπως και άλλοι λαοί, έχουμε την τάση όχι μόνο να μας αρέσουν τα λόγια, αλλά και να σαγηνευόμαστε από το «φαίνεσθαι». Το πρόβλημα ξεκινά όταν μένουμε στο φαίνεσθαι και «υποκύπτουμε» στις επικοινωνιακές τακτικές. Κι αυτό γιατί η προσφυγή σε επικοινωνιακές λύσεις, τεχνικές και συνταγές που δίνουν έμφαση στο περιτύλιγμα εις βάρος της ουσίας αποτελεί σημάδι απροθυμίας, ίσως και αδυναμίας, να αντιμετωπιστούν τα πραγματικά αίτια των πραγματικών προβλημάτων.