[Η κριτική της Δευτέρας] Θεατρικά δοκίμια

Η Αννα Πολιτκόφσκαγια, ειδικά αυτές τις ημέρες που η κάθε είδους και φυράματος  τρομοκρατία εισβάλλει με την τυφλή της βία στις εφησυχασμένες ευρωπαϊκές συνοικίες, υπήρξε μια πρώτη, ανάμεσα σε τόσες άλλες, μάρτυρας και θύμα της κρατικής ή οποιασδήποτε άλλης βίας. Δημοσιογράφος στη Ρωσία της μετακομμουνιστικής εποχής, την ώρα που οι πρώην λαοί της Σοβιετικής Ενωσης, αυτής της πολυεθνικής, πολυθρησκευτικής και πολυπολιτισμικής κουρελούς, αρχίζουν να αυτονομούνται, να αναζητούν την ιδιοπροσωπία τους, να ανακαλύπτουν τις ρίζες τους και να πετάνε από πάνω τους τη σοβιετική γραφειοκρατική ρεστία (ρεστία είναι το φαινόμενο κατά το οποίο κάτω από μια γαλήνια θάλασσα καραδοκούν δίνες και ρούφαλες που καταπίνουν κάθε αμέριμνο και ανίδεο που ξανοίγεται στο πέλαγος), η νεοκαπιταλιστική ρωσική ηγεσία, μιμούμενη τις παλαιές δοκιμασμένες παραδόσεις των τσαρικών καθεστώτων και των σταλινικών μεθόδων διωγμού και καταστολής, σπέρνει τον τρόμο σε όσες πρώην δημοκρατίες αρχίζουν να ξεφυτρώνουν ανάλογες, ως αντίδραση και αντιβία, εκδηλώσεις.

Η Πολιτκόφσκαγια ταξίδεψε στην ταραγμένη Τσετσενία και συχνά βρέθηκε να συνθλίβεται στη μέγκενη, ανάμεσα δηλαδή στις συμπληγάδες της Σκύλλας και της Χάρυβδης. Μισθοφόροι, από τη μια, ρώσοι στρατιώτες που βρίσκουν καταφυγή στον στρατό για να ξεπεράσουν το φάσμα της ανεργίας και των αποκλεισμών, ταξικών και άλλων, του ακραίου, ως νεόπλουτου, ρωσικού καπιταλισμού και, από την άλλη, φανατικοί τσετσένοι ισλαμιστές. Θυμηθείτε τις ζωσμένες Τσετσένες που τίναξαν στον αέρα αμέριμνους θεατές, γυναίκες και παιδιά, σε θέατρο της Μόσχας ή το μακελειό σε σχολείο στο Γκρόζνι και θυμηθείτε τις εκκαθαριστικές επιθέσεις των ρώσων μισθοφόρων, τα βασανιστήρια και τους βιασμούς.

Η τολμηρή δημοσιογράφος δεν χαρίζει κάστανα, δεν πορεύεται με όπλο κάποια ιδεολογική πανοπλία, αλλά ως δημόσιος πευθήν (έξοχος όρος για τον δημοσιογράφο που έγινε πρόταση να καθιερωθεί το 1835, όπου πευθήν ουσιαστικό του ρήματος πυνθάνομαι=ζητώ να μάθω) ερευνά, εκθέτει, αντιπαραθέτει, κοστολογεί, απαριθμεί, ζυγιάζει και εστιάζει.

Και ως είναι φυσικό για την παγκόσμια τραγική εμπειρία, το πληρώνει με τη ζωή της. Δολοφονείται από «αγνώστους» έξω από το σπίτι της.

Στο κομψό θεατράκι του Κέντρου Ελέγχου Τηλεοράσεων, στην οδό Κύπρου στην Κυψέλη, παίζεται εδώ και καιρό το θέατρο – ντοκουμέντο του Στέφανο Μασίνι «Ανεπίδεκτη διόρθωσης» σε μετάφραση, έξοχη και ευθύβολη για το είδος, του Δημήτρη Αλεξάκη.

Με υλικό από τα άρθρα της και τις έρευνές της, ο Μασίνι δομεί έναν ανατριχιαστικά τραγικό μονόλογο της μαρτυρικής αυτής γυναίκας που αξιοποίησε με αποτελεσματική σκηνική επιχειρηματολογία ο σκηνοθέτης Μιχάλης Κοιλάκος, ο οποίος συνάμα υποδύεται μια πληθώρα ρόλων (στρατιωτών, ανταρτών, ανακριτών, βασανιστών ή αδιάφορων αξιωματούχων).

Ο μονόλογος απολογισμός – καταγγελία της δημοσιογράφου συνοδεύεται με εκπληκτικά οπτικά ντοκουμέντα από επίκαιρα, προπαγάνδα ή ιστορικά στιγμιότυπα και των δύο αντιμαχόμενων πλευρών. Και είναι σημαντική η συμβολή της Αλίκης Δανέζη-Κνούτσεν στη σύνθεση των βίντεο αυτού του μεικτού θεατρικού ντοκουμέντου. Θα τονίσω επίσης και τις καίριες μουσικές στιγμές του Θοδωρή Οικονόμου.

Το βάρος της τραγικής αυτής βιογραφίας ανέλαβε κι έφερε γενναία εις πέρας η έμπειρη ηθοποιός Τάνια Παλαιολόγου με έξοχη κίνηση, ευθύβολο λόγο και μια παλλόμενη εσωτερική φλόγα, καυστική για τους κρατούντες αλλά συνάμα και πυρά που την κατέκαυσε τιμώντας με τον θάνατό της την σπάνια, πλέον, στην εποχή μας μαχόμενη ελεύθερη και αδέκαστη δημοσιογραφία.

