Αναλογικές εκλογές σε ψηφιακούς ρυθμούς

Ημέρα των εκλογών μεθαύριο κι είναι ενδιαφέρον να αναφερθούμε σε ορισμένες πτυχές τους. Ενδεχομένως οι εκλογές της 25ης Ιανουαρίου 2015 ήταν από τις πιο σύντομες της Μεταπολίτευσης, αλλά στην πράξη ο δρόμος προς τις εκλογές ήταν μακρύς. Στην ουσία η χώρα βρισκόταν σε μια οιονεί προεκλογική περίοδο, αν όχι από το καλοκαίρι του 2012, τουλάχιστον από την επομένη των ευρωεκλογών, καθώς η συζήτηση στρεφόταν έντονα στο πότε θα τεθεί το θέμα της ψηφοφορίας για την εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας. Με άλλα λόγια, το διακύβευμα εστιαζόταν στο πότε θα δρομολογούνταν οι βουλευτικές εκλογές παρά στις ίδιες τις εκλογές. Με άλλα λόγια, θα μπορούσε αβίαστα να λεχθεί ότι διεξήχθη μια «προ-προεκλογική» καμπάνια πολύ πριν από την επίσημη αναγγελία τους.

Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας, τα μεγάλα κόμματα με δυσκολία προσπαθούσαν να κάνουν κατανοητά τα προγράμματά τους στο ευρύ κοινό. Οι δημοσκοπήσεις που διεξήχθησαν έδιναν σταθερό προβάδισμα στον ΣΥΡΙΖΑ σε σχέση με τη Νέα Δημοκρατία, αλλά η κύρια ανησυχία έγκειται στο γεγονός ότι στις δημοσκοπήσεις που διεξάγονται από όλες τις εταιρείες διά μέσου του τηλεφώνου δεν είναι βέβαιο ότι οι δημοσκόποι λαμβάνουν ειλικρινείς απαντήσεις. Ο ίδιος ο Τζορτζ Γκάλοπ, ο πατέρας των σύγχρονων δημοσκοπήσεων, επεσήμαινε στη διδακτορική του διατριβή ότι οι ερωτηθέντες συνήθως ψεύδονται όταν απαντούν στις δημοσκοπήσεις (και συνεχίζουν να το κάνουν, θα πρόσθετα). Αλλωστε, σχεδόν καθημερινά τα τηλεοπτικά δελτία, οι εφημερίδες και οι ιστοσελίδες μάς ανακοινώνουν τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων, αν και σπανίως γίνεται δημόσιος διάλογος για αυτές. Κι όταν αυτός διεξάγεται, έχει συνήθως προκληθεί εν μέσω αμφισβητήσεων, όπως το εάν μεθαύριο πέσουν έξω στις προβλέψεις τους, ακόμη και στα exit polls.

Τα θέματα που κυριάρχησαν τόσο στην προ-προεκλογική όσο και στην καθαυτό προεκλογική περίοδο ήταν το Μνημόνιο και ο ΕΝΦΙΑ. Για διαφορετικούς λόγους, αμφότερα αποτέλεσαν τον εφιάλτη και για τους δύο μονομάχους της εξουσίας. Για τη μεν Νέα Δημοκρατία ήταν εξ ορισμού το βασικό της πρόβλημα. Για τον ΣΥΡΙΖΑ οι ερασιτεχνικές εμπνεύσεις (;) υποψηφίων του (πληρώνουμε / δεν πληρώνουμε, τυπώνουμε ευρώ κ.ο.κ.) προκάλεσαν αμηχανία. Είναι ζητούμενο εάν οι πολίτες πείστηκαν από τα επιχειρήματα αμφοτέρων, οι οποίοι θέλουν πάντα να τιμωρήσουν και μετά να το μετανιώνουν, αφού έχουν μάθει ότι πάντα για τα δεινά τους φταίει κάποιος άλλος. Στην ουσία δεν συζητήθηκε ιδιαίτερα κάποιο άλλο θέμα, αν και δεν δόθηκαν πειστικές απαντήσεις, γεγονός που δείχνει το διαφαινόμενο «αδιέξοδο» στο οποίο έχουν περιέλθει πολλοί ψηφοφόροι για τις μεθαυριανές εκλογές. Στην πράξη, όταν η οικονομία πάει καλά, η επικοινωνία απλώς βάζει τις πινελιές κι όχι αντίστροφα. Κι όταν η οικονομία πάει άσχημα, η «άδεια τσέπη» ξεπερνά κάθε επικοινωνιακή στρατηγική.

Από τη μία πλευρά, το περίγραμμα των εκλογών του 2015 δεν διαφέρει από των προηγουμένων: πολλά κόμματα, πολλά προγράμματα, πολλοί ηγέτες που προσπαθούν να πείσουν τους πολίτες να ψηφίσουν υπέρ τους, αλλά τίποτα το συγκεκριμένο σε μια χώρα που εναγωνίως αναζητά το μέλλον της. Από την άλλη, στο πεδίο της πολιτικής διαφήμισης οι περισσότερες στόχευσαν στο θυμικό, στην οργή, την ανησυχία, τον κλιμακούμενο αρνητισμό και την απογοήτευση, αλλά και την ελπίδα και αισιοδοξία, χωρίς να είναι – στην πλειοψηφία τους – ιδιαίτερα ευρηματικές. Οπως ευρηματική δεν ήταν και η συνέντευξη του κ. Τσίπρα στο twitter, μια συνέντευξη που, αν και σημείωσε μεγάλη συμμετοχή, ανταποκρινόταν περισσότερο στη λογική τηλεόρασης και λιγότερο στη λογική των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Στην πράξη, η «αναλογική λογική» της πολιτικής επικοινωνίας επαναχρησιμοποιήθηκε σε ένα επικοινωνιακό περιβάλλον όπου παλαιά και νέα μέσα συλλειτουργούν, βίντεο και φωτογραφίες αναμειγνύονται και όλο και συχνότερα τρολάρονται, μετατρέπονται σε «memes» και γίνονται «viral». Με εξαίρεση τις δύο τελευταίες ημέρες, οι προεκλογικές ομιλίες μεταφέρθηκαν από τις πλατείες στις αίθουσες ξενοδοχείων και κλειστών γυμναστηρίων, ενώ τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης φαίνεται να ενδιαφέρθηκαν περισσότερο για το δυστύχημα με το «Norman Atlantic», τη σύλληψη Ξηρού, το μακελειό στο Παρίσι και τις νέες αποκαλύψεις για την ελληνική μαφία και τους συμμετέχοντες σε αυτήν, παρά για τις αντιπαραθέσεις των πολιτικών.