Τα περιθώρια ενός συμβιβασμού

Μερικά πράγματα αποκλείεται να τα δούμε να συμβαίνουν. Αποκλείεται, για παράδειγμα, να δούμε μια κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ υπό τον Αλέξη Τσίπρα να εφαρμόζει έστω κι ένα από τα μέτρα που η κυβέρνηση Σαμαρά συζητούσε με την τρόικα μεταξύ κόκκινων γραμμών στη διάρκεια των τελευταίων πολλών μηνών. Αποκλείεται, επίσης, να δούμε τους Ευρωπαίους να συναινούν σε ένα κούρεμα του ελληνικού χρέους, σε μια μείωση δηλαδή της ονομαστικής του αξίας.

Τα υπόλοιπα σενάρια κινούνται σε μια μεγάλη γκάμα ανάμεσα στο κάπως πιθανό και το μάλλον απίθανο.

Το σενάριο της ρήξης, για παράδειγμα, μοιάζει να βρίσκεται κοντύτερα στον πόλο του απίθανου παρά στον πόλο του πιθανού. Οχι για λόγους αυστηρά αντικειμενικούς. Μα επειδή η ελληνική πλευρά (και η μεγάλη πλειοψηφία του κυβερνώντος, σήμερα, κόμματος της Αριστεράς) έχει καταλήξει με τρόπο οριστικό να θεωρεί την ακραία έκβαση μιας τέτοιας ρήξης – την περιλάλητη έξοδο από το ευρώ – ως συνώνυμο της εθνικής συμφοράς. Κι επειδή, επίσης, παρά την περί του αντιθέτου φιλολογία, και η ευρωπαϊκή πλευρά γνωρίζει πως μια ρήξη θα είχε συνέπειες που δεν είναι απολύτως μετρήσιμες, προβλέψιμες.

Το σενάριο του συμβιβασμού, αντίθετα, θεωρείται από όλους πιθανότερο. Αλλά και πάλι όχι επειδή τα δεδομένα ενός τέτοιου συμβιβασμού φαίνονται με σαφήνεια στον ορίζοντα. Ούτε επειδή πιθανολογείται ως εύκολος. Αλλά επειδή αυτή μοιάζει να είναι η περισσότερο επθυμητή -και για τις δύο πλευρές – έκβαση.

Ας προσπαθήσουμε, λοιπόν, να φανταστούμε το περίγραμμα ενός συμβιβασμού σε μια διαπραγμάτευση που έχει ήδη αρχίσει.

Θα μπορούσε να περιέχει, από τη μια μεριά, τρεις κυρίως απλές λύσεις που δεν δημιουργούν ούτε οικονομικές ούτε πολιτικές δυσκολίες ανυπέρβλητες για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Διευκολύνουν, αντίθετα, πολιτικά τη νέα ελληνική κυβέρνηση και οικονομικά τη χώρα. Η μία θα ήταν ο περιορισμός της υποχρέωσης της Ελλάδας να δημιουργεί κάθε χρόνο πρωτογενή πλεονάσματα από το εξωπραγματικό 4,5% του ΑΕΠ σε έναν λογικότερο, υποδιπλάσιο ρυθμό. Η άλλη θα ήταν μια δραστική μείωση του βάρους του χρέους, όχι με κούρεμα μα με μια νέα, μακρά επιμήκυνση των λήξεων, με μεγαλύτερες περιόδους χάριτος και μια μείωση επιτοκίων. Και η τρίτη θα ήταν ένα πλαίσιο σχέσεων της «μεταμνημονιακής» Ελλάδας με τους διεθνείς πιστωτές και εταίρους της με χαλαρότερη εποπτεία, υψηλότερους βαθμούς οικονομικής αυτονομίας και μεγαλύτερο αναπτυξιακό πρόσημο, με ανάλογες πιστώσεις.

Σε αντάλλαγμα, η Αθήνα θα έπρεπε να αναλάβει ισχυρές και μόνιμες δεσμεύσεις που να εγγυώνται πως δεν θα επιστρέψει στα προ του 2009 επίπεδα δημοσιονομικής ασωτίας. Δεν θα παραγάγει ελλείμματα και δεν θα σωρεύσει νέα χρέη. Αυτή είναι μια δέσμευση που η νέα ελληνική κυβέρνηση υπαινίσσεται ότι θα ήταν διατεθειμένη να αναλάβει στη βάση ενός προγράμματος ελληνικής εμπνεύσεως, που θα αντιμετωπίζει δραστικά τις εσωτερικές, ελληνικές αιτίες που οδήγησαν στην κρίση – «τις πελατειακές σχέσεις, τη διαφθορά, τη φοροδιαφυγή», σύμφωνα με την απαρίθμηση του Αλέξη Τσίπρα ενώπιον του Μάρτιν Σουλτς.

Μπορεί κανείς, πράγματι, να φανταστεί ένα ελληνικό πρόγραμμα που θα συνδυάζει δημοσιονομική αυτοσυγκράτηση με μεγάλες μεταρρυθμίσεις για την έξοδο από την κρίση που θα συγκέντρωνε ευρεία συναίνεση στο εσωτερικό. Θα έπρεπε να περιλαμβάνει μια ριζική αλλαγή του τρόπου διακυβέρνησης, ριζική μεταρρύθμιση του αντιπαραγωγικού δημόσιου τομέα, ανασυγκρότηση του φοροεισπρατικού μηχανισμού, πόλεμο κατά της κραυγαλέας διαφθοράς, αντιμετώπιση των παρασιτικών ολιγοπωλίων, τιμωρητική φορολόγηση του κραυγαλέου και αδίκως κτηθέντος πλούτου. Μπορεί επίσης να φανταστεί κανείς, στο τέλος της ημέρας, το Βερολίνο, τις Βρυξέλλες και το Ταμείο στην Ουάσιγκτον να αποδέχονται μετ’ επαίνων ένα τέτοιο σχέδιο.

Μόνο που μια τέτοια συμφωνία χρειάζεται χρόνο, που δεν είναι βέβαιο ότι έχουμε. Χρειάζεται ενδιάμεση χρηματοδότηση, που είναι βέβαιο ότι δεν θα δοθεί αζημίως. Χρειάζεται ένα σχέδιο πειστικό, μετρήσιμο, που να αντέχει στη βάσανο των τεχνικών διαπραγματεύσεων και που είναι βέβαιο ότι ακόμη δεν υπάρχει. Και χρειάζεται φυσικά εμπιστοσύνη, που δεν υπάρχει ακόμη και θα είναι πολύ δύσκολο να κερδηθεί.

Εκεί, νομίζω, βρισκόμαστε σήμερα, μία εβδομάδα μετά τις εκλογές.