Ενας νεανικός θίασος στο περιθώριο των κεντρικών παραγωγών του θεάτρου Πορεία με το όνομα «Ορχήστρα των μικρών πραγμάτων» ανέβασε μια δοκιμιακή πειραματική σκηνική πρόταση με υλικό του «Αμλετ» του Σαίξπηρ. Η νέα μετάφραση είναι της Ιζαμπέλας Κωνσταντινίδη.

Σε κανέναν δεν απαγορεύεται, αντίθετα, να δοκιμάζει τις δυνάμεις του στη μετάφραση των κλασικών, έστω κι αν οι δοκιμές καταντούν ως αδόκιμες περιττές. Η Κωνσταντινίδη δεν έφερε έναν νέο άνεμο με την απόπειρά της. Αλλά ο πρώτος κιόλας στίχος που ακούγεται στην παράσταση (μιλάει ο Κλαύδιος) ηχεί κάπως: «Είναι τόσο φρέσκος ο θάνατος του αγαπημένου μας αδελφού»! Χριστέ και Κύριε, λέμε πρόσφατος, νωπός ο θάνατος, αλλά όχι και φρέσκος. Θα χαρακτηρίζατε ποτέ την υγρασία του τάφου φρεσκαδούρα;; Τέλος πάντων.

Ο σκηνοθέτης της παράστασης Χρήστος Θεοδωρίδης (έχει τάχα κάποια συγγένεια με τον αείμνηστο καθηγητή Φιλοσοφίας, μαρξιστή πανεπιστημιακό και συγγραφέα μιας αξεπέραστης «Ιστορίας της Φιλοσοφίας»;) επέλεξε κάποιες καίριες σκηνές από το σαιξπηρικό κείμενο (αφαίρεσε π.χ. όλη την πρώτη ενότητα στις επάλξεις και την επικοινωνία με το Φάντασμα, αφαίρεσε την έξοχη σκηνή στο νεκροταφείο και τη συζήτηση με τους νεκροθάφτες, αφαίρεσε τις σκηνές του Πολώνιου με τον Λαέρτη και εξαφάνισε τη «σχέση» Αμλετ και Οράτιου κ.ά.) και αφού το κομμάτιασε, το παρουσίασε σαν αυτόνομες ενότητες.

Αρα, απευθυνόταν μόνο σε ειδήμονες, σε βαθείς γνώστες του κειμένου και όχι, βέβαια, στον τυχαίο προσήλυτο που προσέρχεται στο ταμείο ερεθισμένος και αθώος για να δει ένα διάσημο κείμενο παιγμένο. Δεν είμαι θεωρητικά αντίθετος με την πειραματική προσέγγιση ενός κλασικού, αλλά πρέπει να ομολογηθεί ότι απευθύνεται με συνωμοτικό τρόπο σε μυημένους.

Ο σκηνοθέτης, επηρεασμένος και μάλιστα έντονα από την κινησιολογία και τα γεωμετρικά σχήματα της Πίνα Μπάους, φλυαρεί με αδιάφορα και άσχετα χορευτικά και χωροταξικά ιντερμέδια. Οταν όμως οι ηθοποιοί του παίζουν, μεταφέρουν ωμή τη σχολή τους και υποκρίνονται ως δι’ αναμνήσεως. Απαγγέλλουν, ορθά ομολογώ, και αποδίδουν το κείμενο με κύρος και γίνονται αμέσως αποτελεσματικοί. Τίποτε όμως το πειραματικό. Σκηνές που θα μπορούσε κανείς να δει στις διπλωματικές εξετάσεις μιας καλής δραματικής σχολής.

Το πρόγραμμα ασφαλώς απευθύνεται σε φίλους και γνωστούς ή και μυημένους γιατί αναφέρει τους ηθοποιούς με αλφαβητική σειρά, ενώ ο καθένας παίζει συγκεκριμένους ρόλους. Δεν μπορώ λοιπόν παρά να αναφέρω πως είχαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον οι ηθοποιοί που υποδύθηκαν τον Κλαύδιο, τη Γερτρούδη, τον Λαέρτη, την Οφηλία, τον θεατρίνο. Επειδή με ενδιέφερε η ερμηνεία του ηθοποιού που υποδύθηκε τον Αμλετ που έχει και εσωτερικότητα, πάθος, ωραία κίνηση και ρυθμούς μυστικούς, ρώτησα και έμαθα πως ονομάζεται Ντένης Μακρής, και τον εξαίρω.

Ιnfo
«Ανεπίδεκτη διόρθωσης»
Συγγραφέας:
Στέφανο Μασίνι
Σκηνοθεσία:
Μιχάλης Κοιλάκος
Παίζουν:
Τάνια Παλαιολόγου, Μιχάλης Κοιλάκος
Κέντρο Ελέγχου Τηλεοράσεων
Κύπρου 91Α & Σικίνου, Κυψέλη, τηλ. 213-0040.496

«Αμλετ»
Συγγραφέας:
Ουίλιαμ Σαίξπηρ
Σκηνοθεσία:
Χρήστος Θεοδωρίδης
Παίζουν: 
Π. Εξαρχέας, Ξ. Θεμελή, Κ. Κορωναίος, Ντ. Μακρής, Κ. Πατσιάνη, Ν. Παπαδομιχελάκης, Τ. Πίττα, Σαμ. Φύτρος, Σπ. Χατζηαγγελάκης
Θέατρο Πορεία
Τρικόρφων 3-5 & 3ης Σεπτεμβρίου 69, Πλ. Βικτωρίας, τηλ. 210-8210.082